Niềm tin tiếp tục giảm sút

3 nội dung cơ bản vừa được Phòng thương mại Châu Âu- Eurocham đưa ra tại ấn phẩm “ Các vấn đề thương mại, đầu tư và Kiến nghị”- Sách trắng 2013: đó là giá cả, vai trò của khu vực DNNN và các vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ. Đây là những vấn đề mà Eurocham cho rằng nếu Việt Nam không cải thiện sớm sẽ ảnh hưởng lớn đến việc thu hút FDI.

Những lo ngại cần thay đổi

Theo Eurocham, Chính phủ Việt Nam tiếp tục thể hiện sự lưỡng lự đối với việc định giá theo thị trường tự do. Chẳng hạn như với ngành năng lượng, các mức giá xăng dầu, điện và than được kiểm soát ở mức thấp hơn mức giá thị trường tự do. Các ngành khác khi muốn điều chỉnh giá cũng phải xin chính quyền phê duyệt. “Cách thức kiểm soát giá này rõ ràng khiến các đầu tư quan ngại khi họ kỳ vọng được tự thiết lập giá trong các khuôn khổ thông thường được xác lập bởi chi phí và cạnh tranh. Đây là một điều đáng lo ngại vì nếu mức giá không đủ để bù đắp chi phí và đem lại một khoản lợi nhuận hợp lý thì các nhà đầu tư nước ngoài sẽ không đầu tư vào Việt Nam”, Eurocham đánh giá.

Phần lớn các ước tính cho thấy khu vực DNNN đang chiếm tới 40% toàn bộ nền kinh tế. Bản thân điều này không có gì đáng quan ngại. Vấn đề là ở chỗ, theo Eurocham, các DNNN nhìn chung được ưu đãi nhiều hơn – thông qua các khoản vay, tiếp cận đất đai, chỉ tiêu lợi nhuận thấp… – và thường hoạt động không hiệu quả. Việc Chính phủ tiếp tục chấp nhận thực trạng này đã tạo ra một sân chơi không bình đẳng trong rất nhiều ngành mà các doanh nghiệp nhà nước chiếm vị trí quan trọng. Điều này một lần nữa hạn chế sự hấp dẫn của Việt Nam đối với FDI.

Một vấn đề nữa mà Eurocham quan ngại là về quyền sở hữu trí tuệ. Hiện tại Việt Nam đang cạnh tranh với các quốc gia khác bằng giá nhân công thấp. Chính phủ Việt Nam đã bày tỏ mong muốn và nhu cầu chuyển dịch từ nền kinh tế có giá nhân công thấp sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, theo Eurocham, các nhà đầu tư sẽ không muốn mang công nghệ đến Việt Nam, trừ khi các quyền sở hữu trí tuệ thực sự được bảo vệ. “Đáng tiếc là mặc dù các bộ luật về quyền sở hữu trí tuệ đã được ban hành, trên thực tế việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn rất hạn chế”, Eurocham đánh giá.

Nhiều rào cản gia tăng trở lại

Theo cuốn Sách trắng 2013, trong năm vừa qua, Chính phủ Việt Nam đã dành được nhiều thành công trong công tác kiểm soát lạm phát, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề làm cản trở nguồn vốn FDI của châu Âu vào Việt Nam và cần được tháo gỡ.

Kết quả của cuộc khảo sát Chỉ số môi trường kinh doanh hàng quý lần thứ 9, được thực hiện vào tháng 10/2012, đã cho thấy niềm tin và nhận định về triển vọng kinh doanh tại Việt Nam của các doanh nghiệp châu Âu tiếp tục giảm sút. Chỉ số đánh giá đã giảm xuống mức kỷ lục, chỉ còn 45 điểm. Các thành viên tham gia vào cuộc khảo sát cho thấy họ đang quan ngại hơn về tình hình kinh doanh hiện tại, triển vọng trong tương lai cũng như về tác động của việc tăng thuế, các mức phạt và sự giám sát của các cơ quan nhà nước.

Một vấn đề đang được quan tâm là việc Đàm phán Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU. Có vẻ như lợi thế kinh tế do các Hiệp định trong tương lai mang lại sẽ không nhiều như các Hiệp định ký kết trước đây do thị trường đã được mở cửa. Theo cuốn Sách trắng 2013, đáng tiếc là Việt Nam vẫn chưa tuân thủ theo đúng khung kế hoạch đã thỏa thuận khi trở thành thành viên của WTO. Vì vậy, Eurocham kiến nghị cách thức mà các nhà đàm phán của Việt Nam có thể sử dụng khi tham gia đàm phán ký kết hiệp định thương mại tự do mà Eurocham cho rằng đó là cách thức tốt nhất đối với Việt Nam : đó là Việt Nam cần thực thi đầy đủ bất kỳ hiệp định thương mại tự do nào mà không viện đến các biện pháp bảo hộ sau đó như đã làm sau khi gia nhập WTO. Chỉ khi thực hiện đầy đủ các Hiệp định này, dòng vốn FDI vào Việt Nam mới có thể gia tăng. Điều quan trọng là cần duy trì thị trường hiện tại và bảo đảm mở rộng việc tiếp cận thị trường với một số lĩnh vực, chẳng hạn như ngành dệt may, nhưng đồng thời cũng cần thích ứng với các thách thức mới, chẳng hạn như việc thị trường dệt may không được trợ cấp mãi mãi. Việc dựa hoàn toàn vào lợi thế từ lao động giá rẻ không phải là một chiến lược hiệu quả cho Việt Nam trong trung hạn. Bằng cách ký kết nhanh chóng và thực thi đầy đủ Hiệp định Thương mại tự do với EU, Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ việc được tiếp cận với công nghệ và kỹ năng, hai yếu tố hỗ trợ Việt Nam thoát khỏi sự lệ thuộc vào lao động giá rẻ.

Quỳnh Anh