Tái cấu trúc thi trường chứng khoán: Bắt đầu từ các công ty chứng khoán

Những bất cập trong cơ chế vận hành của thị trường tài chính đặt ra nhiệm vụ phải nhanh chóng tiến hành tái cấu trúc thị trường. Trong đó, việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng đã bắt đầu được khởi động trong khi thị trường chứng khoán đang đứng trên bờ vực phá sản lại ít được nhắc tới.

2/3 số công ty chứng khoán bị thua lỗ

Trong thời kỳ “sức khỏe” của nền kinh tế chưa có dấu hiệu của sự đi xuống thì thị trường chứng khoán được xem là một kênh đầu tư khá hiệu quả. Dòng tiền chảy vào thị trường này trở thành một mối quan tâm rất lớn của hầu hết các ngân hàng ở thời điểm đó. Khi ấy chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính.

Khi nền kinh tế bắt đầu có dấu hiệu chững lại và đi xuống do áp lực lạm phát cao thì thị trường chứng khoán cũng bắt đầu chịu áp lực bán tháo, thị trường liên tục trượt dốc. Dựa trên báo cáo kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm 2011 của các công ty chứng khoán niêm yết trên sàn HOSE thì có tới 2/3 trong số này thua lỗ, trong đó 18 công ty có số lỗ trên 1.350 tỷ đồng; tính đến đầu tháng 10/2011, 12 công ty chứng khoán có tỷ lệ vốn khả dụng dưới 180%. Trong số đó có 5 công ty chứng khoán có tỷ lệ này ở mức dưới 120% tức là mức có thể bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt…

Theo kết quả thống kê của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, những thời điểm đỉnh điểm, giá trị giao dịch trên thị trường chứng khoán khoảng 5.000 tỷ đồng/phiên, trung bình thì 2.500- 3.000 tỷ đồng/phiên, trong khủng hoảng, trung bình 1.200 tỷ đồng/ phiên. Tính theo phí giao dịch thì cao nhất là 30 tỷ đồng/phiên, trung bình là 15 tỷ đồng/phiên, trong khủng hoảng thì 9 tỷ đồng/phiên. Như vậy trung bình mỗi tháng phí giao dịch cao nhất là 780 tỷ đồng/tháng; trung bình 390 tỷ đồng/tháng và trong khủng hoảng lúc này chỉ 230 tỷ/tháng. Nếu chia đều, mỗi công ty chứng khoán hiện nay có doanh thu khoảng 2,3 tỷ đồng/tháng. Thu nhập này không thể duy trì bộ máy, khấu hao, tiền thuê mặt bằng… chưa nói đến chi phí vốn đầu tư. Những con số trên cho thấy số lượng công ty chứng khoán hiện quá nhiều và cẩn phải giảm mạnh hơn nữa.

Bên cạnh đó còn có một số hiện tượng đặc biệt như dấu hiệu mất thanh khoản tạm thời tại công ty chứng khoán SME và sau đó công ty này đã bị ủy ban chứng khoán đình chỉ một số nghiệp vụ. Dấu hiệu mất thanh khoản không chỉ nằm ở một hai công ty mà còn có thể tiềm ẩn ở khá nhiều đơn vị, khi mà tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp này khá cao.

Hơn thế nữa, các chuyên gia tài chính cho rằng, những khó khăn của các công ty chứng khoán mới chỉ ở giai đoạn đầu. Bởi trước đó, các công ty chứng khoán có thể thỏa thuận cùng các ngân hàng về khoản vay, còn nay thì dường như không được. Bản thân các ngân hàng cũng đang rất khó khăn và cũng cần tái cấu trúc. Và các công ty chứng khoán có thể phải đối mặt với xu hướng các nhà đầu tư rút tiền ra khỏi thị trường, ra khỏi các công ty chứng khoán có quy mô nhỏ và có dấu hiệu bất ổn.

Với thực tế này, các chuyên gia đã cảnh báo, nguy cơ sụp đổ của các doanh nghiệp này đã hiển hiện trước mắt. Cho dù hậu quả đổ vỡ không nghiêm trong bằng ngân hàng nhưng không thể nói là nhỏ được khi nó liên quan đến hàng ngàn khách hàng, hàng ngàn tỷ đồng đầu tư và đặc biệt liên quan trực tiếp đến sự ổn định của cả thị trường chứng khoán. Vì thế, nhiệm vụ tái cấu trúc nhóm này có thể nói là cần làm ngay và làm rốt ráo để lấy lại niềm tin đối với một kênh huy động vốn quan trọng cho nền kinh tế.

Bắt tay hành động

Công cuộc tái cấu trúc ngân hàng cần nhiều thời gian và phải làm từ từ từng bước do đây là một hệ thống lớn và là huyết mạch của nền kinh tế và vẫn đang được hậu thuẫn bởi ngân hàng nhà nước. Còn tái cấu trúc công ty chứng khoán có thể làm sớm bởi quy mô nhỏ hơn, và phạm vi hẹp với những ràng buộc pháp lý rất rõ ràng nên không gây hậu quả quá lớn nhưng sẽ mang lại tác dụng tốt.

Có thể thấy, trong vài năm trước đây, thị trường chứng hoán Việt Nam phát triển rất mạnh. Số lượng các doanh nghiệp lên sàn niêm yết cũng như các công ty chứng khoán ra đời tăng lên từng ngày, có ngày thị trường đón nhận cả chục đơn vị. Thị trường lớn mạnh về quy mô, giá cổ phiếu tăng là cơ sở để các công ty chứng khoán hoạt động hết công suất và kiếm bộn tiền từ đây.

Hiện tại, thị trường chứng khoán đã lao dốc, mất khoảng 65% so với đỉnh. Bất chấp nhiều chính sách được các cơ quan quản lý đưa ra để thúc đẩy thị trường như tăng thời gian giao dịch, hoãn/ giảm thuế, thêm dịch vụ, sản phẩm… dòng tiền vẫn đang được rút ra khỏi thị trường cho dù ở đó vẫn còn rất nhiều doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc và có lợi nhuận tốt.

Vì thế dù đang là lúc khó khăn nhưng việc tái cấu trúc, thậm chí sẽ phải phá sản nhiều doanh nghiệp là điều cẩn thiết. Tái cấu trúc các công ty chứng khoán và tăng cường quản lý thị trường chứng khoán sẽ giúp cácnhà đầu tư yên tâm ở lại với thị trường. Thị trường qua đó sẽ lấy lại thanh khoản và ấm lên. Dòng tiền khi đó sẽ vào thị trường và giúp các doanh nghiệp có thể huy động được vốn trong bối cảnh tín dụng vẫn đang bị thắt chặt. Và theo các chuyên gia, điều này không hề khó, để tái cấu trúc thành công thì điều đầu tiên là cơ quan quản lý -ủy ban chứng khoán Nhà nước - không thể nương tay với các công ty yếu kém, các công ty không đáp ứng các chỉ tiêu về an toàn. Việc thanh lọc các công ty chứng khoán và loại bỏ các thế lực lũng đoạn thị trường là cần thiết để tạo nên sự minh bạch, lấy lại niềm tin cho thị trường.

Đình Thanh