TTCK thao túng giá và giải chấp

TTCK Việt Nam phản ứng dữ dội hơn TTCK thế giới từ lỗi lo rủi ro tài chính khu vực Châu Âu và biến động trên thị trường Mỹ. Trong khi thông tin hỗ trợ chưa nhìn thấy, thì tin xấu lại đến dồn dập.

Theo các công ty CK, việc phải xử lý tài các khoản đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính, đã khiến giá CK lao dốc. Đó cũng là câu chuyện muôn năm của TTCK Việt Nam, sử dụng đòn bẩy tài chính và thao túng giá các cổ phiếu (CP) nhỏ, đẩy thị trường tăng nóng và đảo chiều nhanh.

TTCK có những phiên bùng nổ đáng kinh ngạc, như phiên giao dịch ngày 7/5. Nhà đầu tư đã “bắt dao rơi” khi thị trường lao dốc, hai sàn bùng nổ với 195 triệu đơn vị, gần 6.800 tỷ đồng giá trị chuyển nhượng. Từ phiên đó, thị trường liên tục giảm điểm, nhà đầu tư thuộc “đội lái” – những người có giao dịch lớn thao túng giá CP, tạo những đợt song ngắn đối với những CP nhỏ - cũng không tránh khỏi thiệt hại nặng. Áp lực giải chấp đang đè nặng lên các công ty CK. Theo nhận định của Công ty Cổ phần Chứng khoán Âu Việt – AVS, nguyên nhân của việc các chỉ số giảm nhanh và mạnh là do áp lực bán giải chấp CP. Tâm lý nhà đầu tư đã thể hiện sự lo lắng thực sự khi họ cố gắng bán tháo tất cả CP dù tốt hay xấu.

Bóng ma giải chấp quay lại

Tâm lý hoảng loạn đã xuất hiện vào giữa tuần, khi bất lể CP bị bán tống bán tháo, áp lực bán đè bẹp những dự định bắt đáy. Chính các công ty CK cũng khuyến cáo các khách hàng của mình nên thận trọng với các quyết định giải ngân. Theo AVS,
AVS khuyến nghị nhà đầu tư không nên mạo hiểm trong việc bắt đáy, chỉ xem xét giải ngân từng phần khi lực bán có dấu hiệu suy yếu và tín hiệu tích cực hơn từ thị trường.
Công ty Chứng khoán BIDV – BS cho rằng: “Lợi thế trên thị trường hiện thuộc về những nhà đầu tư cầm tiền. Ngưỡng hỗ trợ sắp tới của thị trường ở vùng 480-483 điểm, tuy nhiên, có thể do những bất ổn của dòng tiền trong thị trường nên việc dự báo các ngưỡng hỗ trợ không thực sự có ý nghĩa.

Ngoài việc chịu tác động của biến động từ thị trường tài chính quốc tế, thì nguyên nhân của đợt suy giảm lần này của chỉ số VNIndex được nhìn nhận chính từ áp lực giải chấp. Việc cho phép khác hàng mua CP đến 200%, thậm chí, đến 400% số tiền trong tài khoản, khiến giao dịch bùng nổ về khối lượng. Chỉ nửa tháng trước đây, kỳ vọng sự lên điểm rất lớn, khiến cả nhà đầu tư và công ty CK đều mạnh tay. Việc các CP nhỏ tăng điểm mạnh vì bị đẩy giá, khiến VN-Index tăng trưởng thiếu vững chắc. Khi thị trường đảo chiều nhanh, rất nhiều tài khoản rơi vào diện bị công ty CK xử lý, áp lực giải chấp khiến thị trường chao đảo.

Khi giá CP giảm đến mức 20% thì bắt buộc NĐT phải đưa thêm tài sản vào để đảm bảo tỷ lệ cho vay theo quy định. Khi VN-Index ở mức trên 520 điểm, nhiều CP blue-chips chỉ mới giảm 5-7% nên chưa đến mức phải giải chấp. Hiện tại CP blue-chips đã giảm mạnh ở mức 15-17% và cận kề ngưỡng buộc phải giải chấp. Nhóm CP blue-chips càng bị bán mạnh sẽ càng tác động mạnh đến chỉ số VN-Index và những CP vừa và nhỏ còn lại. Thị trường càng giảm thì áp lực phải bán CP được cầm cố càng gia tăng. Điều này sẽ làm ảnh hưởng đến thị trường và càng khiến CP giảm giá với tốc độ nhanh hơn.

Tuy không có số liệu cụ thể nào được công bố về tình trạng sử dụng đòn bẩy tài chính, nhưng biểu hiện của nó rất rõ rang. Ngoài việc giá cổ phiếu bị đè bằng các lệnh bán lô lớn một cách dứt khoát, việc một số công ty CK thiếu tiền thanh toán, phải vay từ quỹ hỗ trợ thanh toán, trong bối cảnh thị trường bùng nổ chủ yếu liên quan đến việc cung cấp đòn bẩy tài chính lớn.

