Gặp Hai Kháng - Người biến cá tạp thành đô la

Coimex không phải là một doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu lớn trong ngành Thủy sản Việt Nam, nhưng người đứng đầu Coimex lại làm được một điều đặc biệt không phải doanh nhân nào cũng làm được, đó là biến các loại cá tạp, loại chỉ để làm mắm hoặc bỏ đi, thành đồng đô la cho đất nước. Hơn thế nữa, ông lại đưa sản phẩm của Coimex vào một thị trường khó tính nhất: Thị trường EU với kim ngạch xuất khẩu thủy sản đứng đầu khu vực này.

Sắt son nặng một lời thề

Hai Kháng – Tên thân mật của Tổng giám đốc Công ty Thủy sản & xuất nhập khẩu Côn Đảo Lê Văn Kháng - thoạt nhìn qua không có gì đặc biệt. Cũng như các doanh nhân thường thấy: Chững chạc, đường bệ, hoạt bát. Song khi trò chuyện với ông, mới cảm nhận được sự thân tình, gần gũi của người lính làm binh vận. Cái cách ông động viên, vỗ về người khác cũng thật đặc biệt, cứ mỗi khi ai làm điều gì đó tốt, ông lại đưa ngón tay trỏ lên, làm dấu hiệu như là số một, là tuyệt vời nhất, khiến người đối diện bị cuốn hút theo ông. Và cũng chính bởi cái cách biết động viên người khác kịp thời ấy mà ông có một đội ngũ cán bộ nhân viên rất xuất sắc, tận tụy, hi sinh cho công việc.

Lúc giải phóng, ra tiếp quản Côn Đảo, nhìn những tù nhân còn sống sót xác xơ như những cành cây khô, những liệt sĩ vùi xác nơi nghĩa trang Hàng Dương mỗi khi gió chướng, lộ ra xương trắng cát, ông tự hứa với lòng mình sẽ sống cho xứng đáng với những hi sinh của đồng đội và mong muốn xây dựng nơi đây thành một hòn đảo tươi đẹp, là nơi yên nghỉ, nơi trở về vĩnh hằng cho các anh hùng liệt sĩ. Ông bám biển ngay sau ngày giải phóng và cũng “dính” tới Côn Đảo cho tới ngày hôm nay. Cái vùng đất thiêng đã vùi chôn hơn hai vạn anh hùng ấy, hòn đảo “địa ngục của trần gian” trong chiến tranh sau hòa bình phơi trắng xương liệt sĩ cứ ngỡ sẽ mãi mãi là hòn đảo hoang vu… Nhưng không, với ước mơ cháy bỏng của những người còn sống sót, giữ lời thề thiêng liêng với những người đồng đội đã nằm xuống, ông cùng với người anh, người đồng chí, người lãnh đạo của mình là Ba Giao hay còn có tên gọi là Ba đô la đã đồng lòng biến địa ngục trần gian ấy thành nơi nghỉ dưỡng vĩnh hằng cho đồng đội, thành mảnh đất ươm ra hoa trái và khai thác nguồn lợi thủy sản thành đô la cho đất nước.

“Tôi là người ôm hoài bão, muốn xây dựng Côn Đảo giống như đảo Thanh niên của Cu Ba, và Hai Kháng là người đã thực hiện được hoài bão đó của tôi” – ông Ba Giao – Đoàn Ngọc Giao, nguyên Chủ tịch UBND huyện Côn Đảo chia sẻ trong buổi lễ đón nhận Huân chương Độc lập hạng Nhất của Công ty CP Thủy sản & Xuất nhập khẩu Côn Đảo (Coimex). “Lúc đó, tôi là người ký quyết định thành lập công ty, giao cho Hai Kháng. Ban đầu, Công ty tập trung xây dựng đội vận tải biển để vận tải hàng hóa từ đất liền ra đảo và khai thác đánh bắt nguồn lợi hải sản biển chứ chưa nghĩ đến chế biến như bây giờ. Với chút vốn liếng chỉ là tờ quyết định thành lập, được sự chỉ đạo quan tâm của Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng lúc bấy giờ là bác Võ Văn Kiệt, Hai Kháng đã lăn lộn đi Kiên Giang, Hậu Giang xin lại hai con tàu cũ về sửa sang lại và bắt đầu làm. Phải nói là Hai Kháng cũng đã trải qua nhiều thăng trầm sau gần 30 năm đi những bước đầu tiên và diện mạo Côn Đảo có được như ngày hôm nay là công đóng góp của Hai Kháng rất lớn”.

