Quỹ bình ổn giá xăng dầu: vẫn chưa ổn

Trong ngày 24-10, Kiểm toán Nhà nước đã ra thông báo kết quả kiểm toán về trích lập quản lý và sử dụng Quỹ Bình ổn giá (BOG) xăng dầu giai đoạn 2009- 2010, theo đó, tổng số tiền phải bổ sung cho quỹ bình ổn giá xăng dầu khoảng 4.584 tỷ đồng nhưng 10 doanh nghiệp đầu mối đã trích nộp gần 4.562 tỷ đồng, còn thiếu 22,19 tỷ đồng. Dư luận đang đặt câu hỏi, Quỹ này được thành lập đã có tác dụng bình ổn được giá xăng dầu hay không?

Theo đánh giá của Kiểm toán Nhà nước về cơ bản việc trích lập, số trích lập và sử dụng Quỹ BOG tại 10 doanh nghiệp (DN) kinh doanh xăng dầu đầu mối đã thực hiện nghiêm túc. Và việc duy trì hoạt động của quỹ BOG trong 2 năm qua đã có thu hơn 5.554 tỉ đồng, qua đó cho thấy quỹ BOG đã góp phần vào việc ổn định giá xăng dầu nói chung, cũng như ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tăng trưởng và ổn định an sinh xã hội...

Tuy nhiên, ngoài những mặt tích cực Kiểm toán nhà nước cũng chỉ ra những bất cập còn tồn tại của BOG như không tách được số lãi do số dư Quỹ BOG khi chưa sử dụng mang lại. Thêm nữa, việc để quỹ tại DN có những hạn chế về tính minh bạch, dễ bị DN lợi dụng để sử dụng vào mục đích khác, dẫn đến dễ phát sinh rủi ro cao trong thu chi tài chính… Cụ thể trong việc sử dụng và quyết toán quỹ BOG trong tình hình chênh lệch tỉ giá, lãi suất liên ngân hàng, lãi vay có biến động “tăng nóng” như hiện nay. Hoặc trong cách thức trích lập khi doanh nghiệp xăng dầu đầu mối tham gia thực hiện BOG mà thực tế, kết quả kinh doanh bị lỗ vẫn phải trích lập quỹ. Lúc này, doanh nghiệp buộc phải bổ vốn của mình đóng góp vào quỹ.

Theo ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục quản lý Giá (Bộ Tài chính), mô hình quỹ bình ổn giá xăng dầu, đã được một số nước trên thế giới áp dụng thành công như: Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Chile, Mexico... Ở Việt Nam, thời gian qua cũng không thể phủ nhận đóng góp nhất định của quỹ vào việc bình ổn giá xăng dầu trong những thời điểm nhạy cảm. Và nếu không có sự hoạt động của quỹ thì giá xăng dầu trong nước thậm chí còn phải chịu nhiều sự điều chỉnh hơn nữa. Tuy nhiên, những khó khăn hạn chế tồn tại trong hoạt động của quỹ cả trong hiện tại và tương lai vẫn ngày càng bộc lộ rõ hơn. Theo đó, hiện người tiêu dùng vẫn phải chịu cảnh thiệt đơn thiệt kép, vì họ đã phải mua đắt giá xăng cho thời điểm trích lập quỹ, để rồi được trả lại số tiền đó nhờ mua xăng dầu với giá “rẻ” hơn khi “xả” quỹ. Ngoài ra, có tình trạng, người tiêu dùng phải tạm ứng nguồn vốn hoạt động cho quỹ với lãi suất bằng không. Và khi đó, chỉ có các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu hưởng lợi, ông Thỏa phân tích.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, trong thời điểm nền kinh tế vẫn phải chống chụi với những ảnh hưởng suy thoái kinh tế trên quy mô toàn cầu. Chỉ số giá tiêu dùng CPI trong nước luôn có xu hướng tăng cao thì việc duy trì hay xóa bỏ quỹ bình ổn giá xăng dầu cũng cần được bàn tới một cách thận trọng. Theo ông Phong, trong hoạt động của loại hình quỹ này vẫn còn bộc lộ một số hạn chế về cơ chế như quỹ vẫn mang đậm tính can thiệp hành chính trực tiếp với thiên hướng mục tiêu thường ngược với xu hướng động thái thị trường thế giới, làm méo mó giá cả thị trường mỗi khi quỹ vận hành, cả lúc trích và xả quỹ. Tình trạng phân tán quỹ, để ở nhiều doanh nghiệp, cũng làm phát sinh các chi phí quản lý của cả doanh nghiệp cũng như của cơ quan chức năng. Mặt khác, khi ngay cả Quỹ bình ổn giá quốc gia đã buộc phải dừng hoạt động do không còn phù hợp với cam kết WTO, thì liệu Quỹ bình ổn giá xăng dầu và một loạt quỹ khác tương tự liệu có được phép tồn tại, nhất là trong lộ trình thị trường hóa giá cả và cạnh tranh thị trường ngày càng khốc liệt như hiện nay. Còn nếu ngả theo quan điểm giữ lại quỹ bình ổn giá xăng dầu, thì việc tính đến lãi gửi đối với tiền gửi của quỹ bình ổn xăng dầu tại ngân hàng lại chưa có quy định rõ ràng, minh bạch, bởi bản chất đây vẫn là hình thức thu – chi tài chính. Do vậy, rõ ràng chúng ta còn đang thiếu một cơ chế, giám sát kiểm tra, và trách nhiệm công khai các nguồn lợi của quỹ.

Riêng ông Vương Đình Dung, Tổng giám đốc, công ty xăng dầu Quân đội thẳng thắn thừa nhận, trong bối cảnh hiện tại, không cần thiết phải có quỹ bình ổn giá. Đơn giản bởi, xăng dầu là sản phẩm của thị trường nên nó phải được hoạt động, điều tiết theo quy luật thị trường, chỉ đến khi nào giá xăng dầu tiếp cận được thị trường thì lúc đó mới nói đến chuyện lập quỹ, ông Dung chia sẻ.

Anh Phương