Sau 5 năm thực hiện Đề án phát triển thương mại trong nước do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO), hôm nay (13/3/2012), Bộ Công Thương do Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng chủ trì đã tổ chức hội thảo với Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam nhằm đánh giá việc thực hiện đề án, bàn giải pháp tháo gỡ khó khăn để thị trường bán lẻ phát triển bền vững.

Thương mại hiện đại, văn minh phát triển nhanh

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng phát biểu tại hội thảo.

Theo Bộ Công Thương, sau 5 gia nhập WTO, ngành bán lẻ Việt Nam phát triển với tốc độ khá nhanh, bước đầu tạo được vị thế trên thị trường, góp phần xây dựng nền thương mại tiên tiến, văn minh, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của nhân dân. Đến cuối năm 2011, cả nước có 638 siêu thị tại 59/63 tỉnh, thành phố, tăng 12,52% so với năm 20102 và 117 trung tâm thương mại tại 32/63 tỉnh, thành phố (tăng 23,15% so với năm 2010). Số lượng siêu thị thành lập mới 5 năm sau khi gia nhập WTO (2007- 2011) so với giai đoạn 2002- 2006 tăng hơn 20% (303/251 siêu thị). Số trung tâm thương mại thành lập mới tăng hơn 72% (62/36). Ngoài ra, còn có hàng nghìn cửa hàng chuyên doanh và cửa hàng tiện lợi (theo mô hình hiện đại của các nước tiên tiến) phân bố rộng khắp cả nước. Thị trường nội địa phát triển đã làm thay đổi diện mạo của thương mại bán lẻ, làm thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng theo hướng văn minh, hiện đại và đóng góp đáng kể vào sự phát triển của kinh tế, xã hội. Ước tính chung, thị phần các loại hình bán lẻ hiện đại chiếm khoảng 20% tổng mức bán lẻ, gấp đôi thời điểm trước khi gia nhập.

Thông qua đầu tư trực tiếp, góp vốn liên doanh, nhượng quyền thương mại… các DN Việt Nam đã mở rộng mạng lưới bán hàng, khai thác và kết hợp nguồn lực của nhiều DN nhỏ để trở thành hệ thống có quy mô lớn và trình độ tổ chức cao đang ngày một phát triển. Một số nhà bán lẻ đã tổ chức được mô hình bán hàng theo chuỗi với số lượng cửa hàng tăng lên hàng năm, như Liên hiệp Hợp tác xã thương mại TP.HCM (Saigon Coop) với gần 60 siêu thị mang thương hiệu Co.opMart và 30 cửa hàng Co.opFood; Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) với 3 trung tâm thương mại, hơn 40 siêu thị, cửa hàng tiện ích HaproMart, 36 cửa hàng, điểm kinh doanh thực phẩm an toàn; Công ty cổ phần XNK Intimex với 14 siêu thị và 1 trung tâm thương mại…

Nhờ chính sách mở cửa thị trường, các tập đoạn lớn trên thế giới như Metro, Casino (Pháp), trung tâm mua sắm Parkson (Malaysia), Lotte (Hàn Quốc)… đã và đang tiếp tục mở rộng phạm vi hoạt động với mô hình phân phối hiện đại, quản lý tiên tiến. Số lượng cơ sở doanh nghiệp (DN) Việt Nam phân phối có vốn đầu tư nước ngoài đã vào trước khi Việt Nam gia nhập WTO có tốc độ tăng trưởng đáng kể, như Metro Cash & Cary mở thêm 10 trong tổng số 17 trung tâm đang hoạt động, Big C mở thêm 13 trong số 18 đại siêu thị Big C, Parkson mở thêm 7 trung tâm mua sắm.

Doanh nghiệp Việt Nam kém thế cạnh tranh

Phát biểu tại hội thảo, các nhà bán lẻ lớn tại Việt Nam đã thẳng thắn nêu lên sự thiếu bình đẳng trong cạnh tranh giữa DN trong nước với các nhà đầu tư nước ngoài. Ông Nguyễn Ngọc Hòa- Chủ tịch HĐQT Saigon Coop- cho rằng: Trong lúc DN trong nước còn thiếu kinh nghiệm phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại thì không thể XK được qua hệ thống bán lẻ, nhưng các DN nước ngoài lại được thu mua để XK và bán lẻ nên lực mua bán rất mạnh. Các tập đoàn nước ngoài có quy mô lớn với nhiều loại hình kinh doanh, cả bán lẻ, bán buôn thì DN Việt Nam chủ yếu phát triển ở quy mô vừa và nhỏ. Ngoài ra, DN Việt Nam không đủ vốn để mua đất, xây dựng những siêu thị trên diện tích hàng ngàn hecta… Do tính cạnh tranh không cao nên giá bán của các nhà bán lẻ Việt Nam thường cao hơn giá bán của DN nước ngoài. Đó là những yếu kém trong cạnh tranh của DN Việt Nam.

