Nâng cao năng lực cạnh tranh vùng ĐBSCL: Cần tư duy mới

Trong khuôn khổ Diễn đàn hợp tác kinh tế ĐBSCL (MDEC Tiền Giang 2012), Diễn đàn Doanh nghiệp ĐBSCL cũng đã diễn ra thu hút sự quan tâm tham dự của đông đảo doanh nghiệp. Tại Diễn đàn này, vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh vùng ĐBSCL thông qua cải thiện Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) trở thành “vấn đề nóng”, được các chuyên gia, doanh nghiệp đem ra phân tích, mổ xẻ.

Tụt hạng đồng bộ

Theo báo cáo “Doanh nghiệp ĐBSCL – Môi trường kinh doanh và những đề xuất cải thiện” VCCI Cần Thơ, đến đầu năm nay toàn vùng đã có 43.000 doanh nghiệp, với tổng số vốn đăng ký 356.000 tỷ đồng. Tuy nhiên trong số doanh nghiệp của ĐBSCL, doanh nghiệp nhỏ chiếm trên 28%, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm trên 68%. Quy mô của doanh nghiệp ĐBSCL nhỏ hơn rất nhiều so với cả nước, bình quân số lao động tại mỗi doanh nghiệp chỉ bằng 2/3, còn số vốn chỉ bằng 1/3 so với mức chung cả nước. Các chỉ tiêu lợi nhuận và nộp thuế chỉ bằng 50%, đầu tư tài sản chưa bằng 1/3 so với mức trung bình cả nước. Với quy mô doanh nghiệp nhỏ, tốc độ phát triển chậm, đầu tư từ bên ngoài vào như vốn FDI rất thấp, đầu tư từ năng lực của doanh nghiệp còn hạn chế…, có thể thấy bức tranh tổng quan trên là rất đáng lo ngại cho năng lực dài hạn của ĐBSCL, rất khó bứt phá vươn lên trong tương lai 5 hay 10 năm tới.

Về chỉ số PCI, năm 2011 các tỉnh ĐBSCL hầu hết rớt hạng. Có 10/13 tỉnh tụt hạng, 3 tỉnh thăng hạng. Trong số 3 tỉnh thăng hạng đáng kể nhất là trường hợp của Long An từ thứ hạng 12 của năm 2010 tăng lên hạng 3, đứng đầu khu vực ĐBSCL. Tỉnh Sóc Trăng tăng 2 hạng. Riêng Cà Mau tăng 19 hạng. Tình trạng chủ yếu của khu vực là thăng hạng ít, tụt hạng nhiều và tụt rất nặng. Trường hợp Vĩnh Long nhiều năm liền ở nhóm rất tốt, năm 2011 tụt 45 bậc từ thứ hạng 9 còn 54. Trà Vinh từ thứ hạng 4 còn 42, và Hậu Giang từ 8 xuống còn 43. Giảm mạnh nhất ở các chỉ tiêu tính năng động, tiên phong của lãnh đạo. Tiếp đến là dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo lao động, tiếp cận đất đai. Chỉ duy nhất chỉ số gia nhập thị trường là cả 13/13 tỉnh, thành đều tăng điểm.

Theo tiến sĩ Võ Hùng Dũng - Giám đốc VCCI Cần Thơ, tụt hạng PCI vùng ĐBSCL năm 2011 có nguyên nhân từ sự lơ là và chủ quan của một số tỉnh trong vùng, trong khi để cải thiện và tăng được thứ hạng PCI rất cần sự bền bỉ và quá trình liên tục, không được thỏa mãn với những gì đã đạt được. Trong tương lai, để thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp ĐBSCL phải có những giải pháp hữu hiệu trong giải quyết bài toán nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng, cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh đầu tư. Ông Dũng nhấn mạnh: “Sự sụt giảm trong thứ hạng PCI năm 2011 chính là lời nhắc nhở đối với các địa phương trong vùng”.

Cần tư duy mới

Cần nhìn nhận rằng, PCI không phải là một loại "bằng khen” nặng tính hình thức mà đây chính là một công cụ đo lường tính năng động cũng như hiệu quả điều hành kinh tế của chính quyền địa phương cấp tỉnh. Bản chất của PCI suy cho cùng vẫn là mức độ hài lòng của doanh nghiệp đối với môi trường đầu tư kinh doanh nơi doanh nghiệp hoạt động. Vì vậy, vấn đề cốt lõi là chính quyền địa phương cần nhìn môi trường đầu tư, chất lượng quản lý điều hành ở không gian rộng lớn hơn là tư duy hành chính tỉnh.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh vùng ĐBSCL, trước hết là nâng cao chỉ số PCI, theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó trưởng Ban pháp chế VCCI, vùng ĐBSCL cần đổi mới về tư duy cũng như cách thức điều hành quản lý bộ máy chính quyền. Ông Tuấn lấy ví dụ đơn cử đối với yếu tố nguồn nhân lực. Thay vì cần nguồn cung lao động dồi dào, chi phí nhân công thấp theo kiểu tư duy truyền thống, các tỉnh ĐBSCL cần chú trọng hình thành nguồn cung lao động chất lượng cao, có ý thức kỷ luật và kỹ năng, tay nghề chuyên môn. Nội dung đào tạo và dạy nghề gắn với nhu cầu thị trường và yêu cầu của doanh nghiệp.

Tương tự, ông Tuấn cho biết chi phí không còn là yếu tố chi phối quyết định của nhà đầu tư. Thay vì cạnh tranh bằng mặt bằng chi phí thấp và các ưu đãi về tài chính thì các yếu tố khác như chất lượng nguồn nhân lực và môi trường chính sách quan trọng hơn nhiều. Ngoài ra vai trò của môi trường chính sách và sự năng động cả chính quyền tỉnh ngày càng quan trọng và là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh cũng như hiệu quả thu hút đầu tư của chính địa phương đó. Theo đó ông Tuấn khuyến nghị thay vì chỉ chú trọng khâu xúc tiến và thu hút đầu tư ban đầu theo lối tư duy truyền thống, các tỉnh thành ĐBSCL cần tích cực đồng hành cùng nhà đầu tư và doanh nghiệp như là đối tác lâu dài trong suốt quá trình đầu tư để khuyến khích họ mở rộng đầu tư và thu hút thêm các nhà đầu tư khác.

Tóm lại để duy trì và cải thiện chỉ số PCI, các tỉnh, thành vùng ĐBSCL cần phải đổi mới tư duy, đồng thời chủ động mở rộng liên kết vùng, cùng nắm tay nhau tiến về phía trước trong bối cảnh hội nhập đầy cạnh tranh và thách thức.

Mỹ Châu