Hai trường hợp mới nhất về thiếu tiền thanh toán được Trung tâm Lưu ký CK thông báo ngày 17.5 vừa qua là của CTCK An Phát và CTCK An Thành. Cả hai công ty này liên tiếp thiếu hụt nhiều lần. CTCK An Phát ngày 5.5 thiếu gần 5,78 tỉ đồng, ngày 6.5 thiếu 3,81 tỉ đồng, ngày 7.5 thiếu 690 triệu đồng. Công ty chưa thanh toán xong các khoản vay cũ thì VSD đã phải ứng tiền từ quỹ hỗ trợ thanh toán để cho vay mới. CTCK An Thành các ngày 7, 10 và 11.5 vừa qua cũng thiếu tiền thanh toán. Trước đó trong tháng 4 công ty này cũng đã bị VSD cảnh cáo vì lỗi tương tự.

Về nguyên tắc, khi nhà đầu tư mua CK thì bắt buộc phải có sẵn tiền trong tài khoản. CTCK phải có trách nhiệm quản lý khả năng thanh toán của khách hàng. Việc CTCK thiếu tiền thanh toán có thể là do hoạt động mua bán nhiều trong đó có cả các dịch vụ ứng trước tiền bán... mà công ty không kiểm soát hết được.

Không chỉ thiếu tiền, một số trường hợp công ty CK thiếu CP để thanh toán trên các giao dịch. Ngày 27.4.2010, APEC đã thiếu số dư của nhiều mã CK trên tài khoản CK để thanh toán cho các giao dịch ngày 22.4.2010. Điều này dễ được liên tưởng tới việc công ty cho bán trước hoặc bán khống CK.

Theo quy định hiện hành, CTCK được xem là đủ khả năng thanh toán CK khi tại ngày thanh toán (T+1/T+3), số dư CK trên tài khoản CK giao dịch của công ty đảm bảo lớn hơn hoặc bằng số lượng CK thực hiện bán tại ngày giao dịch (ngày T). Trường hợp CTCK cho bán trước vào buổi sáng dù buổi chiều CK mới về. Trong một số trường hợp, công ty không đảm bảo được số dư tại thời điểm chốt sẽ dẫn tới thiếu hụt.

Chống thao túng giá, được không?

CP được đội lái lựa chọn để thổi giá thường thuộc loại nhỏ. Thông tin về tình hình sản xuất kinh doanh của DN nhiều khi không được quan tâm bằng thông tin về việc đội lái sẽ đánh lên hay đánh xuống một CP nào đó. Hoạt động này rất đơn giản, sau khi gom một lượng hàng lớn, môi giới phụ trách các khách hàng này bắt đầu bắn tin cho các nhà đầu tư khác về việc sẽ đánh lên ở mức giá bao nhiêu. PVA là thành công từ việc thổi giá, CP này được đẩy từ giá 30.000 đồng lên tới 120.000 đồng trong 3 tháng. Trong quá trình PVA tăng giá, thông tin về việc phát hành tỷ lệ 1: 2,95 cho các cổ đông hiện hữu với giá 10.0000 đồng, một số dự án bất động sản của công ty này... được tung ra đầy rẫy trên các diễn đàn tài chính. Các mã cổ phiếu ngành dầu khí cũng tăng giá mạnh trong thời gian gần đây có phần góp mặt quan trọng của các đội lái. Một số cổ phiếu cũng tăng giá nhiều phiên liên tục bất chấp kết quả kinh doanh lỗ như VSP, MTG, MHC...

Chính vì hành động thao túng giá như vậy nên TTCK bấp bênh trong trong các đợt phục hồi, và rất nhạy cảm với các tin xấu. Nhưng việc kiểm soát các hoạt động thổi giá này rất khó khăn, không chỉ đối với TTCK Việt Nam. Bởi những hành vi này thường diễn ra nhanh chóng và tinh vi, không thể xác định được bằng chứng. Vì thế, bên cạnh hệ thống luật pháp, TTCK các nước phát triển luôn có sự điều tiết bởi các quy tắc về đạo đức nghề nghiệp với những người hành nghề. Nếu vi phạm quy tắc thì chưa cần đến bàn tay của pháp luật, mà hiệp hội - nơi quản lý người hành nghề sẽ lập tức hành động, như công bố công khai danh tính của người vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Khi đó, tự thị trường sẽ phán xét và đào thải những con người này. Các quy tắc này sẽ là cái khung chung để mỗi người hành nghề căn cứ vào đó điều chỉnh hành vi của mình.

Tại Việt Nam chưa có các tiêu chuẩn đạo đức trong kinh doanh CK, cũng như giám sát việc thực hiện bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp của những người hành nghề.

Trở lại các diễn biến thị trường, việc sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức, áp lực giải chấp và thao túng giá CP liên quan chặt chẽ với nhau. Lòng tham quá mức đẩy nhà đầu tư vào rủi ro và khiến thị trường có biên độ giao động chỉ số lớn.

Ngọc Ân