“Lúc cầm tờ quyết định trên tay, chú về bàn với thím (Vợ Hai Kháng – cách xưng hô thân mật về vợ của ông với mọi người) quyết định thế chấp ngân hàng ngôi nhà của hai vợ chồng để lấy tiền đi khắc con dấu, thuê mặt bằng… và bắt đầu làm việc”. Động lực nào khiến ông dám đem cả tài sản gia đình bắt đầu một công việc kinh doanh ngay từ những ngày đầu đất nước đổi mới, cuộc sống vẫn vô vàn khó khăn? Ông trần tình: Lúc đó tình hình đất nước khó khăn chung, Coimex được thành lập trên cơ sở hợp nhất Công ty vận tải và khai thác hải sản Côn Đảo với Công ty sản xuất kinh doanh xuất nhập khẩu Côn Đảo tôi được phân công làm giám đốc và phải tự tạo vốn liếng làm ăn theo cơ chế thị trường. Không ngại khó, không ngại khổ chúng tôi lao vào làm, xây dựng một đội vận chuyển và một hải đội đánh bắt vừa làm nhiệm vụ khai thác hải sản, vừa làm nhiệm vụ bảo vệ vùng biển đảo của tổ quốc. Ngư trường rộng lớn, nếu mình không bảo vệ, không khai thác thì sẽ bị mất. Vì thế, chúng tôi vừa làm công tác vận chuyển, vừa làm công tác khai thác và bảo vệ ngư trường”

Nặng lòng với nghề cá.

Với đội tàu lúc nhiều nhất lên tới 26 chiếc, nhiều năm liền Coimex đã vừa sản xuất, vừa bảo vệ ngư trường biển đảo của đất nước. Đặc biệt, ông đã tiên phong trong việc thực hiện “khoán 10” trong nghề cá, đó là đưa cơ chế ăn chia giữa công ty và người lao động vào sản xuất: Mỗi chuyến đánh bắt, sau khi trừ chi phí, tổng số lãi chia đôi, công ty một nửa, tàu đánh bắt một nửa. Nếu vượt mức lãi quy định, tàu đánh bắt còn được thưởng thêm 10% lãi vượt. Chính cái tư duy “khoán 10” trong nghề cá mà đã có lúc ông bị cấp trên chưa thông, cán bộ công nhân viên còn hiểu nhầm, nhưng sự phát triển của công ty đã là câu trả lời xác đáng nhất cho những quyết định của ông: Đội tàu Coimex đã kết hợp với lực lượng biên phòng tuần tra bắt giữ 74 tàu thuyền xâm phạm trái phép vùng biển của tổ quốc, được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương chiến công hạng III, Bộ công an tặng 4 cờ luân lưu về thành tích dẫn đầu phong trào quần chúng bảo về An ninh Tổ Quốc, UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu tặng 5 bằng khen về thành tích xuất sắc trong công tác bảo vệ biên giới Hải đảo. Từ một đơn vị chỉ có 60 người, đến nay, số lượng cán bộ công nhân viên đã lên tới 600 người là những chuyên viên lành nghề và công nhân có tay nghề cao, đáp ứng được yêu cầu của công việc. Lương cán bộ tăng đều hàng năm, đời sống người lao động ổn định.

Ông là chủ tịch Hội nghề cá tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, bởi vậy, không chị tâm huyết với Coimex, ông luôn trăn trở tìm đầu ra cho sản phẩm của ngư dân. “Nhà báo biết không, 70% sản lượng đánh bắt được dưới biển là cá tạp, chọn những con lớn để xuất khẩu, còn lại đem ra chợ bán. Có những lần chỉ có vài tấn cá đánh bắt được mà anh em phải đứng bán hai ngày mới hết. Làm thế nào để có đầu ra cho ngư dân, làm thế nào để tận dụng hết những sản vật của biển là điều khiến tôi trăn rở rất nhiều. Ngư trường ngày một xa, xăng dầu mỗi ngày một đắt, chi phí khai thác đánh bắt lớn, nếu không có nơi tiêu thụ thì sẽ giết chết nghề đánh bắt thủy sản. Nhiều con cá, con tôm không tiêu thụ kịp thời, giảm chất lượng phải đem phơi khô trong điều kiện không công nghệ không đảm bảo, có khi còn làm phân bón… làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống ngư dân. Phải có công nghệ chế biến những sản phẩm mà ngư dân khai thác được. Lúc đó, chúng tôi quyết tâm ra nước ngoài tìm hiểu công nghệ về chế biến thủy sản. Sản phẩm Surimi của Coimex ra đời từ chuyến đi tìm kiếm công nghệ này”.

Bước đột phá trong việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất kinh doanh từ đánh bắt, khai thác thủy sản sang chế biến thủy sản đã giúp Coimex có một bước chuyển mình mới. Cộng với việc tái cấu trúc doanh nghiệp để tận dụng và phát huy mọi nguồn lực, Coimex từng bước khẳng định mình, Hai Kháng cũng càng ngày càng thể hiện được vai trò của người cầm lái con thuyền Coimex vững vàng trước những cơn bão táp của khủng hoảng kinh tế thế giới, khủng hoảng của ngành Thủy sản Việt Nam. Chỉ sau gần 5 năm cổ phần hóa, lợi tức chia cho cổ đông đã bằng tổng số vốn góp vào Coimex nghĩa là cổ tức hàng năm trả cho cổ đông trung bình lên tới 25%/ năm.

