Cần tăng tính thụ hưởng cho người dân

Việt Nam ngày nay đã có những thay đổi lớn lao và sâu sắc, với nền kinh tế thị trường dần dần hình thành và phát triển cấu trúc xã hội đã có sự thay đổi nhiều, trình độ của người dân đã được nâng cao. Bối cảnh đó đòi hỏi phải đổi mới, hoàn thiện vai trò của Nhà nước, Chính phủ để phù hợp với nhu cầu của thực tiến. Đó là những chia sẻ của ông Arne Svensson, Giám đốc tổ chức PM (Professional Management) Thụy Điển.

Là một chuyên gia kinh tế cao cấp, độc lập đã từng làm việc tại hơn 70 quốc gia trên thế giới, ông có nhìn nhận thế nào về thể chế nền kinh tế Việt Nam sau hơn 25 năm đổi mới, với vai trò hạt nhân là bộ máy Chính phủ ?

Sau 25 năm đổi mới, Nhà nước, Chính phủ Việt Nam đã thực sự trưởng thành, nền kinh tế kế hoạch quan liêu đã chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường với đầy đủ tính năng động và hiệu quả cao. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới cũng đòi hỏi phải đặt vấn đề cải cách Nhà nước trong quan hệ tương tác với thị trường và xã hội, dựa trên ba trụ cột là Nhà nước – thị trường – xã hội. Theo đó, Chính phủ cũng là một bộ phận trong hệ thống tam quyền (lập pháp – hành pháp – tư pháp) của Nhà nước, do vậy cải cách chính phủ phải được đặt trong quan hệ tương tác với cải cách lập pháp và tư pháp, hay cải cách thể chế nói chung. Ngoài ra, quá trình chuyển đổi nền kinh tế là quá trình chuyển đổi vai trò, nhiệm vụ của Nhà nước trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Việt Nam đã và đang hội nhập sâu rộng với thế giới, với tư cách là thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Chính sự hội nhập sâu sắc này sẽ buộc Chính phủ phải nghiên cứu, điều chỉnh các hành vi, công cụ can thiệp vào nền kinh tế theo hướng phù hợp với các nguyên tắc của sân chơi toàn cầu này, với các cam kết song phương và đa phương khá đa dạng và phức tạp. Do vậy theo tôi, việc đổi mới và hoàn thiện chức năng và nhiệm vụ của bộ máy Chính phủ theo hướng trên là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo sự thành công trong quá trình hội nhập.

Hiện tại, trong bộ máy hành chính Việt Nam đã xuất hiện ngày càng nhiều các hoạt động “lobby”, ông có đánh giá thế nào về thực trạng này ?

Thực ra, họat động “lobby” đã xuất hiện ở hầu hết các quốc gia trên thế giới và có thể coi là họat động hợp pháp và bình thường. Tuy nhiên, nếu các họat động “lobby” này họat động trong một môi trường thiếu sự giám sát, thiếu minh bạch, thiếu sự giải trình thì sẽ không chỉ dẫn đến các khuyết tật của Nhà nước, sai lệch chính sách mà còn nẩy sinh các phe nhóm chia chác, tư lợi các nguồn lợi ích lớn của quốc gia. Do đó, việc gắn kết giữa các nhà chính trị với một số tập đoàn kinh tế hoặc một số nhóm lợi ích trong xã hội cần phải được giám sát chặt chẽ ở bất cứ quốc gia nào trên thế giới chứ không riêng gì Chính phủ Việt Nam.

Trong dòng chảy liên tục của nền kinh tế thị trường toàn cầu, yêu cầu dự báo, kế hoạch là một nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho Chính phủ. Dưới góc nhìn của một chuyên gia, ông đánh giá thế nào về thực tế này ở Việt Nam ?

Trên thực tế, thị trường luôn là một môi trường có những biến động khó lường trước, trong khi đó Nhà nước lại luôn phải đưa ra các dự kiến, kế hoạch. Chính vì vậy, những đột biến trong thị trường sẽ gây lúng túng cho bất kỳ nhà nước nào chứ không riêng gì Việt Nam trong việc thực thi các mục tiêu đã định của mình. Trong bối cảnh quốc tế ngày càng có nhiều biến động phức tạp khó lường với tần suất và tác động lớn, các quốc gia có nền kinh tế mới nổi như Việt Nam cần xây dựng một lộ trình phát triển hợp lý nếu không sẽ rơi vào tình trạng ban hành nhiều cơ chế chính sách theo kiểu giật cục, hoặc kiểu “stop and go”. Điều này sẽ làm ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư kinh doanh. Ngoài ra, trong điều kiện mới, Nhà nước cũng cần thu hẹp phạm vi họat động của mình, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, tạo dư địa cần thiết để các thành phần kinh tế khác cũng phát triển. Đặc biệt cần khuyến khích mạnh hơn nữa các chính sách cho mọi tổ chức cá nhân tích cực và chủ động tham gia vào công cuộc phát triển chung của đất nước.

Ông có thể dẫn chứng một số ví dụ để chứng minh nhận định trên?

Một trong những vấn đề nóng đang được rất nhiều các quốc gia trên thế giới và Việt Nam quan tâm là vấn đề biến đổi khí hậu. Đây cũng là câu chuyện mang tính chất liên ngành, là nhiệm vụ quan trọng của toàn hệ thống chính trị , xã hội và người dân. Điều này càng trở nên bức thiết hơn khi Việt Nam được các nhà khoa học xác định là một trong năm quốc gia trên thế giới trong tương lai phải chịu những tác động lớn của quá trình biến đổi khí hậu này. Ngoài ra, đặc thù một loạt các mặt hàng, ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam cũng bị yếu tố tự nhiên tác động lớn, nên đây cũng được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cấp bách của Chính phủ phải trực tiếp điều hành, xử lý trong thời gian tới. Song cho tới hiện tại, công tác quản lý nhà nước đối với vấn đề biến đổi khí hậu ở Việt Nam mới chỉ dừng ở khung khổ thế chế và xây dựng chương trình hành động, như vậy là rất cần có thời gian để tòan bộ thể chế này đi vào họat động đầy đủ trong thực tiễn. Vấn đề cấp bách là thế, song hiện tại cũng có rất ít các công cụ pháp luật điều chỉnh họat động này. Thậm chí có hiện tượng chồng chéo của chức năng quản lý nhà nước giữa các bộ với nhau.

Chốt lại vấn đề, sự đổi mới cơ cấu bộ máy nhà nước của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, không riêng Việt Nam là phải tăng tính thụ hưởng cho người dân, đặc biệt là đối tượng trẻ em đảm bảo tốt quyền an sinh xã hội, tăng tính công khai minh bạch của thông tin./.

Xin cám ơn ông !

Anh Phương (thực hiện)