Nóng chuyện cải tổ ngân hàng

Tái cơ cấu ngân hàng trở thành chủ đề nóng trên diễn đàn Quốc hội, trong khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang nhanh chóng dọn đường để thực hiện chủ trương này. Đó cũng là vấn đề động chạm đến hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) để tìm kiếm những cuộc hôn phối có lợi.

Đây không phải là lần đầu tiên vấn đề tái cơ cấu NH được đặt ra, nhưng có vẻ như là lần đầu tiên vấn đề này sẽ trở thành hiện thực. Nhưng các nhà quản lý, giới chuyên gia và bản thân các nhà kinh doanh ngân hàng đều chung nhận định hệ thống NH hiện hoạt động manh mún, kém hiệu quả, và thậm chí đang trở thành mối nguy với nền kinh tế nếu không cải tổ kịp thời.

Tín hiệu

Sự kiện thương vụ M&A giữa Ngân hàng Liên Việt (LVB) và Tổng công ty Bưu chính Việt Nam (VnPost), cho ra đời Ngân hàng Bưu điện Liên Việt trước thời điểm vấn đề tái cơ cấu NH được đặt ra một cách bức thiết, cho thấy đây hoàn toàn là vấn đề mang tính thúc đẩy tự thân tìm kiếm khả năng hợp tác, thâu tóm có lợi. LVB đặt mục tiêu trở thành một NH bán lẻ nhưng phát triển mạng lưới, tăng khả năng cạnh tranh trong giai đoạn này không phải vấn đề đơn giản. Trong khi đó, Tiết kiệm bưu điện lại có thế mạnh về mạng lưới trên toàn quốc nhưng lại đang thua lỗ. Thương vụ này khiến LVB tận dụng được mạng lưới tiết kiệm bưu điện trên toàn quốc. Góp vốn bằng VPSC, VnPost thu về khoản lợi nhuận cao gấp 4 lần giá trị sổ sách và giải quyết được tình trạng thua lỗ, nguy cơ phá sản.

Tiến sĩ Nguyễn Đại Lai, phó giám đốc TT Thông tin tín dụng, NHNN đánh giá: Ngoài 50 chi nhánh hiện hữu của LienVietBank thì sau thương vụ sáp nhập này, cứ ở đâu trên đất nước Việt nam có quầy Bưu điện sẽ là ở đó có điểm bán lẻ dịch vụ của tập đoàn Ngân hàng cổ phần Bưu Điện – Liên Việt, nghĩa là LienViet-PostBank sẽ phủ sóng tới 100% số xã, hay hơn 10.000 điểm bưu cục trên cả nước - Một mật độ mạng lưới mà đến cả NHTM lớn nhất Việt nam hiện nay là NH nông nghiệp & phát triển nông thôn (Agribank) cũng phải xếp hàng phía sau. Đây là một ví dụ cho thấy, thực sự hiểu những điểm yếu, mạnh của nhau là mấu chốt cho sự thành công của thương vụ này.

Khi vấn đề mua bán sáp nhập NH đang nóng, thì việc NH Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) ký thoả thuận hợp tác song phương, hỗ trợ thanh khoản 3.000 tỷ đồng cho BacAbank và 5.000 tỷ đồng cho GP.Bank khiến dư luận đặt câu hỏi đằng sau cam kết này là gì? Mặc dù thoả thuận hợp tác trên là khá rõ ràng nhưng các bước tiếp cận trên có phải dấu hiệu của một thương vụ sáp nhập mới?

Những sự kiện đơn lẻ như trên dự báo một xu hướng mua bán sáp nhập trong ngành ngân hàng để nâng cao tính cạnh tranh, giải quyết những trường hợp yếu kém. Tuy nhiên dư luận cũng đặt ra câu hỏi, liệu các NH yếu kém có bị thâu tóm một cách cưỡng bức để làm lành mạnh hệ thống?

Về vấn đề cơ cấu NH, NHNN đã nhanh chóng đưa ra 4 nguyên tắc: Đa dạng về sở hữu; Nâng cao tính an toàn của hệ thông; Theo nguyên tắc tự nguyện bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền và các quyền, nghĩa vụ kinh tế của các bên có liên quan; tái cơ cấu được triển khai dưới nhiều hình thức, biện pháp và theo lộ trình thích hợp. Căn cứ vào đặc điểm của ngân hàng cụ thể sẽ có hình thức và biện pháp hợp lý.

