Phát triển rừng bền vững: Cần những cái bắt tay thân thiện

Nhân ngày môi trường thế giới 5/6 năm nay được tổ chức tại Bắc Kạn, với chủ đề Rừng - Giá trị cuộc sống từ thiên nhiên, Phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Bá Ngãi - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục lâm nghiệp Bộ NN& PTNT quanh vấn đề về chiến lược và giải pháp phát triển bền vững rừng Việt Nam...

Thưa ông, hiện tại ngành đã có những kế hoạch, chiến lược cụ thể như thế nào cho việc trồng và phát triển nguồn tài nguyên rừng trong năm 2011 và những năm tiếp theo?

Năm 2011 Chính phủ giao Bộ NN&PTNT tiếp tục thực hiện nhiệm vụ quản lý và bảo vệ 2 triệu hecta rừng còn lại đồng thời, trồng mới trên 5 triệu hecta. Thế nhưng, có một điểm khác là năm nay ngân sách nhà nước cắt giảm xuống chỉ còn 700 tỷ đồng. Với nguồn ngân sách này chỉ có thể đáp ứng được 1/3 so với nhu cầu. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn đang triển khai kế hoạch như Chính phủ đã giao. Cụ thể là: tập trung trồng những hecta rừng còn lại của năm trước và công tác khoanh nuôi bảo vệ rừng, tránh trồng rừng dàn trải. Đồng thời, sẽ tiếp tục huy động nguồn ngân sách địa phương để khuyến khích trồng rừng, huy động xã hội hóa trong đầu tư quản lý rừng, bao gồm nguồn vốn từ DN nhà nước, DN nước ngoài và nguồn vốn ODA. Ở một số địa phương như Sơn La, Lâm Đồng… sẽ quán triệt tốt việc thực hiện nhiệm vụ chi trả phí môi trường rừng. Năm nay nhiệm vụ phát triển mà Chính phủ giao rất lớn nhưng nguồn ngân sách thì giảm đi.

Vậy, trong quá trình thực hiện chiến lược sẽ phải đối mặt với những vướng mắc và khó khăn gì thưa ông?

Đương nhiên việc thực hiện này rất khó khăn, vì trong cả một thời gian dài từ 1990- đến 2010, công tác trồng rừng được thực hiện với nguồn kinh phí lớn do Chính phủ đầu tư. Phát triển rừng phải dựa rất nhiều vào nguồn ngân sách Nhà nước. Đối với các hộ nghèo, họ có đất, có rừng nhưng thiếu vốn nên sự hỗ trợ từ nguồn vốn ngân sách đối với những hộ này trong trồng rừng là rất quan trọng.

Bên cạnh đó, giữa việc cấp đất, thuê đất giao đất và giao rừng còn nhiều vướng mắc chưa khớp được với nhau. Trách nhiệm trong cấp đất còn khá chồng chéo, chưa rõ ràng. Theo nhiệm vụ được giao thì ngành nông nghiệp chỉ chịu trách nhiệm đối với tài sản (rừng) trên đất mà thôi.

Ngoài khó khăn về nguồn đất manh mún, không tập trung, DN còn gặp phải những khó khăn gì nữa, thưa ông?

Các DN - đặc biệt là công ty lâm nghiệp hiện đang phải “gồng mình” đối mặt với những khó khăn thách thức rất lớn. Thứ nhất, Công ty lâm nghiệp hiện vẫn chưa thích ứng với cơ chế, môi trường sản xuất kinh doanh mới. Một số công ty chỉ quản lý rừng tự nhiên là rừng sản xuất, nhiều năm nay không được giao chỉ tiêu khai thác, không được hỗ trợ kinh phí bảo vệ rừng nên không thực hiện được quản lý bảo vệ rừng dẫn tới rừng có chủ nhưng lại như vô chủ; Thứ hai, cơ chế quản lý đối với hoạt động của công ty lâm nghiệp còn nhiều bất cập, khó tách bạch giữa hoạt động kinh doanh với thực hiện nhiệm vụ công ích. Các công ty lâm nghiệp với mục tiêu chính là sản xuất kinh doanh và quản lý bảo vệ mà chủ yếu là rừng sản xuất, nhưng trên thực tế không phải mọi diện tích rừng tự nhiên là rừng sản xuất đều có thể kinh doanh hàng năm. Thứ ba, nhiều công ty lâm nghiệp không dám nhận giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do không có đủ khả năng trả tiền sử dụng đất hàng năm theo quy định của Luật đất đai. Cho đến nay hầu như chưa có công ty lâm nghiệp nào trên cả nước trả tiền thuê đất rừng.

Vậy, giải pháp là như thế nào, thưa ông?

Theo tôi, vấn đề đầu tiên hiện nay là phải khuyến khích người dân và DN giữ, phát triển rừng. Tuy nhiên, để làm được điều này thì chính sách hỗ trợ cần phải được thay đổi. Vì thực tế, đã có tình trạng “xí” đất, chạy dự án, đầu cơ đất ven biển để trục lợi... bất chấp tác động lâu dài làm ảnh hưởng đến môi sinh.

Cơ quan Nhà nước cùng các địa phương cần phải có sự đồng thuận rất lớn. Dưới góc độ các DN, bảo vệ môi trường rừng là một trách nhiệm chính được quy định trong Nghị định 99 của Chính Phủ; chứ không thể thích thì làm không thích thì thôi.

Về các cơ quan chuyên môn, Nhà nước phải có những văn bản cụ thể hướng dẫn các DN trồng và bảo vệ rừng. Đồng thời, tập huấn nâng cao năng lực của các cán bộ chuyên môn địa phương. Thu hút nguồn vốn đầu tư ODA, hỗ trợ về kỹ thuật. Các địa phương tỉnh cần phải phối hợp cụ thể để kiểm tra tài nguyên rừng, xác định cụ thể các chủ rừng, đánh giá được hiện trạng rừng và xây dựng được hệ số K. Nếu không có sự hợp tác chặt chẽ giữa 4 bên: Nhà nước, cơ quan địa phương, DN và hộ trồng rừng thì khó có thể thực hiện mục đích phát triển rừng bền vững.

Xin cảm ơn ông!

Lưu Hiệp