Lo ngại tỷ giá

Sau quyết định mạnh tay quản lý thị trường ngoại hối tại Việt Nam, giá USD có một thời gian ổn định tương đối dài. Tuy nhiên áp lực lên tỷ giá đang gia tăng, theo cảnh báo của các chuyên gia kinh tế.

Mặc dù được cảnh báo thận trọng với rủi ro tỷ giá khi vay vốn bằng USD, nhưng DN vẫn đổ xô vay mượn đồng tiền này do những lợi ích trước mắt. Tín dụng ngoại tệ tăng nhanh gây tiềm ẩn bất ổn kinh tế vĩ mô, làm lệch cung cầu ngoại tệ, và đồng USD càng được ưa chuộng hơn tại VN bất chấp đồng tiền này mất giá trên toàn thế giới.

Bài toán đơn giản

Lãi suất cho vay VND tăng cao trên từ 22 - 24%/năm và tiếp cận tín dụng khó khăn khiến nhiều DN chuyển hướng sang vay USD. LS vay USD từ 6%-8,5%/năm, thậm chí 3,8%/năm như tại BIDV. Trong khi tỷ giá được giữ tương đối ổn định, thì khoản chênh lệch lãi suất này rất hấp dẫn DN. Chi phí vốn vay bằng USD rẻ hơn vay bằng VND đến 14 – 16%/năm khiến DN ưa chuộng vay mượn đồng tiền này, nếu có rủi ro tỷ giá họ cũng không đến nỗi quá lo ngại vì tính ra vẫn còn rẻ hơn vay nội tệ.

Trong những tháng đầu năm, tỉ giá chỉ loay hoay trong khoảng 20.500-20.600 đồng/USD đã khiến nhu cầu vay USD tăng đột biến. Tổng giám đốc một công ty XNK tính toán, với khoản vay 400.000 USD, tương đương 8,25 tỉ đồng, mỗi tháng DN phải trả lãi gần 55 triệu đồng. Còn nếu vay bằng VND với LS 21%, mỗi tháng phải trả lãi hơn 145 triệu đồng.

Khi DN vay USD bán ra để lấy VND phục vụ sản xuất kinh doanh, họ sẽ trông chờ vào nguồn thu ngoại tệ trong tương lai để trả nợ NH. Ngay cả khi họ chưa chắc chắn về khả năng thu được ngoại tệ trong tương lai từ việc bán hàng hóa, thì họ vẫn mong muốn vay USD bởi lợi nhuận nhìn thấy ngay được từ khoản vay này. Họ có thể bán ra USD đem gửi lại NH bằng VND để ngồi không hưởng chênh lệch lãi suất. Cho nên, có ý kiến cho rằng, một số DN có thể vay USD nhiều hơn nhu cầu của họ để hưởng lợi.

Về phía NH, với lãi suất huy động USD thấp, khống chế dưới 2%/năm, họ cũng hào hứng khi cho vay với lãi suất 6 - 7%/năm. Mặc dù lãi suất huy động USD cũng theo chân VND được các NH lách trần huy động. NH tăng lãi suất USD với kỳ vọng thu hút ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu vốn có xu hướng gia tăng của khách hàng. Nếu khách hàng gửi trên 5.000 USD, LS huy động là 3%/năm, còn trên 10.000 USD là 4%/năm. Nhiều NH tích cực chào mời khách hàng gửi USD không kỳ hạn sang dạng tiền gửi có kỳ hạn với khoản gửi từ 1.000 USD. Lãi suất cho vay USD tăng lên rất nhanh, từ 5-6%/năm đến nay cao nhất ghi nhận mức 8,5%/năm do NH phải huy động USD với LS thực tế 3,5-4%/năm. Cả NH và DN đều ưa thích vay và cho vay bằng USD, kết quả là, từ đầu năm đến nay tín dụng ngoại tệ tăng mạnh.

Theo NHNN, tăng trưởng tín dụng ngoại tệ 6 tháng đầu năm là 13%, còn tăng trưởng nội tệ chỉ 3%. NHNN Chi nhánh TP.HCM, thành phố phát triển kinh tế năng động nhất nước, cho thấy dư nợ tín dụng của các NHTM trên địa bàn 6 tháng đầu năm tăng mạnh so với tốc độ tăng huy động vốn. Cụ thể, tổng dư nợ cho vay tăng 6,67% so với cuối năm 2010, trong đó, cho vay bằng tiền đồng tăng 2,14%, trong khi dư nợ cho vay ngoại tệ tăng tới 18,77%.

