Sẽ có tập đoàn lương thực?

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có đề xuất thành lập Tập đoàn lương thực, nhằm đối phó với những bất ổn trước tình hình biến động giá lúa gạo như hiện nay.

Tuy nhiên, xung quanh đề án trên còn khá nhiều chuyện cần bàn tới như việc thành lập mới một tập đoàn lớn như vậy, liệu các doanh nghiệp cũng như cơ quan chủ quản có đủ sức “nuôi”, cũng như phải bỏ ra một khoản vốn khổng lồ để bộ máy hoạt động. Liệu đó có phải là giải pháp để mục tiêu ổn định giá gạo và đảm bảo tình hình an ninh lương thực trong tương lai.

Nâng cao năng lực cho ngành nông nghiệp

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Diệp Kỉnh Tần, Đề án thành lập Tập đoàn Lương thực đã được Bộ nghiên cứu từ lâu, bởi lương thực luôn là ngành kinh tế trụ cột của Việt Nam. Theo tính toán, để tiêu thụ hết nhu cầu lúa hàng hóa cho người nông dân và đảm bảo cho họ mức lãi tối thiểu 30%, nâng mức thu nhập lên gấp 2,5 lần vào năm 2020 thì mục tiêu thành lập các Tập đoàn lương thực là cần thiết. Cũng theo phân tích của đề án, muốn ngành lương thực đạt được các con số trên, Việt Nam phải xây dựng và phát triển các tập đoàn lương thực nòng cốt, có đủ nguồn lực để can thiệp, chi phối và bình ổn thị trường; phải đầu tư hệ thống kho có tổng công suất 4 triệu tấn lúa ở ĐBSCL, trong đó xây dựng thêm các kho chứa 2,5 triệu tấn (6.500 tỷ đồng) và sửa chữa, nâng cấp các kho 0,94 triệu tấn (469 tỷ đồng). Nâng cao năng lực dự trữ của các doanh nghiệp với công suất lên đến 5.000 - 30.000 tấn/kho. Ngoài ra, cần đầu tư mới hệ thống silô hiện đại công suất 800.000 tấn; trang bị đồng bộ máy sấy hiện đại kết hợp với xay xát, đánh bóng, phân loại gạo, bảo đảm năm 2015 trở đi cả nước sấy lúa đạt trên 10 triệu tấn/năm.

Theo quan điểm của TS Hoàng Thọ Xuân, Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước (Bộ Công Thương), việc bình ổn thị trường lúa gạo, cùng vấn đề an ninh lương thực luôn là bài toán đặt ra cho ngành nông nghiệp. Hiện việc phân phối và thu mua lúa gạo của Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn, hạt gạo từ người nông dân đến tay người tiêu dùng vẫn phải qua nhiều khâu trung gian thương lái nên giá thành thu mua thường thấp, người nông dân phải chịu cảnh thiệt đơn thiệt kép. Vấn đề đặt ra lúc này là cần có những biện pháp tổ chức lại lực lượng này theo hướng chuyên nghiệp hóa, có thể lấy các doanh nghiệp nhà nước làm đầu tầu để có thể chi phối và kiểm soát được lượng hàng hóa thu chi. Các doanh nghiệp này cũng cần phải được đặt ở những địa phương có thế mạnh về sản xuất lúa gạo, cơ sở hạ tầng giao thông tốt... để phát huy hiệu quả.

Tính khả thi đến đâu

Theo các chuyên gia kinh tế, đây là một trong những đề án lớn trong phát triển kinh tế, bởi nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng, đồng thời Việt Nam cũng đang đứng ở vị trí thứ hai trên bản đồ các nước có sản lượng lúa gạo xuất khẩu cao nhất thế giới. Các khâu yếu kém từ trước đến nay vẫn còn tồn tại trong ngành lương thực như vấn đề bao tiêu sản phẩm, thương lái thu mua ra sao, giá cả gốc của người nông dân bán đến doanh nghiệp, giá xuất khẩu của hạt gạo Việt, công tác dự báo tình hình biến động giá trong nước, trên thế giới tương lai sẽ như thế nào… tất cả đều phải được bàn thảo kỹ càng trước khi có quyết định cuối cùng.

Về cơ cấu tổ chức bộ máy cũng là một trở ngại cho tính khả thi của dự án, hiện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có 16 tổng công ty, trong đó, Bộ đã hoàn thành cổ phần hóa đối với 2 tổng công ty; 12 tổng công ty đã chuyển thành công ty TNHH hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con; một tổng công ty đã được sáp nhập (Tổng công ty Muối được sáp nhập vào Tổng công ty Lương thực miền Bắc). Riêng trong ngành nông nghiệp, hiện đã có duy nhất một tập đoàn là Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam (VRG). Qua hơn 3 năm hình thành, VRG từ số vốn nhà nước ban đầu với 10.000 tỷ đồng, đã huy động từ các thành phần kinh tế khác thêm được 9.000 tỷ đồng. Việc có thêm một tâp đoàn lương thực vào thời điểm hiện tại sẽ là một tín hiệu vui cho ngành nông nghiệp phát triển trong thời gian tới bởi Việt Nam là nước nông nghiệp, hàng năm sản xuất ra tới hơn 40 triệu tấn lương thực, trong đó riêng lúa gạo đã chiếm đến 38-39 triệu tấn và cũng đã dành ra tới 10 triệu tấn lúa hàng năm để xuất khẩu, còn lại 30 triệu tấn để tiêu thụ nội địa. Việc có một tập đoàn lương thực đủ sức mạnh sẽ là cơ quan kinh tế quan trọng điều tiết thị trường lương thực Việt Nam trong nước cũng như quốc tế đang có nhiều tiềm năng và lợi thế.

Còn theo ông Nguyễn Đình Tài - Vụ trưởng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn quản lý và đào tạo doanh nghiệp (Bộ KH&ĐT), việc thành lập một tập đoàn kinh tế lớn cần phải được các cơ quan chức năng và Chính phủ đồng thuận ở mức cao thì mới có tính khả thi. Bên cạnh đó, thời gian này các doanh nghiệp nhà nước vừa mới hoàn thành sắp xếp lại tiến trình cổ phần hóa, nếu thành lập tập đoàn ngay thì sẽ gây một số vấn đề về bộ máy tổ chức... Ngoài ra, thành lập một tập đoàn kinh tế lớn, vấn đề tiềm lực tài chính cũng cần tính đến, hiện số vốn của Tổng công ty cao su Việt Nam (VRG) là 18.988 tỷ đồng, con số này là không quá lớn so với các tập đoàn kinh tế khác ngoài ngành nông nghiệp, nên việc định ra một số vốn bao nhiêu để hình thành tập đoàn lương thực cũng đang là một vấn đề cần suy tính kỹ.