Đô thị hóa - Thách thức môi trường

Theo dự báo của các chuyên gia, trong nhiều năm tới, tăng dân số hầu như sẽ chỉ diễn ra ở các thành phố, mà phần lớn thuộc về các nước kém phát triển. Dự kiến đến năm 2030, hơn 60% dân số thế giới sống ở các đô thị. Đô thị hóa nhanh đang dần bộc lộ những thách thức lớn, từ đói nghèo, thất nghiệp, tội phạm ma túy cho đến việc ô nhiễm môi trường.

Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật chung của thế giới. Hiện tại, Việt Nam có tốc độ đô thị hóa rất nhanh, nhờ những chính sách thu hút đầu tư thông thoáng, đã tạo sức hấp dẫn cho các nhà đầu tư vào nhiều lĩnh vực. Kéo theo đó, những nhu cầu về nhà ở, dịch vụ hạ tầng kỹ thuật và xã hội ngày càng nhiều và yêu cầu ngày càng cao. Năm 1990, Việt Nam mới chỉ có khoảng 500 đô thị lớn nhỏ, đến năm 2000 đã tăng lên 649 và năm 2003 là 656 đô thị. Tỷ lệ dân số đô thị hiện nay là 56- 60%, đến năm 2020 sẽ là 80%.

Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển ấy đã và đang xuất hiện tình trạng quá tải. Tại nhiều khu vực mật độ dân cư tập trung đã vượt nhiều lần tiêu chuẩn cho phép. Mật độ ở quá cao, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội không đáp ứng được nhu cầu của người dân đô thị, đã dẫn đến những khó khăn trong phát triển kinh tế, không đảm bảo chất lượng môi trường đô thị. Tình trạng ô nhiễm nguồn nước, không khí rác thải…ngày càng trầm trọng.

Đô thị hoá, công nghiệp hoá đã tác động mạnh mẽ đến môi trường. Dân số gia tăng khiến hệ thống cấp thoát nước ở các đô thị xuống cấp nghiêm trọng. Hiện tại, các đô thị vẫn còn sử dụng hệ thống thoát nước chung và xử lý nước phân tán ở các bể tự hoại, tức là chỉ xử lý được 30% lượng chất lơ lửng và 5-10% lượng BOD. Vì vậy hệ thống sông ngòi kênh rạch, đang bị ô nhiễm ở mức báo động.

Cùng với quá trình đô thị hoá, phương tiện giao thông cơ giới ở nước ta tăng lên rất nhanh. Giao thông vận tải đã trở thành một nguồn gây ô nhiễm chính đối với môi trường không khí ở đô thị, nhất là ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng. Theo đánh giá của các chuyên gia môi trường, ô nhiễm không khí ở đô thị do giao thông vận tải gây ra chiếm tỷ lệ khoảng 70%. Không chỉ có vậy, chất thải công nghiệp cũng đang là một trong những tác nhân hủy hoại môi trường sinh thái của thủ đô.

Những đô thị mới, những khu công nghiệp mới đang mọc lên ngày càng nhiều trên khắp đất nước. Những con số tăng trưởng chóng mặt sẽ không còn ý nghĩa gì nếu như sự phồn thịnh trong đời sống người dân không tỷ lệ thuận theo. Chúng ta vẫn còn đủ thì giờ định hướng dòng nhập cư vào các TP bằng cách xây dựng các đô thị nhỏ có sức hấp dẫn hơn và cung cấp việc làm và nhà ở cho mọi người.

Có như thế, trong 20 năm nữa, dân cư sẽ phân bổ khá đều đặn trên toàn diện tích. Nếu bắt tay vào việc ngay từ bây giờ sẽ tạo ra một sự khác biệt lớn về điều kiện kinh tế, xã hội và môi trường trong tương lai tại các TP đang phát triển ở Việt Nam. Bằng không, hình ảnh những dòng sông bị ô nhiễm như : Đồng Nai, sông Đáy, sông Cầu, sông Nhuệ; những TP bụi mù trời hiện hữu đang là minh chứng cho sự hủy hoại bởi chính bàn tay con người.