Nhìn lại 3 năm gia nhập WTO: Hiệu quả chưa cao như kỳ vọng

“Hội nhập kinh tế quốc tế và việc gia nhập WTO đã có tác dụng tích cực đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, trong đó tác động tích cực quan trọng nhất chính là sự gia tăng niềm tin vào triển vọng phát triển kinh tế Việt Nam…”. Nhận định này được đưa ra tại Hội thảo “Đánh giá tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đối với nền kinh tế sau 3 năm Việt Nam gia nhập WTO” do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức vào ngày 29/3 tại Tp.Hồ Chí Minh.

Toàn cảnh hội thảo

Bên cạnh đó, nhiều tác động tích cực khác cũng đã được đề cập như: tăng trưởng GDP khá cao; kim ngạch xuất-nhập khẩu có sự gia tăng mạnh; vốn FDI, ODA và kiều hối đổ vào Việt Nam ở mức cao; quan hệ hợp tác kinh tế thương mại với nhiều nước được tăng cường và mở rộng; vị thế của Việt Nam được nâng cao, đặc biệt trong vai trò Ủy viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và Chủ tịch ASEAN năm 2010; chất lượng hàng hóa Việt Nam ngày càng cao, khẳng định được chỗ đứng trên thị trường trong nước cũng như quốc tế; hiệu quả phân bổ nguồn lực được cải thiện; xóa đói giảm nghèo, giảm tỷ lệ thất nghiệp… Đồng thời, thể chế kinh tế thị trường ngày càng hoàn thiện, năng lực điều hành của các cơ quan đã được cải thiện, vị thế lẫn năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt từng bước được nâng cao. Mặt khác, hàng hóa ngày càng đa dạng về mẫu mã, nâng cao về chất lượng, giá cả lại hợp lý giúp người tiêu dùng có thêm nhiều sự lựa chọn; các doanh nghiệp trong nước tiếp cận nguồn nguyên liệu đầu vào tốt hơn.

Tuy nhiên theo nhận xét của Nhóm biên soạn báo cáo đánh giá tác động hội nhập kinh tế quốc tế đối với nền kinh tế sau 3 năm gia nhập WTO, thuộc Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), mặc dù gia nhập WTO mang lại những tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam nhưng xét cho cùng, hiệu quả đạt được vẫn chưa cao như kỳ vọng. Bằng chứng là nếu trong hai năm 2007 và 2008, xuất khẩu tăng, thu hút FDI đạt kỷ lục thì sau hai năm đó, cả đầu tư nước ngoài lẫn xuất khẩu đều giảm. Đặc biệt năm 2009, do tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu cùng, tăng trưởng GDP tiếp tục giảm, chỉ đạt 5,3%. Điều này cho thấy việc gia nhập WTO chỉ giúp mở rộng thị trường, còn việc tăng trưởng GDP hay gia tăng về giá trị, sản lượng xuất khẩu nhờ vào sự gia nhập này chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ.

Ngoài ra theo đánh giá của Nhóm soạn thảo báo cáo này, việc gia nhập WTO cũng góp phần làm bộc lộ rõ hơn nhiều hạn chế và yếu kém mang tính cơ cấu nội tại nền kinh tế như những yếu kém về chất lượng tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, năng lực thể chế, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực kết cấu hạ tầng. Mặt khác, sau khi gia nhập WTO, những khó khăn, thách thức đối với nền kinh tế và doanh nghiệp nước ta cũng lớn và phức tạp hơn bao giờ hết. Quan hệ thương mại với một số đối tác bị mất cân đối nghiêm trọng, bất lợi cho nền kinh tế và doanh nghiệp trong nước.

Theo tiến sĩ Võ Trí Thành - Phó Viện trưởng CIEM, điểm sáng sau 3 năm gia nhập WTO là tầng lớp trung lưu phát triển nhanh; tầng lớp này sẽ làm đối trọng với nhóm lợi ích, có lợi và tốt hơn rất nhiều cho xã hội. Tuy nhiên cũng theo ông Thành, 3 năm gia nhập WTO là quãng thời gian chưa đủ dài, thêm vào đó là những biến động khôn lường của kinh tế thế giới nên khó có thể phân tích, đánh giá một cách đầy đủ và toàn diện những tác động của việc gia nhập WTO đối với nền kinh tế Việt Nam. Điều quan trọng hơn cả là cần nhận thức rõ việc gia nhập WTO mới chỉ là điểm khởi đầu của một sân chơi thương mại lớn, do đó cần tận dụng triệt để những lợi thế làm đòn bẩy cho việc phát triển bền vững.

Mặc dù đều chung một nhận định gia nhập WTO mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam nhưng các đại biểu cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức phát sinh từ quá trình hội nhập này, đồng thời rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng sau 3 năm gia nhập WTO. Ông Nguyễn Đăng Bình - Phó vụ trưởng Vụ tổng hợp kinh tế quốc dân (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho rằng để phát huy được những thuận lợi, hạn chế khó khăn thách thức, Việt Nam cần tăng tốc cải cách, nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của các ngành, các doanh nghiệp.

Ngoài ra các đại biểu cũng đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm hướng tới loại bỏ dần những tác động tiêu cực của việc gia nhập WTO, gia tăng khả năng cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Một số kiến nghị chú trọng vào năm nhóm chính sách chính, trong đó đối với nhóm chính sách chung các đại biểu cho rằng cần tập trung cải thiện tổ chức thực thi các chính sách về hội nhập kinh tế quốc tế, cải thiện chất lượng tăng trưởng, nâng cao chất lượng đầu tư nước ngoài, tiếp tục thực hiện đồng bộ các chính sách bình ổn kinh tế vĩ mô và phát triển thị trường tài chính.