Để tạo điều kiện cho các nhà bán lẻ Việt Nam vươn lên, theo ông Hòa, Nhà nước phải có chính sách đất đai hợp lý cho phát triển thị trường nội địa, vì đây là điều sống còn với DN. Theo đó, trong quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng thương mại phải quy định cụ thể các đại siêu thị, siêu thị, trung tâm bán buôn phải cách trung tâm bao xa để bảo đảm cho hệ thống bán lẻ phát triển.

Nhưng ông Nguyễn Hữu Thắng- Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro)- lại đưa ra ý kiến: Xu hướng mở cửa thị trường là tất yếu, khó thể đảo ngược. Vì thế, DN Việt Nam cần lựa sức mình, phát triển lợi thế cạnh tranh, tránh đối đầu với các nhà bán lẻ mạnh của nước ngoài bằng cách tập trung phát triển hệ thống phân phối có quy mô nhỏ và vừa, bám theo địa bàn dân cư.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, các DN Việt Nam trong từng lĩnh vực cần tăng cường tính liên kết, kết hợp giữa nhà sản xuất và nhà phân phối để hỗ trợ nhau xây dựng và bảo vệ thương hiệu, trợ giúp Chính phủ trong việc điều hành vĩ mô về thị trường, giá cả…

Coi trọng phát triển thương mại nội địa

Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng đánh giá, hiện lĩnh vực phân phối bán lẻ đóng góp 13-15% GDP, đáp ứng nhu cầu hàng hóa cho sản xuất và tiêu dùng, góp phần bình ổn thị trường, tạo điều kiện cho thu nhập và việc làm cho hàng triệu người lao động, góp phần hình thành hệ thống thương mại văn minh, hiện đại. Vì thế, cần đề cao việc phát triển thương mại nội địa. 5 năm qua, mặc dù thị trường trong nước phát triển với quy mô lớn nhưng vẫn có dấu hiệu thiếu bền vững, vì nếu trừ yếu tố tăng giá thì thương mại trong nước chỉ tăng trưởng khoảng 4%.

Theo Bộ trưởng, để thị trường phát triển bền vững, cần thực hiện một số giải pháp: Nghiên cứu, đề xuất hỗ trợ từ Chính phủ những chính sách mà không vi phạm cam kết như hỗ trợ đào tạo năng lực quản lý và kỹ năng bán hàng; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, ứng dụng các phương pháp quản lý hiện đại, thông tin thị trường. Về xúc tiến thương mại cần hỗ trợ thông qua các chương trình, các quỹ khuyến nông, khuyến công được phép lồng ghép và chương trình xúc tiến thương mại do các nhà bán lẻ trong nước tổ chức. Về mặt bằng cơ sở hạ tầng, thông qua hình thức thuê, mượn, trả dần tiền thuê… tạo điều kiện thuận lợi cho DN phân phối trong nước tiếp cận các mặt bằng kinh doanh có vị trí thuận lợi, quy mô phù hợp với từng loại hình phân phối. Quy hoạch xây dựng các trung tâm logicstic tập trung, xây dựng phần mềm quản lý miền phí. Tạo điều kiện để DN tiếp cận vốn vay và có cơ chế vay vốn ưu đãi đầu tư cơ sở hạ tầng thương mại; nhất là vốn để phục vụ công tác bình ổn thị trường, tiêu thụ nông sản cho nông dân… Có chính sách khuyến khích để các DN liên doanh với các tập đoàn bán lẻ hàng đầu thế giới lập cơ sở bán lẻ tại Việt Nam để qua đó học hỏi kinh nghiệm, tiếp thu trình độ quản lý và công nghệ tiên tiến.

Bộ trưởng nhấn mạnh, cần hoàn thiện chính sách, luật pháp về mở cửa thị trường, dịch vụ phân phối, đặc biệt phải xây dựng một chiến lược tổng thể phát triển triển thị trường. Trước mắt, cần khẩn trương nghiên cứu và cụ thể hóa ENT (kiểm tra nhu cầu kinh tế) để tránh tình trạng thiếu minh bạch, thiếu nhất quán giữa Trung ương và địa phương…

Nguồn: baocongthuong.com.vn