Áp lực lên tỉ giá

Thời gian vừa qua NHNN đã thực hiện mua vào khoảng 4 tỷ USD nhưng nguồn USD trên thị trường vẫn dồi dào và tỷ giá tương đối ổn định. Thực tế thì tín dụng ngoại tệ càng tăng, NH càng có thêm nguồn cung USD do DN vay và bán lại cho NH lấy tiền đồng. Tức là không có nguồn USD mới vào thị trường mà USD chỉ từ tài khoản của NH sang tài khoản của DN, rồi DN lại bán cho NH – nguồn cung ảo.

Tín dụng ngoại tệ tăng nhanh gây nhiều lo ngại tỷ giá sẽ chịu sức ép khi hàng loạt hợp đồng tín dụng đến hạn thanh toán. Chính những người làm NH cũng lo ngại khi các khoản vay đến hạn, DN không có thu được USD từ XK sẽ phải mua lại của NH hoặc trên thị trường tự do gây căng thẳng cung cầu. Bên lề một cuộc hội thảo mới đây, TS Lê Xuân Nghĩa, phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, cho rằng tăng trưởng tín dụng ngoại tệ sáu tháng đầu năm cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái, do vậy áp lực lên tỉ giá rất lớn khi các doanh nghiệp đến hạn mua USD trả nợ, gây hiện tượng căng thẳng nhất thời trên thị trường ngoại hối.

Con số chênh lệch huy động và cho vay của ngoại tệ 6 tháng đầu năm nay chênh tới 85.000 tỉ đồng (quy đổi), trong khi con số chênh của năm ngoái chỉ 41.000 tỉ đồng (quy đổi). Thêm nữa, 3 và quý 4 nhập siêu tăng cao do DN phải nhập nguyên liệu về sản xuất hàng hóa phục vụ tết, thời điểm này nhiều khoản vay ngoại tệ sẽ đáo hạn. Nnhư vậy sẽ có một nhu cầu rất lớn ngoại tệ vào cuối năm nay sẽ đẩy thị giá tăng lên.

Một thực tế khác là huy động ngoại tệ có xu hướng giảm dần. Đến 31/5, huy động vốn ngoại tệ giảm 6,03% so với tháng 4/2011; còn đến 30/6, huy động vốn ngoại tệ 5,88% so với tháng 5/2011. Điều này đang tác động xấu đến thanh khoản ngoại tệ của NHTM trong tương lai cũng như tác động đến tỷ giá USD/VND.

Một số biện pháp giảm dư nợ ngoại tệ được tính đến, nhưng vẫn còn tiến thoái lưỡng nan. Khó có thể giảm mặt bằng lãi suất VND hoặc tăng trần huy động USD để giảm chênh lệch lệch lãi suất, bởi không thể can thiệp hành chính thô bạo vào thị trường, trong khi lạm phát còn ở mức cao, kinh tế vĩ mô tiềm ẩn nhiều bất ổn. Nếu tăng dự trữ bắt buộc ngoại tệ để chi phí vốn bằng ngoại tệ tăng, hạn chế nhu cầu vay, thì DN càng khó khăn vì chi phí vốn quá cao, trong khi DN nước ngoài được tiếp cận vốn rẻ hơn nhiều. Hơn nữa hệ thống NH có thể phải đối mặt với rủi ro thanh khoản ngoại tệ khi tăng dự trữ bắt buộc.

Theo văn bản của Hiệp hội NH gửi Thống đốc NHNN, Hiệp hội NH đề nghị sửa Thông tư 07 theo hướng thu hẹp đối tượng cho vay và với điều kiện chỉ cho vay những DN có khả năng tái tạo ngoại tệ. Đồng thời, cần tạm thời mở rộng trạng thái ngoại hối cho các NHTM để có nguồn thanh toán khi cần. Hiệp hội NH cho rằng NHNN cần có giải pháp về lãi suất và tỷ giá để không tạo ra chênh lệch giữa lãi suất cho vay bằng ngoại tệ và lãi suất cho vay bằng VND, cùng với những điều kiện vay USD chặt chẽ, sẽ sớm hạn chế được những nhu cầu vay ngoại tệ của DN, qua đó giải quyết được khả năng mất thanh khoản ngoại tệ của NHTM.

Lê Minh