Bí quyết là ổn định đầu vào, giữ vững đầu ra

Nghiên cứu và khảo sát thị trường nước ngoài về tiêu thụ sản phẩm Suirimi, trong khi cả nước có rất ít đơn vị sản xuất mặt hàng này, Hai Kháng quyết tâm sẽ đưa Coimex là đơn vị đi đầu trong việc thâm nhập thị trường EU với sản phẩm Surumi và sản phẩm mô phỏng Surumi. Chính vì vậy, ông đã đầu tư, áp dụng thực hiện chương trình quản lý chất lượng ISO – HACCP, mạnh dạn đầu tư máy móc thiết bị hiện đại, dây chuyền chế biến khép kín đạt tiêu chuẩn về chất lượng và vi sinh với tổng số tiền lên tới 15 tỷ đồng. nâng công suất nhà máy từ 6.000 tấn/năm lên 9.600 tấn/ năm và đầu tư thêm một nhà máy công suất 9.600 tấn/ năm vào năm 2008 để đáp ứng nhu cầu mua hàng của đối tác. Sản xuất ra sản phẩm có chất lượng, ông tìm kiếm, liên doanh với hai đối tác nước ngoài LEECHUAN FOOD (Singapore) và TEXCHEM FOOD (Malayxia) để bao tiêu toàn bộ sản phẩm của Coimex. Giữ vững được đầu ra cho sản phẩm, ông tiếp tục lấn sang thị trường các nước trong khối EU, Nga, Mỹ, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ.

Để có đủ nguyên liệu cho sản xuất, ông đã dám làm một việc mà ít ai dám làm đó là cam kết mua hết toàn bộ sản phẩm của ngư dân, cho ứng một phần tiền xăng dầu để họ yên tâm ra ngư trường, xây dựng mạng lưới thu mua nguyên liệu rộng khắp từ Thanh Hóa trở vào. Không dừng lại đó, ông còn đầu tư hàng tỷ đồng cho bà con nghèo ở xã Thạnh Hòa Huyện Phụng Hiệp tỉnh Hậu Giang làm trại nuôi tôm, cá giống, giúp nhiều hộ gia đình vươn lên thoát nghèo và cũng là ổn định đầu vào cho nguồn nguyên liệu của công ty. Thực hiện chiến lược khai thác vùng nguyên liệu tại Kiên Giang và Trà Vinh để mua cá tươi tại Cảng ông tiếp tục đầu tư một phòng thí nghiệm, kiểm nghiệm sản phẩm để đảm bảo chất lượng cho thị trường EU vốn vô cùng khó tính.

Khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008, nhiều đối tác của Công ty gặp khó khăn do suy thoái đã ngưng mua hàng, hoặc mua với giá thấp. Để điều chỉnh kịp thời, ông cùng với các cộng sự đã tập trung điều chỉnh chất lượng, mẫu mã, giá cả để phù hợp với thị trường, bán chịu hàng hóa với giá phải chăng vừa để duy trì sản xuất, vừa hỗ trợ khách hàng vượt qua khó khăn nhằm giữ quan hệ lâu dài với các đối tác lớn ở Ukraina, Hàn Quốc… Cũng chính vì vậy mà tiếng lành đồn xa, nhiều đối tác ở các thị trường mới như EU, Trung Quốc, Ai cập tìm đến với Coimex.

Chia tay ông, chúng tôi không quên được câu nói của chị Huỳnh Thị Thu Hà, Trưởng phòng tổ chức cán bộ Coimex: “Chưa bao giờ chú Hai từ chối bất kỳ một đoàn khách nào đến thăm Côn Đảo, nhất là các cựu chiến binh, cựu tù chính trị. Lúc nào chú cũng chọn nơi ở tốt nhất, đem những món ngon nhất của Côn Đảo ra mời khách. Con người chú là vậy. Thậm chí, lãnh đạo cũ của chú già cả, ốm đau, tới nhà chú ở chơi hàng năm trời, chú vẫn dành thời gian bận rộn của mình chăm sóc, trò chuyện và nhắc nhở cán bộ trong công ty tới trò chuyện cùng các bác. Việc làm của chú Hai tuy nhỏ, nhưng nhắc tụi chị truyền thống uống nước phải nhớ tới nguồn bằng những việc làm nhỏ nhất”.

Rời Vũng Tàu, nắng tháng ba chan hòa, hứa hẹn một mùa thủy sản bội thu. Người đàn ông suốt đời đau đáu vì con tôm con cá của biển khơi lại chuẩn bị cho chuyến công tác mới tại Mỹ để tìm đối tác, bạn hàng, đưa con cá Việt Nam ra ngoài thế giới để thu về ngoại tệ.

Tường Vi