Lỡ hẹn TTP

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TTP) kỳ vọng được ký kết trong những ngày cuối cùng của năm nay, cuối cùng đã lỡ hẹn sau vòng đàm phán quyết định tại Singapore. Bộ trưởng Thương mại 12 quốc gia tham gia đàm phán TPP kéo dài 4 ngày tại Singapore đã kết thúc hôm 10/12 mà không đạt được một thỏa thuận đầy đủ.

Nhật Bản và Mỹ là 2 nước đang bất đồng gay gắt về các vấn đề về mức thuế quan của Nhật với nông sản và buôn bán ôtô đã gây cản trở chủ yếu cuộc đàm phán. Ngoài vấn đề thuế, đại diện của các nước cũng nhất trí tiến hành thảo luận vào năm tới về các vấn đề còn tồn đọng như quyền sở hữu trí tuệ và cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN).

Các nền kinh tế tham gia đàm phán TPP đã trải qua 19 vòng đàm phán nhưng vẫn tồn tại những vấn đề nêu trên, nên các bên quyết định mở một phiên đàm phán bổ sung không có trong lịch trình đàm phán của năm 2013. Phiên đàm phán này đã diễn ra tại Salt Lake City, Mỹ vào cuối tháng 11 với quyết tâm các bên tham gia có thể hoàn tất đàm phán tại Singapore trong tháng 12 năm nay. Nhưng kết quả vòng đàm phán được kỳ vọng là cuối cùng này vẫn gây thất vọng.

Kết quả đàm phán TPP được giới phân tích kinh tế và cộng đồng DN trong nước rất quan tâm, vì những tác động của TTP có thể làm thay đổi hoạt động của nhiều ngành sản xuất trong nước, cũng như tác động đáng kể tới hoạt động của hệ thống DN nhà nước.

TPP bao gồm khu vực kinh tế lớn với hơn 790 triệu dân, tổng GDP 27.000 tỷ USD, đóng góp 40% vào GDP và 30% kim ngạch thương mại toàn cầu. Việc ký kết hiệp định này sẽ là cơ hội gia tăng xuất khẩu, mở rộng quy mô sản xuất, thu hút đầu tư của các nền kinh tế thành viên.

Điểm các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam bao gồm dệt may kim ngạch 7,5 tỷ USD (năm 2012), giày dép 2,3 tỷ USD, gỗ và sản phẩm gỗ đạt 1,8 tỷ USD, thủy sản đạt 1,2 tỷ USD. Chỉ tính riêng việc Mỹ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng này thì DN đã được hưởng lợi lớn, bởi dệt may và giày dép là những nhóm mặt hàng Mỹ đang áp dụng thuế rất cao, từ 12 - 48%. Đương nhiên, nguồn lợi này cũng đi kèm điều kiện xác định nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa phải được thực hiện trong khu vực TPP đề xuất.

Ông Michael Froman, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ đưa ra nhận định rất lạc quan cho rằng: Có những phân tích độc lập của những Viện khác nhau cho thấy, trong số các nước tham gia TPP thì Việt Nam sẽ được hưởng lợi nhiều nhất. Viện nghiên cứu Peterson - một Viện nghiên cứu độc lập ở Washington DC đã dự báo rằng, khi TPP có hiệu lực, xuất khẩu của Việt Nam sẽ tăng tới 68 tỷ USD và GDP sẽ tăng thêm 20%. Việt Nam sẽ có quyền tiếp cận với thị trường mới trị giá 15.000 tỷ USD của Mỹ và những thị trường như Canada, Mexico và Peru, trị giá khoảng 3.000 tỷ USD.

TPP cũng mang tới những cơ hội được nhìn nhận tốt xấu tùy góc độ. Chẳng hạn với lãnh đạo các DNNN thì đây không phải tin đáng mừng. TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh doanh, Phó chủ tịch Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, đánh giá: TPP có những quy định hết sức khắt khe với DNNN, yêu cầu DNNN phải bình đẳng với các DN khác về khía cạnh cạnh tranh và thương mại vì DNNN sử dụng nguồn vốn công. yêu cầu minh bạch tuyệt đối của TPP trong sử dụng ngân sách khiến các DN khó có thể cơ hội lập lờ lỗ lãi, một căn bệnh nặng của khối DN này.

Nhưng đây lại là một tác động tích cực về lâu về dài, một cú huých đối với công cuộc đổi mới, tái cơ cấu DNNN vốn đang trì trệ.

Ký kết TPP không chỉ có cơ hội tăng trưởng xuất khẩu hoặc thúc đẩy tái cấu trúc hệ thống DNNN mà còn mang lại nhiều thác thức. TPP đòi hỏi xóa bỏ toàn bộ thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực, trừ nhóm các mặt hàng có lộ trình từ 3-5 năm, một số ít có lộ trình tối đa 10 năm. Rất nhiều ngành sản xuất trong nước sẽ ngay lập tức phải chống chọi với hàng nhập ngoại trong thế yếu.

Thực tế, TPP không phải là một Hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên mà Việt Nam tham gia.Nhưng TPP đòi hỏi cao và rộng hơn nhiều so với các hiệp định FTA nội bộ ASEAN hoặc ASEAN với các nước đối tác. TPP không chỉ mở rộng ra các lĩnh vực dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mà còn có những quy định ràng buộc và vấn đề lao động, môi trường, mua sắm chính phủ…

Những khó khăn cũng được nhắc tới nhiều như việc ngành thủy sản nói riêng và nông nghiệp nói chung khi xuất khẩu vào Mỹ phải đối mặt với các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS). Nông dân trong nước cũng có nhiều thế yếu khi sản xuât nhỏ lẻ, chủ yếu quy mô hộ gia đình, giá thành cao, sẽ đối mặt với các nền nông nghiệp tiên tiến. Chẳng hạn ngành thịt lợn của Mỹ đã xuất khẩu 6,3 tỷ USD năm 2012. Nếu dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với ngành chăn nuôi thì người tiêu dùng trong nước có thêm lựa chọn thịt lợn Mỹ, còn các hộ nông dân chăn nuôi chắc chắn bị ảnh hưởng.

TPP được kỳ vọng là Hiệp định tự do hóa của thế kỷ XXI với những cam kết sâu rộng về tiếp cận thị trường trên các lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán. Ở các lĩnh vực này, Việt Nam chịu nhiều sức ép do trình độ phát triển thấp. Tuy nhiên, đó là con đường hội nhập mà kinh tế VN phải tham gia. Thách thức luôn song hành cùng cơ hội. Trong TPP, Mỹ là đối tác chiến lược quan trọng nhất. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của VN, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ bình quân 3 năm (2010 - 2012) đạt 17 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng rất cao là 17,5%. Việc tham gia TPP giúp VN có khả năng thiết lập một FTA song phương với Mỹ.

Tuy vậy, vòn đàm phán TPP vừa rồi đã không đi được đến thỏa thuận cuối cùng. Các cơ hội cũng như thách thức đối với nền kinh tế VN và cộng đòng DN tạm được gác lại. Nhưng xu hướng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế là không thể đảo ngược. Đàm phán TPP sẽ tiếp tục được tái khởi động trong thời gian tới.

Bảo Châu