Lo ngại giá cả

Mức tăng chỉ số giá tiêu dùng lên tới 1,31% trong tháng 9 so với tháng 8, sau 5 tháng chỉ dao động ở mức thấp, là một bất ngờ, trong khi đó Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng giá hàng năm, gây lo ngại về khả năng lạm phát.

Trước mức tăng khá mạnh của chỉ số CPI, tại cuộc họp giao bản sản xuất tháng 9 tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông phát biểu: Những tác nhân hiển hiện ảnh hưởng đến CPI các tháng cuối năm có thể dễ dàng điểm mặt như nhóm nguyên nhân đã xuất hiện từ tháng 8; chu kỳ tiêu dùng và đầu tư cuối năm; các rủi ro tiềm ẩn về thiên tai, dịch bệnh… Phải lường trước được những biến động để có giải pháp điều hành phù hợp.

Đột phá CPI tháng 9

Theo số liệu vừa được Tổng cục Thống kê công bố, sau 5 tháng liên tiếp chỉ dao động với biên độ tăng dưới 0,3%, CPI tháng 9 tăng tới 1,31% so với tháng 8, cho thấy sự đột biến của giá cả thị trường. So với tháng 12/2009, CPI tháng 9 đã tăng 6,46%, rất gần so với mục tiêu 7 - 8% của năm nay, khiến nhiều người lo ngại không đạt được.

Tuy 8 tháng đầu năm có chỉ số CPI thấp, nhưng các nguyên nhân tăng chỉ số giá tháng 9 đều đã xuất hiện từ tháng trước. Giá xăng dầu, tỷ giá VND/USD, giá sàn xuất khẩu gạo đều đã được điều chỉnh trong tháng 8. Tăng tỷ giá sẽ ảnh hưởng đến giá hàng hóa nhập khẩu, làm tăng chi phí đầu vào sản xuất và đẩy giá thị trường lên cao. Thêm vào đó là việc tăng giá các sản phẩm sữa để tránh các quy định quản lý giá. Một nguyên nhân quan trọng khác là mặt hàng liên quan đến giáo dục đã tăng giá mạnh vào thời điểm đầu năm học mới với mức tăng đột biến lớn nhất 12,02% so với tháng trước. Các dịp nghỉ lễ như Quốc khánh và Tết trung thu cũng tạo thêm yếu tố cộng hưởng cho giá cả đối với các nhóm du lịch, giải trí, giao thông vận tải…

Tháng 9 cũng là tháng giá các mặt hàng nhập khẩu điều chỉnh tăng tỷ giá, do biến động giá thế giới. CPI nhóm nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tháng này tăng 1,08%, chủ yếu do tác động từ tăng giá thép xây dựng, dầu hỏa, gas… tăng cao. Gạo xuất khẩu cũng được giá hơn với giá sàn xuất khẩu liên tục được điểu chỉnh. Thêm vào đó là chỉ số giá vàng tháng 9 tăng 3,58%; chỉ số giá USD tăng 1,61% so với tháng 8.

Tiềm ẩn nhiều động lực tăng giá

Một số ý kiến lạc quan cho rằng mức tăng đột biến của nhóm giáo dục sẽ bình ổn trở lại vì qua thời điểm đầu năm học, chỉ số CPI từ nay đến cuối năm không quá lo ngại do chính sách điều hành giá cả của Chính phủ. Tuy nhiên, các yếu tố thúc đẩy giá cả leo thang trong những tháng cuối năm đang hiện hữu rõ ràng. Đồng ý là đã qua thời điểm đầu năm học, tính thời điểm của nhóm giáo dục không còn động lực tăng giá, nhưng lộ trình tăng học phí bậc cao đẳng và đại học từ 20-25% của Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể sẽ lại tác động đến chỉ số giá vào thời điểm này năm tới. Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Vân, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Tổng cục Thống kê, những yếu tố tác động đến chỉ số giá tiêu dùng vừa qua như xăng dầu, học phí sẽ còn tiếp tục ảnh hưởng đến giá cả.

Mặc dù nhập siêu đã được khống chế thành công ở mức dưới 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, tuy nhiên, nếu so với 6,5 tỷ USD nhập siêu của 9 tháng đầu năm ngoái thì giá trị tuyệt đối của cùng kỳ năm nay vẫn cao hơn, đã đạt gần 8,6 tỷ USD. Mấy năm gần đây, nhập siêu đều trên 10 tỷ USD gây khó khăn cho thanh khoản ngoại tệ, tạo sức ép lên tỷ giá, đồng thời là lạm phát,

Tiêu dùng thường tăng trong những tháng cuối năm, có thể ảnh hưởng cả trực tiếp và gián tiếp đến giá cả. Các công trình đầu tư trong năm nay lại bước vào giai đoạn tăng tốc giải ngân trong những tháng sắp tới. Ông Phạm Đức Hồng, Vụ trưởng Vụ Đầu tư (Bộ Tài chính) nói: Trước sức ép phải giải ngân, nếu không muốn bị điều vốn sang các công trình khác, một số dự án đã có hiện tượng “chạy” tạm ứng theo quy định được phép tạm ứng 30%.

Thị trường hàng hóa trong nước đã bước vào chu kỳ tăng giá trong năm. Theo dự báo của Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính, giá cả một số mặt hàng thiết yếu có xu hướng tăng nhẹ trong tháng 10. Cục Quản lý giá cũng nhìn nhận giá cả thị trường trong tháng 10 sẽ chịu tác động theo xu hướng tăng. Nguyên nhân thứ nhất là tính chu kỳ của thị trường khi những tháng cuối năm là thời điểm các doanh nghiệp chuẩn bị lực lượng hàng hóa cho nhu cầu Tết Âm lịch, do đó, nhu cầu thu mua, tạm trữ hàng hóa tăng cao là sức ép tăng giá hàng hóa những tháng cuối năm.

Các yếu tố thiên tai dịch bệnh mang tính chu kỳ cũng gây thêm khó khăn. Tháng 10 tiếp tục là mùa mưa bão, có khả năng xảy ra các cơn bão, mưa lớn ở miền Trung, miền Nam, lũ chậm ở đồng bằng sông Cửu Long bắt đầu tăng nên khả năng giá lương thực, hàng hóa sinh hoạt trong mùa lũ tăng trên một số địa bàn. Dịch tai xanh chưa khống chế hoàn toàn có thể tác động tăng giá thực phẩm thay thế.

Giá điện đang nhấp nhổm tăng theo quý. Tuy nhiên, Bộ Tài chính vẫn giữ nguyên quan điểm điều hành giá theo hướng giữ ổn định giá điện, than bán cho điện; đối với giá than bán cho 3 hộ tiêu thụ lớn sẽ điều chỉnh theo giá thị trường vào thời điểm thích hợp nếu điều kiện cho phép. Trong điều kiện áp lực tăng giá ngày càng lớn, các quyết sách bình ổn giá đang được các Bộ ngành địa phương cân nhắc đối phó với khả năng quay trở lại của lạm phát.