Thị trường bán lẻ: Thách thức phía trước

Tiềm năng phát triển thị trường bán lẻ vẫn còn rất lớn nhưng các doanh nghiệp Việt vẫn chưa nắm được quyền chủ động trên sân nhà, điểm sáng trên thị trường này vẫn thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài.

Công ty nghiên cứu thị trường Taylor Nelson Sofres tại Việt Nam thì nhận xét, mặc dù bị tụt hạng nhưng tỷ lệ tăng trưởng của thị trường tiêu dùng Việt Nam vẫn cao hơn so với các nước trong khu vực. Dự báo từ nay đến năm 2014, doanh số bán lẻ tại Việt Nam có thể tăng 23%/năm. Điều này cho thấy thị trường bán lẻ Việt Nam có rất nhiều cơ hội, nhất là khi người tiêu dùng đang có khuynh hướng chuyển sang mua sắm tại các siêu thị lớn và cửa hàng hiện đại. Nhận định này phù hợp với số liệu từ Tổng cục Thống kê: Tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng bảy tháng năm 2011 của cả nước ước đạt 1.065,8 tỷ nghìn tỷ đồng. Trong đó, kinh doanh thương nghiệp đạt 843,4 nghìn tỷ đồng, tăng 22,5% so với cùng kỳ năm trước. Đằng sau những con số ấy là nỗ lực to lớn, những hướng đi mới được khai phá bên cạnh các loại hình bán lẻ truyền thống, chuẩn bị cho bước phát triển mới của thị trường bán lẻ Việt Nam.

Phát triển sôi động

Đánh giá một cách khách quan sau 5 năm gia nhập WTO, thị trường bán lẻ Việt Nam cũng đã có những bước tiến đáng kể dần dần tạo được chỗ đứng ngay trên thị trường trong nước. Theo con số thống kê của Bộ Công Thương, tính đến cuối 2011, cả nước có 638 siêu thị tại 59/63 tỉnh, thành phố (tăng 23,15% so với năm 2010). Số lượng siêu thị thành lập mới 5 năm sau khi gia nhập WTO (2007- 2011) so với giai đoạn 2002- 2006 tăng hơn 20% (303/251 siêu thị). Số trung tâm thương mại thành lập mới tăng hơn 72% (62/36). Ngoài ra, còn có hàng nghìn cửa hàng chuyên doanh và cửa hàng tiện lợi (theo mô hình hiện đại của các nước tiên tiến) phân bố rộng khắp cả nước.

Ở một khía cạnh nào đó, các doanh nghiệp trong nước cũng đã góp phần làm thay đổi thị trường nội địa đồng thời làm thay đổi diện mạo của thương mại bán lẻ, thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng theo hướng văn minh hơn, góp phần đáng kể vào sự phát triển của kinh tế, xã hội. Ước tính chung, thị phần các loại hình bán lẻ hiện đại chiếm khoảng 20% tổng mức bán lẻ, gấp đôi thời điểm trước khi gia nhập.

Nhờ chính sách mở cửa thị trường, các tập đoàn lớn trên thế giới như Metro, Casino, trung tâm mua sắm Parkson, Lotte… đã và đang tiếp tục mở rộng phạm vi hoạt động với mô hình phân phối hiện đại, quản lý tiên tiến. Số lượng cơ sở doanh nghiệp Việt Nam phân phối có vốn đầu tư nước ngoài đã vào trước khi Việt Nam gia nhập WTO có tốc độ tăng trưởng đáng kể, như Metro Cash & Cary mở thêm 10 trong tổng số 17 trung tâm đang hoạt động. Big C mở thêm 13 trong số 18 đại siêu thị Big C, Parkson mở thêm 7 trung tâm mua sắm.

Và mới đây hai nhà bán lẻ hàng đầu Nhật Bản công bố những dự án khủng ở thị trường Việt Nam đã tạo ra sức nóng của thị trường bán lẻ nhưng cũng là thách thức lớn đối với thị trường trong nước.

Rào cản phát triển

Theo báo cáo mới nhất về chỉ số phát triển kinh doanh bán lẻ toàn cầu (GRDI) của Tổ chức tư vấn AT Kearney (Mỹ), từ hạng nhất năm 2008, Việt Nam đã liên tục tụt hạng và năm 2011 xuống hạng thứ 23 trong 30 nền kinh tế mới nổi được khảo sát. AT. Kearney nhận định, yếu kém trong cơ sở hạ tầng và chi phí thuê mặt bằng quá cao tại Việt Nam đang là rào cản với các nhà bán lẻ nước ngoài. Cụ thể, giá thuê mặt bằng khoảng 94 USD/m2 tại khu trung tâm và 48 USD/m2 khu vực ngoài trung tâm, bên cạnh đấy, hạ tầng không thuận lợi cũng như hệ thống phân phối kém phát triển.

Mặt khác, ở bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế ảm đạm, người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, các nhà bán lẻ không muốn mở rộng mà chỉ củng cố diện tích bán lẻ hiện tại, khiến cho cuộc cạnh tranh giữa các nhà cung cấp mặt bằng bán lẻ đang diễn ra gay gắt. Để mặt bằng bán lẻ không bị trống, nhiều trung tâm bán lẻ liên tục phải giảm giá thuê. Chẳng hạn, trung tâm bán lẻ Vincom Long Biên đã phải miễn phí thuê cho khách trong năm đầu tiên, cộng với nhiều ưu đãi khác.

Bên cạnh những hạn chế, cũng theo báo cáo của QT. Keaney, Việt Nam vẫn còn sức hút nhất định nhờ quy mô thị trường cũng như số lượng người tiêu dùng. Dự báo đến năm 2012, thị trường bán lẻ Việt Nam có thể đạt quy mô 113 tỷ USD và dân số lên tới gần 89 triệu người.

Đình Thanh