Quay cuồng với giá vàng

Giá vàng thế giới lập đỉnh cao mới, vượt qua 1900 USD/ounce, tuy có dấu hiệu hạ nhiệt sau đó, nhưng xu hướng giá vàng dường như khó dự báo hơn bao giờ hết và đang tác động xấu đến tình hình kinh tế vĩ mô vốn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Người dân Việt Nam vốn coi nắm giữ vàng như phương thức cất trữ truyền thống, cơn sốt giá vàng vừa qua càng khẳng định ưu thế của vàng. Dòng người xếp hàng chờ mua được vàng khiến thị trường trong nước thiếu hụt nguồn cung trong từng thời điểm, đẩy giá vàng trong nước nhiều lúc chạy trước giá thế giới. Trong bối cảnh lạm phát tăng cao, lòng tin vào đồng nội tệ giảm sút, lãi suất cao và các kênh đầu tư khác gặp khó khăn, vàng được dịp lên ngôi. Những cơn sốt giá vàng đang gây hệ lụy cho nền kinh tế, đòi hỏi những quyết sách quan trọng trong thời điểm này.

Chôn vốn vào vàng

Ngoài các DN kinh doanh vàng và giới đầu cơ thu lợi lớn trong khi vàng liên tục lập những đỉnh cao kỷ lục mới trong hai tháng qua, cơn sốt vàng tác động đến ổn định vĩ mô, tăng áp lực lên lạp phát . Thị trường chứng khoán vốn đã lao dốc mạnh càng hẹp cửa hồi phục do nhà đầu tư đang đổ vốn vào vàng. Những người có tiền gửi NH để hưởng mức lãi suất thỏa thuận khá hấp dẫn đến 17 – 18%/năm cũng tiếc rẻ khi để lỡ cơn sốt giá vàng, nhiều người trong số họ đã quyết định rút tiền gửi nhà băng để mua vàng. Lúc cao điểm, giao dịch vàng tại các DN vàng quy mô lớn như SJC, PNJ, Bảo Tín Minh Châu, Phú Quý… lên tới trên dưới 10.000 lượng mỗi ngày. Tính chung cả đợt sốt từ đầu tháng 8, số vốn đổ vào vàng đã lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Tại các NHTM đều có tình trạng khách hàng rút tiền trước hạn hoặc cầm cố sổ tiết kiệm để rút tiền ra mua vàng, mặc dù giá vàng trong nước lên đỉnh điểm 49 triệu đồng/ lượng và vượt xa giá vàng thế giới. Sức nóng của vàng đã đẩy các khoản tiết kiệm ra khỏi NH, khiến họ chật vật giữ tiền tiết kiệm không cho chảy ra khỏi hệ thống.

Tổng giám đốc một NHTMCP cho biết, để giữ các khoản tiền gửi lớn, NH này buộc phải thương lượng lại lãi suất để tăng sức hấp dẫn, nhưng nhiều người vẫn quyết định rút tiền ra mua vàng. Trong khi bất động sản đóng băng, chứng khoán xuống giá, lạm phát cao, vàng có sức hấp dẫn quá lớn, nên khó ngăn dòng vốn rời bỏ NH để chảy vào vàng, mặc dù NHNN đã khuyến cáo người dân thận trọng đầu tư vào vàng vì rủi ro cao. Ông Đàm Thế Thái, Phó tổng giám đốc HDBank nhận xét: “Việc huy động vốn NH sụt giảm gần đây một phần là do sức nóng của giá vàng”.

Huy động chậm lại và áp lực tăng lãi suất huy động để giữ vốn, khiến mục tiêu cắt giảm lãi suất cho vay càng khó thực hiện. Các DN sản xuất thiếu vốn trầm trọng và cực kỳ khó khăn vì tồn kho lớn và lãi suất cao, thì dòng vốn lại đang bị hút vào vòng xoáy của vàng.

Tân Thống đốc Nguyễn Văn Bình trong cuộc họp báo mới nhất ngày 23/8 thừa nhận, nếu sốt giá vàng tiếp tục kéo dài và thu hút sự quan tâm ngày một lớn của dân cư sẽ khiến lượng vốn dùng để sản xuất kinh doanh nằm chết trong vàng, đồng thời đe dọa tới sự ổn định tỷ giá và hệ quả cuối cùng là gây khó khăn cho điều hành kinh tế vĩ mô. Tuy vậy, Thống đốc khẳng định mọi chuyện vẫn nằm trong tầm kiểm soát, bởi vì cán cân thanh toán tổng thể dự báo thặng dư 2,5-4,5 tỷ USD vào cuối năm nay, nhập siêu đang giảm dần và nguồn dự trữ ngoại hối tăng lên đáng kể thời gian qua.

