Cam kết mới về lãi suất: Lại căng thẳng thanh khoản

Lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh sau khi ngân hàng nhà nước (NHNN) xử nghiêm vi phạm trần lãi suất cho thấy tình trạng căng thẳng thanh khoản một lần nữa quay lại với các ngân hàng (NH) nhỏ. Đằng sau cơ chế lãi suất vẫn còn những vấn đề bất ổn.

Trong cuộc họp của Hiệp hội Ngân hàng hôm 12/10, các ngân hàng thương mại (NHTM) đã cùng ký cam kết thực hiện nghiêm trần lãi suất theo quy định của NHNN. Trước đó, NHNN đã mạnh tay xử lý vi phạm lách trần lãi suất, khiến tình trạng vi phạm lãi suất bị chặn đứng, cơ quan này đã thể hiện thái độ nghiêm khắc, quyết tâm thực hiện thông tư 30. Theo Thông tư này, lãi suất được điều hành theo 2 mức: ấn định lãi suất tiền gửi không kỳ hạn và kỳ hạn dưới 1 tháng là 6%/năm; lãi suất từ 1 tháng trở lên: 14%/năm. Đồng thời, mức lãi suất chỉ tính theo phương thức trả lãi cuối kỳ, mọi phương thức trả lãi khác đều quy đổi theo phương thức trả lãi cuối kỳ.Thực chất của vấn đề là NHNN đã dùng mệnh lệnh hành chính để can thiệp vào thị trường, lãi suất huy động bị ép xuống đồng loạt 14%/năm, đồng thời kiên quyết dẹp các hành vi lách lãi suất tinh vi như “tiền lãi nhập gốc” thông qua các loại sản phẩm “tiền gửi 1 ngày, lãi suất 14%/năm”.

Khi trần lãi suất làm nghiêm và không còn con đường nào để “lách”, không thể cạnh tranh bằng lai suất, có thể thấy ngay việc dòng vốn sẽ dịch chuyển từ NH nhỏ sang các NH lớn. Bởi tâm lý người gửi tiền cho rằng các NH lớn có uy tín cao, có nguồn gốc quốc doanh, hoặc còn chưa cổ phần hoá, sẽ đáng tin cậy hơn. Không có gì khẳng định điều này, rằng các NH thì rủi ro cao hơn, thực tế các NH lớn còn có nợ xấu lớn hơn từ các khoản tài trợ cho các dự án lớn của DNNN, nhưng tâm lý người gửi tiền vẫn lựa chọn các NH này, nếu không bị hấp dẫn bởi lãi suất cao hơn ở các NHCP quy mô nhỏ hơn. Điều này có thể thấy ngay ở mâu thuẫn trong số liệu của NHNN: Tốc độ tăng của nguồn vốn lớn hơn tốc độ tăng của sử dụng vốn, trong khi đó lãi suất trên thị trường liên ngân hang lại tăng mạnh.

Diễn biến những ngày qua ghi nhân lãi suất liên ngân hàng tăng mạnh đột ngột kể từ khi NHNN tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng. Cho tới giữa tháng 10, thị trường liên ngân hàng ghi nhận mức lãi suất 22%/năm kỳ hạn 1 tháng và 17%/năm với lãi suất vay qua đêm. Đằng sau sức nóng của lãi suất liên ngân hàng là tình trạng căng thẳng thanh khoản ở các NH nhỏ, khiến họ phải chấp nhận vay mượn của các NH lớn với lãi suất cắt cổ. Nguyên nhân bởi các NH nhỏ yếu thế cạnh tranh, nguồn tiền gửi bị hút sang các NH lớn hơn, việc thực hiện nghiêm trần lãi suất trong gần 2 tháng qua khiến nguồn vốn huy động của các NH này sụt giảm.

Buộc phải vay mượn lẫn nhau với lãi suất quá cao, một số ý kiến đề nghị NHNN áp trần lãi suất thị trường liên ngân hàng tương tự như trần lãi suất huy động để buộc các NH lớn hỗ trợ thanh khoản cho NH nhỏ, không nên chỉ kiếm tiền trên lưng các NH này. Nhưng ý kiến phản đối cũng mạnh mẽ: Trần lãi suất thị trường liên ngân hàng có thể gây nhiều hệ luỵ. Thị trường liên ngân hàng là thị trường mua bán theo cung - cầu thực sự, NH nào quản trị kém thì phải chịu lãi suất cao, không nên áp trần lãi suất cho thị trường này. Trong cuộc họp tại Hiệp hội NH, nhiều ý kiến phản đối trần lãi suất. Bà Nguyễn Thị An Bình, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Quân đội, nói: “Không nên đặt thêm trần lãi suất thị trường 2 vì ngân hàng nào quản trị thanh khoản lỏng lẻo, sử dụng vốn nhiều hơn huy động thì phải chấp nhận mua vốn với mức giá của thị trường”.

Tuy nhiên, nói cho cùng, cơ quan quản lý vẫn can thiệp hành chính vào thị trường để tạo sự bình ổn bắt buộc như đối với trần lãi suất huy động, thì cũng có thể can thiệp vào thị trường liên ngân hàng để ngăn chặn tình trạng cho vay cắt cổ, để tạo sự tương trợ trong những thời điểm khó khăn thanh khoản tạm thời giữa các NH trong hệ thống.

Trong cuộc họp của Hiệp hội Ngân hàng, các NHTM đã ký cam kết tuân thủ trần lãi suất, bởi trong tình trạng thiếu thanh khoản hiện nay, lo ngại chuyện “xé rào” là có cơ sở, bởi cái lý “đói ăn vụng túng làm liều”.

Thống đốc NHNN từng khẳng định sẽ không để một NH nào thiếu thanh khoản. Các NH nhỏ còn “cửa” trông đợi sự hỗ trợ của NHNN để cải thiện thanh khoản. Sự hỗ trợ này có thể thực hiện bằng 2 con đường: bơm vốn qua thị trường mở và tái cấp vốn. Tuy nhiên, NH yếu thanh khoản lại không muốn xin tái cấp vốn, vì e ngại nhà điều hành động tới vào cân đối sổ sách và tình trạng tài sản. Vì thế mà lãi suất trên thị trường liên ngân hàng sẽ tiếp tục nóng lên nếu còn căng thẳng thanh khoản, hồi năm 2008, mức lãi suất kỷ lục lên đến 43%/năm.

Lê Minh