Sự phân hoá cần thiết

Kết quả sau một năm với nhiều biến động, ngành ngân hàng (NH) có thể tạm hài lòng với những gì đạt được, và đặt ra mục tiêu cho năm tới với nhiều nhiệm vụ khó khăn.

Thở phào qua một năm

Chính sách tiền tệ thắt chặt trong năm nay là đóng góp quan trọng kiềm chế tốc độ lạm phát, kể từ tháng 8 đến nay, lạm phát tăng dưới 1%/tháng. Cả năm, tổng phương tiện thanh toán chỉ tăng khoảng 10%, tín dụng tăng khoảng 12%. Theo đánh giá của ngành NH trong Hội nghị tổng kết 2011 và triển khai nhiệm vụ 2012 của ngành NH, tín dụng đã được kiểm soát chặt chẽ, tăng ở mức thấp nhưng cơ cấu tín dụng chuyển theo hướng tích cực, tập trung vốn cho lĩnh vực sản xuất, nông nghiệp, nông thôn và xuất khẩu, giảm cho vay đối với lĩnh vực phi sản xuất.

Năm nay, từng thời điểm có thể nhìn thấy những khó khăn gay gắt của ngành NH. Cuộc đua lãi suất bằng các chiêu lách lãi suất bị kiềm chế, sự thiếu thanh khoản tạm thời ở các NH nhỏ làm biến động cả hệ thống đẩy lãi suất liên NH tăng mạnh, căng thẳng cung cầu ngoại tệ vào khoảng tháng 7, 8. Nhưng nhìn chung thanh khoản toàn hệ thống vẫn được bảo đảm. Lạm phát cao khiến huy động vốn trở nên khó khăn hơn, NHNN đã phải hỗ trợ thông qua tái cấp vốn và nghiệp vụ thị trường mở. Tín dụng ngoại tệ cũng có xu hướng tăng chậm lại sau khi NHNN thực hiện biện pháp kiểm soát, cải thiện thanh khoản ngoại tệ trong hệ thống.

Dự báo tăng trưởng kinh tế 2011 đạt khoảng 6%, lạm phát được kiềm chế ở mức 18%. Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống năm nay dự kiến chỉ ở mức 12-13%, là mức thấp chưa từng có trong lịch sử phát triển ngành ngân hàng. Nếu so với tốc độ tăng trưởng kinh tế, tăng trưởng tín dụng chỉ cao hơn 2 lần, trong khi tỷ lệ của các năm trước đây thường lên tới 5-6 lần. Trung bình tăng trưởng tín dụng 5 năm gần đây là 33% và 10 năm gần đây là 29,4%.

Điều đáng mừng ở đây là dòng vốn ngân hàng đã được định hướng tốt hơn tới các địa chỉ cần thiết. Tốc độ tăng trưởng tín dụng thấp, chỉ 12-13%, vốn cho sản xuất kinh doanh tăng 15%, vốn cho nông nghiệp nông thôn tăng tới 24%, có thời điểm hơn 30%. Tăng trưởng tín dụng xuất khẩu thậm chí tăng tới 58%. Vốn vào các lĩnh vực phi sản xuất như chứng khoán, bất động sản giảm mạnh theo tinh thần định hướng của Chính phủ, cũng như sự kiên định của những người làm NH.

“Phân phối” chỉ tiêu tăng trưởng

Trước thềm 2012, một năm được dự báo kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn và trong nước cũng phải chuẩn bị tinh thần đối phó với các tình huống xấu. Tín dụng năm sau vẫn trong xu hướng thắt chặt, NHNN cho biết sẽ điều hành linh hoạt và đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ, đảm bảo kiểm soát lượng tiền cung ứng phù hợp với mục tiêu kiểm soát tổng phương tiện thanh toán 14 - 16% và tín dụng tăng trưởng 15 - 17%.

Trong các hội nghị trước đó, các NHTM vẫn phản ánh và kiến nghị việc cơ quan quản lý áp một mức trần chung cho các chỉ tiêu tăng trưởng mà không tính đến quy mô và nội lực của từng NH. Đây chính là điểm mà NHNN cải cách để tránh chuyện cào bằng, hạn chế khả năng phát triển của các NHTM. NHNN thừa nhận là việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng dưới 20% áp dụng chung cho tất cả các ngân hàng là chưa thật sự phù hợp đối với các tổ chức tín dụng hoạt động lành mạnh có thể tăng trưởng cao hơn và với các tổ chức tín dụng hoạt động yếu kém cần phải hạn chế tăng trưởng tín dụng. Trong khi đó, áp mức tỷ trọng cho vay phi sản xuất chung cho các NH cũng chưa phù hợp. Khái niệm phi sản xuất cũng cần được tính toán lại, như các nhu cầu vay vốn phục ụ nhu cầu thiết yếu của người dân, như xây dựng nhà thu nhập thấp, nhà tái định cư, cho vay mua nhà ở… nếu quy định cứng nhắc như hiện tại thì NH không thể cho vay khi tỷ trọng dư nợ phi sản xuất đang bị khống chế chặt như hiện nay.

Tính toán đến các vấn đề này, năm tới NHNN sẽ chỉ đạo kiểm soát tăng trưởng tín dụng và dư nợ mua trái phiếu doanh nghiệp phát hành lần tối đa là 15 - 17%. Sẽ giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng đối với các nhóm tổ chức tín dụng trên cơ sở xếp loại của cơ quan thanh tra, giám sát NH. Việc xếp loại và phân bổ này thực hiện theo nguyên tắc tổ chức tín dụng hoạt động tốt thì mức tăng trưởng tín dụng cao hơn nhóm hoạt động chất lượng thấp hơn. Các NH cũng phải xây dựng kế hoạch và thực hiện kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng cả năm và từng quý trong năm 2012, phù hợp với chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng tối đa được phân bổ.

Với những chỉ tiêu đưa ra có thể thấy năm 2012 tiếp tục là năm chính sách tiền tệ được thắt chặt, xuất phát từ yêu cầu kiềm chế lạm phát, tuy nhiên cơ quan này cũng đến bài toán cạnh tranh và phát triển của hệ thống NHTM. Với các chỉ tiêu cào bằng về tăng trưởng tín dụng và hạn chế tín dụng phi sản xuất như năm nay, sẽ dẫn tới sự mất công bằng giữa các thành viên do năng lực vốn, năng lực bán hàng và năng lực quản trị rủi ro của mỗi NH khác nhau.

Kiên quyết xử lý dứt điểm những ngân hàng yếu kém, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tín dụng hoạt động an toàn, hiệu quả phát triển - đó là định hướng điều hành của NHNN. Năm 2012 NHNN sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp cơ cấu lại hoạt động NH theo đề án được Chính phủ phê duyệt với nguyên tắc không để xảy ra đổ vỡ ngoài tầm kiểm soát, từng bước nâng cao tính an toàn, lành mạnh và hiệu quả của hệ thống NH.

Lê Minh