Ngành công nghiệp bán lẻ Việt Nam: Áp lực cạnh tranh tạo nên động lực phát triển

Việt Nam là một nước có mật độ dân số đông và trẻ. Đây được xem là ưu thế rất lớn để phát triển ngành công nghiệp bán lẻ. Nhưng sau 5 năm gia nhập WTO ngành công nghiệp bán lẻ Việt Nam vẫn chưa thể tận dụng được lợi thế và bộc lộ nhiều bất cập.

Doanh nghiệp trong nước chưa tận dụng được ưu thế

Thực tế những năm vừa qua đã chứng minh được sức mạnh cạnh tranh của ngành công nghiệp bán lẻ Việt Nam. Trong khi các nước trên thế giới có mức tăng trưởng âm thì ngành dịch vụ bán lẻ Việt Nam vẫn vượt qua suy thoái với nhiều thành tựu đáng khích lệ. Tổng mức bán lẻ hàng hoá, dịch vụ năm 2011 đạt khoảng 90 tỷ USD, tăng 24,2% so với năm 2010 (mức tăng sau loại trừ yếu tố tăng giá 4,7%).

Các doanh nghiệp đã nỗ lực mở rộng hệ thống bán lẻ, tăng chất lượng dịch vụ với nhiều loại hình phong phú, như các nhóm siêu thị tổng hợp, nhóm chuyên doanh, cửa hàng tiện lợi, mạng lưới phân phối/bán lẻ của các nhà sản xuất, đặc biệt là mạng lưới chợ truyền thống với hơn 8.600 chợ các loại, trong đó có khoảng 2,6% chợ loại 1; 11,2% chợ loại 2 và hơn 86,1% chợ loại 3. Các chuyên gia trong và ngoài nước đều đánh giá cao sự đang dạng tiềm năng với triển vọng lâu dài của thị trường có dân số trẻ và tốc độ đô thị hoá cao này.

Mặc dù tiềm năng phát triển là rất lớn nhưng các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tận dụng được lợi thế này, thậm chí bị thất thế so với các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài. Những hạn chế của thị trường bán lẻ Việt Nam như: Quy mô thị trường nhỏ, sức mua yếu, hiệu suất thấp; thị trường chủ yếu là bán lẻ truyền thống, bán lẻ hiện đại mới chiếm khoảng 20% trên cả nước (TP HCM 40- 42% và Hà Nội 13%). Doanh nghiệp bán lẻ yếu về nhiều mặt, trong đó có 4 điểm yếu cố hữu: Tính chuyên nghiệp, chiến lược dài hạn, năng lực tài chính và logistics. Bên cạnh đó, những căn bệnh trầm kha trong chiến lược phát triển thị trường bán lẻ thể hiện ở cả 3 cấp độ: Nhà nước, ngành công nghiệp và doanh nghiệp.

Cần sự liên kết

Theo bà Nguyễn Thị Hạnh, Tổng giám đốc Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TP HCM: Việc mở cửa thị trường bán lẻ là xu hướng tất yếu. Sau mở cửa các tập đoàn bán lẻ nước ngoài sẽ có cơ hội thuận lợi để đầu tư vào thị trường Việt Nam. Hầu hết các Tập đoàn này đều có tiềm lực lớn về kinh tế nên dễ dàng chiếm ưu thế về tìm kiếm mặt bằng, thêm vào đó là kinh nghiệm lâu năm về bán lẻ và lợi thế toàn cầu đã tạo thành một áp lực cạnh tranh lớn đối với các doanh nghiệp bán lẻ trong nước. Tuy nhiên, với ưu thế là am hiểu thị trường và thói quen tiêu dùng của người dân Việt Nam và niềm tin với người tiêu dùng về uy tín thương hiệu nên chúng tôi tin là mình sẽ tiếp tục có những bước khởi sắc và phát triển hơn khi hội nhập.

Không chỉ vậy, chính những áp lực cạnh tranh với các nhà bán lẻ nước ngoài sẽ tạo nên một động lực thúc đẩy các doanh nghiệp bán lẻ trong nước không ngừng cải tiến và phát huy những thế mạnh riêng vốn có của mình. Mặt khác, các nhà bán lẻ trong nước cần liên kết với nhau để mở rộng mạng lưới và tận dụng lợi thế cạnh tranh của các bên cùng phát triển; tăng cường liên kết chặt chẽ với các nhà sản xuất để hình thành một hệ thống phân phối thông suốt, đồng bộ, tạo thành những cánh tay nối dài vững chắc, từ đó tạo nên lực phát triển mạnh mẽ cho các nhà bán lẻ Việt Nam.

Nhắc đến cơ hội cho các nhà bán lẻ Việt Nam còn cần nhắc đến hệ thống Internet, mạng xã hội và điện thoại di động với khả năng phát triển thương mại điện tử một cách ưu Việt so với các hình thức bán hàng khác.

Bên cạnh đó, theo bà Hạnh, cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ cần xác định phát triển ngành phân phối/bán lẻ hiện đại với hiệu suất cao là con đường duy nhất để tiến đến thị trường phân phối/bán lẻ cạnh tranh của một nền kinh tế phát triển và hướng tới người tiêu dùng với triết lý kinh doanh vì xã hội và vì cộng đồng.

Đình Thanh