Người đứng đầu ngành NH cũng đưa ra thông tin đáng chú ý: Ngoài các biện pháp bình ổn thị trường trước mắt như cho nhập vàng và bán vàng để can thiệp, NHNN đã tính tới bài toán tổng thể, trong đó có cả việc thay mặt nhà nước huy động vàng trong dân. Về lâu về dài nhập khẩu vàng để dập các cơn sốt giá không phải giải pháp lâu dài. Thống đốc Nguyễn Văn Bình hy vọng vào giải pháp tổng thể cho thị trường, trong đó có việc hoàn thiện các khung khổ pháp lý quản lý thị trường, và vấn đề huy động nguồn lực từ vàng phục vụ phát triển kinh tế xã hội. Thống đốc đặt vấn đề: Tại sao không để NHNN thay mặt Nhà nước huy động số vàng đó? Dân sẽ có chỗ gửi vàng an toàn mà Nhà nước lại tận dụng được để tăng dự trữ ngoại hối, khi cần có thể chuyển đổi ra đồng vốn kinh doanh hoặc can thiệp thị trường khi cần thiết.

Trong quá khứ, NHNN đã cấm các NHTM huy động, cho vay và hoán đổi vàng thành vốn tiền đồng để kinh doanh, từ thực tế các NH đã từng phát triển nghiệp vụ này, thời cao điểm có tới 50 – 60% số vàng của dân nằm trong hệ thống NH. Ước tính lượng vàng trong nền kinh tế khoảng 300 – 500 tấn. Theo tính toán của Thống đốc, lượng vàng NHNN có thể huy động trong dân ít nhất cũng tương đương số vàng mà dân đã gửi vào hệ thống NH trước đây, khoảng 130 tấn, tương đương 10 tỷ USD. Thống đốc hy vọng, cùng với Nghị định vàng, đề án huy động vàng sẽ giúp bảo vệ quyền lợi người dần và bình ổn thị trường, tạo nguồn lực quốc gia.

Áp lực lên tỷ giá

Tỷ giá USD/VND đã có một thời gian khá dài bình yên, trước thời điểm cơn sốt giá vàng giữa tháng 8, tỷ giá đôla niêm yết tại các NH luôn duy trì ở mức dưới trần cho phép. Nhưng cơn sốt vàng đã khiến vấn đề tỷ giá một lần nữa nóng trở lại. Trước tiên là việc NHNN cho phép nhâp khẩu 5 tấn vàng, có thể là 10 tấn để ổn định thị trường, từ đó giao dịch USD tăng mạnh với kịch trần biên độ. Thị trường USD cũng nóng lên sau thời gian dài ảm đạm vì bị siết quản lý và không có biến động bất thường nào có thể tạo các cơn sốt giá là đất sống của giới đầu cơ. Thị trường chợ đen đang quanh mức giá 21.000 VND/USD. Áp lực từ thị trường chợ đen trở lại, khiến một số NH đã phải đẩy giá bán USD vượt trần bằng cách cộng thêm các loại phí.,

Lãnh đạo một NHTMCP nhận định, cơn sốt vàng đẩy nhu cầu gom USD nhập vàng cả chính ngạch lẫn tiểu ngạch đang gây sức ép lên tỷ giá. Đó là chưa kể tới tác động theo chu kỳ, nhu cầu thanh toán của DN tăng lên cũng như các tổ chức nước ngoài chuyển lợi nhuận về nước, nhu cầu mua ngoại tệ sẽ tăng cao hơn so với những tháng đầu năm.

Theo thông lệ, thời điểm cuối năm cũ và đầu năm mới sẽ gia tăng áp lực thanh toán bằng ngoại tệ. Thời hạn thanh toán hoặc trả nợ vay bằng ngoại tệ, nhiều nhất là đôla Mỹ thường tập trung vào cuối năm. Năm nay, cộng thêm tác động của cơn sốt vàng, tỷ giá đang phải chịu những áp lực mới.

Đó là chưa kể các khoản tín dụng ngoại tệ tăng mạnh những tháng trước đây cũng tiềm ẩn nguy cơ tỷ giá. Dư nợ tín dụng ngoại tệ tăng tới 23% trong 6 tháng đầu năm sẽ gây áp lực vào cuối năm. Những tháng tới, dự báo lạm phát giảm, sẽ kéo theo lãi suất giảm. Tiền đồng sẽ giảm giá, đẩy tỷ giá hối đoái tăng.

Lê Minh