Xăng dầu vẫn… bao cấp

Theo tinh thần chỉ đạo của Nghị định 84/2009 NĐ-CP, thị trường hóa kinh doanh xăng dầu có sự quản lý của Nhà nước, theo đó doanh nghiệp được quyết định giá bán lẻ; nhưng sau gần 2 năm, nghị định này vẫn chưa thực hiện, gây nhiều bất cập, khó khăn trong điều hành và hoạt động của doanh nghiệp. Nhiều đại biểu đã thẳng thắn lên tiếng về những bất cập của nghị định này.

Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Petrolimex đã đưa ra những minh chứng cho việc, trong suốt thời gian dài vừa qua giá bán lẻ mặt hàng nhạy cảm đối với nền kinh tế luôn thấp hơn giá của nhà nước quy định (theo giá của Nghị định 84), và còn thấp hơn nhiều so với giá xăng dầu các nước trong khu vực. Điểm bất cập khác là trong khi giá thế giới luôn có sự biến động lên xuống, do những bất ổn từ nền kinh tế thế giới, thì ngược lại giá xăng dầu trong nước hầu như được giữ cố định ở một mức và rất ít tăng. Vì vậy, trong một thời gian dài vừa qua, hầu hết các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ trong ngành xăng dầu đều họat động trong tình trạng thua lỗ kéo dài.

Mới đây, một lọat các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối gồm: “Tổng Công ty Dầu Việt Nam; Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Dầu khí Thành phố Hồ Chí Minh; Công ty Trách nhiệm hữu hạn MTV thương mại dầu khí Đồng Tháp”, đã đồng loạt có văn bản gửi lên Bộ Tài chính đề nghị được tăng giá xăng dầu. Trước động thái này, Bộ Tài chính cũng đã có công văn 12163/BTC-QLG về việc điều hành kinh doanh xăng dầu, yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối chưa điều chỉnh tăng giá xăng dầu.

Tân Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ đưa ra quan điểm, tuy nhiều doanh nghiệp đầu mối có đề nghị tăng giá xăng dầu và tiến tới cách điều hành giá xăng dầu theo giá thị trường, song hiện tại VN chưa thể để giá xăng dầu họat động theo giá thị trường. Ông Huệ cho rằng, hiện tại thị trường xăng dầu trong nước do ba ông lớn là Petrolimex, PV Oil và Saigon Petro chiếm đến 90% thị phần. Nên nếu không có sự điều hành quản lý giá của nhà nước có thể sẽ xẩy ra tình trạng ba ông lớn này “bắt tay” nhau. Khi đó, tình trạng độc quyền sẽ có khả năng diễn ra, và người tiêu dùng sẽ có rất ít quyền lựa chọn. Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, vẫn kiên trì theo nguyên tắc điều hành giá theo thị trường, dưới sự điều hành của nhà nước, tuy nhiên liều lượng và lộ trình ra sao thì phải được các cơ quan chức năng tính toán hợp lý để phù hợp với các mục tiêu của kinh tế vĩ mô cũng như kiềm chế lạm phát và vấn đề đảm bảo an sinh xã hội.

Không đồng nhất với ý kiến của bộ tài chính, Thứ trưởng Bộ Công thương, Nguyễn Cẩm Tú lại cho rằng, trong khâu điều hành quản lý thị trường xăng dầu hiện nay, hiện Việt Nam vẫn làm những các mục tiêu cơ bản vẫn không được tính toán cẩn thận, chủ yếu chỉ quan tâm tới giá bán. Song việc lỗ lãi của doanh nghiệp, liệu doanh nghiệp có sống được không với những thay đổi từ các chính sách của nhà nước thì lại chưa được tính đến. Trong tương lai, cần phải coi xăng dầu là một loại hàng hóa và cũng phải xem xét đến khía cạnh trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp chứ không nên để nhà nước can thiệp giá quá sâu như hiện nay, ông Tú nói.

Cục trưởng cục Quản lý giá, Bộ Tài chính, ông Nguyễn Tiến Thảo cho rằng, hiện tại cần phải có sự can thiệp của Nhà nước đối với giá cả mặt hàng tương đối nhạy cảm này. Ông Thỏa cũng thừa nhận, với kiểu quản lý giá xăng dầu như hiện nay, sẽ rất dễ dẫn đến việc tạo ra những khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện cho nạn buôn lậu xăng dầu hoạt động mạnh. Ngòai ra, một công cụ hứa hẹn mang lại sự điều hành linh hoạt của thị trường xăng dầu này là Quỹ bình ổn giá xăng dầu, tuy đã có, song ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế lại cho rằng vị trí và vai trò, cách điều hành của Quỹ trong thời gian qua chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn.

Có rất nhiều cách giải thích khác nhau về sự tăng hoặc giảm của loại mặt hàng nhạy cảm này, song vấn đề giá xăng dầu không làm thúc đẩy nhanh quá trình lạm phát, chỉ số CPI, hài hòa quyền lợi của người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp thì đang rất cần các biện pháp mạnh tay của liên bộ Tài chính và Công thương trong thời gian tới./.

Anh Phương