NHNN đánh giá: Sáp nhập, hợp nhất NH hàng là xu hướng tất yếu khách quan nhằm đem lại giá trị gia tăng lớn hơn so với khi các NH đứng riêng rẽ nhờ đạt được lợi ích kinh tế theo quy mô lớn hơn, tăng uy tín, thương hiệu, giảm chi phí, khai thác tối đa lợi thế kinh doanh của các bên tham gia, phát triển cơ sở khách hàng, màng lưới phân phối. Theo các nguyên tắc này, thì các NH sẽ không bị ép buộc mua bán sáp nhập, mà dựa trên nguyên tắc tự nguyện. Tái cơ cấu tính đến từng trường hợp cụ thể theo lộ trình thích hợp.

Dọn hành lang pháp lý

Vấn đề giải thể hay phá sản doanh nghiệp tại Việt Nam chưa bao giờ là đơn giản, nhất là đối với lĩnh vực tài chính NH vì lo ngại hiệu ứng đômino gây bất ổn ngoài tầm kiểm soát, vì thế sẽ không có NH nào “chết” kiểu phá sản tương tự các thị trường tài chính phát triển. Mối lo ngại còn ở chỗ, các quy định pháp lý hiệu đã đủ mạch lạc cho các thương vụ M&A một lĩnh vực nhạy cảm như vậy. Các thương vụ M&A cần một hệ thống pháp lý hỗ trợ tốt để giải quyết vướng mắc phát sinh làm các bên tham gia M&A e ngại.

Nhiều người đặt vấn đề khung pháp lý chưa hoàn thiện cho quá trình tái cơ cấu. Tiêu chí nào để phân loại NH nhỏ, NH yếu, các mức độ tái cấu trúc ra sao? Nguyên Thống đốc NHNN Cao Sỹ Kiêm cho rằng, phải đánh giá thực sự, không né tránh, chỉ đúng các yếu kém thì mới có cơ sở để tiến hành M&A đúng hướng và đồng bộ. Phó giám đốc Học viện NH, bà Tô Kim Ngọc cho rằng bây giờ chưa phải lúc sáp nhập hay cho phá sản một NH nào đó. Bởi theo bà, hệ thống pháp luật hiện nay về giải thể, sáp nhập cũng như các công cụ để mua bán, sáp nhập chưa đầy đủ.

Tuy nhiên, NHNN đã công khai khuyến khích các NHTM tìm kiếm các cơ hội tái cơ cấu, tăng cường mua bán sáp nhập. Cơ quan này cũng đang có những bước đi nhanh chóng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho quá trình M&A trong ngành. Ngày 2/11, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình sẽ trình bày dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi. Đây là một trong những khuôn khổ pháp lý quan trọng chuẩn bị sẵn sàng cho quá trình tái cơ cấu. NHNN khẳng định, hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp hiện nay tương đối đồng bộ, hoàn chỉnh như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh, Luật Chứng khoán. Lĩnh vực NH còn có Luật Ngân hàng Nhà nước VN, Luật Các tổ chức tín dụng. Thông tư số 04/2010/TT-NHNN ngày 11/2/2011 đã có quy định việc sáp nhập, hợp nhất và mua lại tổ chức tín dụng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng. NHNN khẳng định sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật cho các ngân hàng có nguyện vọng sáp nhập, hợp nhất.

Hướng chỉ đạo và hành lang pháp lý đã được dọn sẵn cho các thương vụ mua bán sáp nhập. Bằng chứng là Liên Việt và Tiết kiệm bưu điện đã hoàn thành cuộc hôn phối một cách êm xuôi. Vấn đề còn lại chính là “tự nguyện” để các NH tự tìm ra thế mạnh và điểm yếu kém của nhau nhằm tạo ra các NH mới lành mạnh, là khởi đầu bước phát triển mới, thay vì “ép duyên” nhau, NH khoẻ phải gánh thêm các NH yếu kém, không mạnh lên đã đành, còn bị làm suy yếu đi vì bộ máy cồng kềnh hoạt động kém hiệu quả.

Lê Minh