Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước: Không đạt được tiến độ

Câu chuyện tái cấu trúc Doanh nghiệp Nhà nước tại Việt Nam vẫn chưa có hồi kết khi việc triển khai theo đúng tiến độ chưa đạt được kết quả như ý muốn, mặc dù đây được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2012 của Bộ Tài chính.

Cần tiết giảm chi phí 5- 10% quản lý

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ, tái cơ cấu lại DNNN là một việc làm lớn, phải xem xét ở nhiều khía cạnh. Nhưng nhiệm vụ trước mắt là nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp và tiết giảm chi phí 5- 10% quản lý, tập trung giảm giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả sản xuất- kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ.

Bộ Tài chính cho biết, trong chi phí quản lý doanh nghiệp có 2 loại chi phí: đó là chi phí trực tiếp- chi phí cơ bản cấu thành lên giá sản phẩm và chi phí gián tiếp- chi phí quản lý (lễ tân, khánh tiết, hành chính…).

Mục tiêu chính của đề án tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước là nhằm tăng năng lực và hiệu lực quản trị của công ty, trong đó đặc biệt coi trọng việc quản trị tài chính. Yêu cầu lần này của Chính phủ không chỉ tiết giảm chi phí quản lý mà còn phải nâng cao được năng suất lao động, rà soát và giảm các hao phí. “Trong điều kiện lạm phát còn cao, lãi suất chưa thể giảm thì việc tăng cường quản trị tài chính, trước hết quản trị chi phí giá thành có ý nghĩa quan trọng, không chỉ là giải pháp trước mắt mà là giải pháp căn cơ lâu dài”- Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ nhấn mạnh.

Kế hoạch tái cấu trúc cũng bắt đầu được triển khai trên diện rộng, đặc biệt đối với những công ty, tập đoàn lớn. Tập đoàn Bảo Việt là doanh nghiệp đầu tiên tuyên bố cắt giảm chi phí quản lý với con số cắt giảm cam kết là 145 tỷ đồng. Kế tới một loạt các ông lớn khác như Tập đoàn Điện lực, Tổng công ty vận tải đường thuỷ (Vinalines), Tổng công ty xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN)… cũng đã đăng ký tiết giảm chi phí với số tiền không hề nhỏ.

Tuy nhiên, ở một phương diện khác, Tiến sĩ. Nguyễn Đình Cung- Phó viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương, một trong những người chắp bút cho đề án tái cấu trúc DNNN của Bộ Kế hoạch & Đầu tư thì lại tỏ ra không mấy tin tưởng vào quá trình tiết giảm chi phí này nếu không có sự giám sát.

“Nói giảm 5% chi phí là dựa trên cái gì, con số từ đâu ra, ở những đối tượng nào? Bản thân doanh nghiệp phải giải trình được rõ quá trình cắt giảm, con số cắt giảm. Giả sử doanh nghiệp cắt giảm theo đúng cam kết thì không bàn, song nếu không làm được thì ai sẽ là người đứng ra chịu trách nhiệm? Phải có quy định rõ, truy trách nhiệm tới cùng, chứ không nên chỉ là xén một cách cơ học”- ông Cung nhấn mạnh

Thời gian quá ít

Tại cuộc hội thảo “Tái cơ cấu DNNN ở Việt Nam” do Văn phòng Chính phủ và Ngân hàng Thế giới vừa mới tổ chức, ông Phạm Viết Muôn- Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ kiêm Phó trưởng ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp lại tỏ ra băn khoăn về tiến độ phê duyệt đề án tái cơ cấu tập đoàn, tổng công ty Nhà nước ngay cả khi đề án tái cơ cấu DNNN đã được Chính phủ phê duyệt.

Theo ông Muôn, tiến độ đặt ra là sau khi Chính phủ phê duyệt đề án tái cơ cấu DNNN, trong số 21 DNNN chưa tái cấu trúc, từ nay tới quý I/2012 phải trình được đề án tái cấu trúc của doanh nghiệp mình lên Chính phủ. Với quỹ thời gian còn lại chừng 40 ngày, bình quân cứ hai ngày phải phê duyệt một đề án tái cấu trúc của số doanh nghiệp, tổng công ty quả là khó khăn.

“Với cơ chế như hiện nay, cổ phần hoá một doanh nghiệp ít nhất cũng phải mất 1 năm từ khâu khởi động cho tới khi xong, chưa kể nhiều doanh nghiệp chây ì, chậm trễ vì lý do này khác”- ông Muôn nói và nêu ví dụ, ngay như một doanh nghiệp có vốn 500 tỷ đồng, riêng công việc kiểm toán tài chính cũng đã ngốn mất vài tháng. “Vẫn với cơ chế này mà không có cách làm phù hợp thì khó khả thi”- Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ thẳng thắn.

Ngoài những băn khoăn về mặt thời gian, tiến độ thực hiện, ông Muôn cũng cho rằng, việc cải cách DNNN cũng cần phải xác định rõ là thực hiện theo hướng nào, ngành nào cần nắm giữ Nhà nước phải chi phối thực hiện, nếu không cần đa dạng hoá sở hữu.

Mặc dù vậy, trong bối cảnh hiện nay đa dạng hoá sở hữu của khối DNNN rất khó khăn. Ví như, Tổng công ty Khí Việt Nam vốn điều lệ hơn 20.000 tỷ đồng, nhưng khi chào bán không bán nổi 3%. Hay Ngân hàng Vietinbank- ngân hàng có mức lợi nhuận lớn nhất năm 2011 cũng phải mất tới 2 năm đàm phán với Công ty Tài chính Quốc tế (IFC) mới đạt được thoả thuận đầu tư…

“Mục tiêu tái cơ cấu DNNN, cổ phần hoá là đổi mới doanh nghiệp, cái thu được sau khi “trồng rừng sẽ tốt hơn đốn củi hiện tại”. Hiện nay các biện pháp tái cấu trúc vẫn mang hơi hướng tài chính. Chúng ta phải nói thật và hành động thật. Do vậy, cần đổi mới tư duy và minh bạch về DNNN”- ông Muôn đánh giá.

Lương Tuấn