Nâng “chất” đồng vốn ODA

Nhật Bản là nhà tài trợ song phương lớn nhất của Việt Nam. Để những đồng vốn vay đạt hiệu quả cao nhất cũng như làm sâu sắc thêm mối quan hệ đối tác chiến lược trong suốt 40 năm qua, mới đây tại Hà Nội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Ngoại giao Nhật Bản đã tổ chức Hội thảo “Đối thoại Chính sách ODA và đối thoại về ODA vốn vay Nhật Bản dành cho Việt Nam tài khóa 2013”.

Sức lan tỏa đồng vốn ODA

Theo đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nhìn chung tình hình kinh tế của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2013 đã có những bước tiến đáng kể, nền kinh tế vĩ mô đã được điều hành đúng hướng. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn gặp nhiều rào cản như tốc độ phục hồi chậm, nhiều khó khăn thách thức trong nội tại. Kinh tế vĩ mô tuy đã từng bước cải thiện song phát triển chưa thực sự vững chắc, đe dọa vấn nạn lạm phát quay trở lại. Hoạt động sản xuất kinh doanh của đại bộ phận doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp vô vàn khó khăn. Đối tượng này chủ yếu vướng ở khâu huy động và tiếp cận vốn. Tổng cầu và sức mua chưa thực sự khả quan. Đời sống của phần lớn dân cư ở các vùng bị ảnh hưởng của thiên tai, địch họa sống dưới mức trung bình, chưa được cải thiện là bao.

Theo ông Hoàng Viết Khang, Vụ trưởng Vụ Kinh tế Đối ngoại, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong 20 năm qua, các nhà tài trợ đã cam kết dành cho Việt Nam trên 78,195 tỷ USD vốn ODA, trong đó đã ký kết hiệp định chính thức 58,463 tỷ USD. Trong khi đó, với 37,597 tỷ USD vốn giải ngân, rất nhiều chương trình, dự án sử dụng vốn ODA đã được đưa vào sử dụng, tạo nền tảng cho tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam, góp phần xóa đói, giảm nghèo. Điều dễ nhận thấy trong suốt một thời gian dài vừa qua, đồng vốn ODA đã len lỏi vào hầu hết các lĩnh vực cơ sở hạ tầng cũng như đời sống xã hội tại Việt Nam. Và Chính phủ Việt Nam cũng đang chứng minh cho cộng đồng các nhà tài trợ rằng, Việt Nam đã sử dụng một cách có hiệu quả nguồn hỗ trợ quý báu này để góp phần tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống cho từng người dân như cam kết với các nhà tài trợ.

Giải ngân chưa như kỳ vọng

Trong vai trò một trong những nhà tài trợ hàng đầu của Việt Nam, phía Nhật Bản cho rằng Việt Nam đã và đang sử dụng đúng mục đích và mang lại hiểu quả cao của từng đồng vốn nhận viện trợ. Theo đó, nguồn vốn ODA của Nhật Bản hỗ trợ cho Việt Nam chủ yếu vào các lĩnh vực trong phát triển các công trình kết cấu hạ tầng quan trọng như hệ thống đường giao thông, cầu cảng... Ông Tadayuki Miyashita, Trưởng phòng, Phòng Kế hoạch hợp tác phát triển quốc gia I, Cục Hợp tác Quốc tế, Bộ Ngoại giao Nhật Bản cũng đưa ra khuyến nghị đến Chính phủ Việt Nam, mặc dù số vốn cam kết và được ký kết đang có xu hướng tăng dần qua từng năm, nhưng vấn đề giải ngân đồng vốn ODA vẫn chưa được như kỳ vọng. Chính điều này đã làm giảm hiệu ứng lan tỏa của nguồn vốn quan trọng này đến việc phát triển kinh tế - xã hội.

Ngoài ra, thông qua buổi đối thoại lần này cũng là dịp để Chính phủ Nhật Bản đưa ra quan điểm của mình về các chính sách liên quan đến ODA vốn vay dành cho Việt Nam. Cụ thể như, phía Nhật Bản khuyến nghị Việt Nam cần phải khắc phục những điểm bất hợp lý và phải gắn kết từ khâu huy động đến khâu trả nợ; xây dựng chương trình đầu tư công trên cơ sở rà soát lại các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình/dự án trọng điểm để làm căn cứ cho việc huy động, phân bổ nguồn vốn phù hợp; tranh thủ nguồn vốn vay ODA, vay ưu đãi ở mức hợp lý, tiếp tục hài hòa hóa thủ tục vay nợ hoặc viện trợ. Cần tăng cường công tác giám sát và quản lý rủi ro về nợ công. Trước hết là nghiên cứu, xây dựng và triển khai phương án xử lý rủi ro, xây dựng những phương án, khuôn khổ, thể chế để chuyển đổi nợ thành viện trợ hoặc đầu tư, mua bán nợ, hoán đổi nợ, chủ động trích lập, bố trí nguồn dự phòng vì rủi ro rất lớn. Tiếp tục từng bước tăng cường cập nhật và công khai minh bạch hoá thông tin về nợ công thông qua việc xây dựng hệ thống thông tin theo dõi, giám sát và đánh giá bền vững nợ công, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả cơ quan quản lý nợ.

Các dự án cụ thể đang được triển khai từ nguồn vốn ODA này như dự án xây dựng nhà máy nhiệt điện Ô Môn; dự án Xây dựng cảng hàng không quốc tế Long Thành; dự án xây dựng đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội... cũng được đưa ra xem xét để có phương án khả khi nhất. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đã tham vấn ý kiến về các việc thanh toán cho các nhà thầu và đảm bảo ngân sách chi trả, chuyện chậm trễ thực hiện cũng như hủy dự án tại một số dự án sử dụng ODA vốn vay Nhật Bản. Và đặc biệt là xây dựng một kịch bản tối ưu nhất cho các dự án được đề xuất được sử dụng vốn vay ODA Nhật Bản trong đợt 2 tài khóa 2013.

Anh Phương