Tự chủ tài chính ở đơn vị sự nghiệp công: Làm minh bạch hoạt động của cơ quan quản lý Nhà nước

Mới đây, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Nội vụ đã tổ chức Hội nghị trực tuyến kết nối với 63 tỉnh thành phố tổng kết thực hiện Nghị định 130 và Nghị định 43 về chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với cơ quan nhà nước. Bên lề Hội nghị, phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ nhằm làm rõ nội dung của hai nghị định này. Anh Phương thực hiện.

Bộ trưởng có thể nói rõ hơn về tầm quan trọng của hội nghị tổng kết lần này ?

Có thể khẳng định ngay, đây là một hội nghị rất quan trọng, có liên quan đến một chủ trương và định hướng lớn của Đảng và Nhà nước. Nhận thức rõ được điều này, Bộ Chính trị cũng đã có kết luận về đề án “Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình sự nghiệp công lập” theo thông báo số 37-TB/TW ngày 26/5/2011. Bên cạnh ý nghĩa chính trị đó, trong thời gian tới, sự nghiệp đổi mới cơ chế tài chính đối với sự nghiệp công cần phải được thực hiện mạnh mẽ, quyết liệt và đồng bộ hơn nữa, từ đó giải phóng được nguồn lực, tạo động lực mạnh mẽ cho các loại hình dịch vụ công.

Đây cũng là một cách tiếp cận mới thể hiện sự công khai minh bạch, rõ ràng trong hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước. Phần nào giúp người dân có thể hiểu và nắm rõ hơn các chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước. Qua đó, có thể nắm rõ sự phản hồi nhanh và chính xác từ phía người dân.

Bộ trưởng có thể cho biết cụ thể một số kết quả đã đạt được của Nghị định 43 ?

Theo báo cáo tổng kết tình hình thực hiện Nghị định 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ, quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, hiện đã có 25.600 đơn vị sự nghiệp công lập được giao tự chủ tài chính (đạt gần 97%). Trong đó, có gần 850 đơn vị tự đảm bảo chi phí hoạt động, hơn 10.000 đơn vị đảm bảo một phần chi phí hoạt động. Số còn lại vẫn sử dụng ngân sách Nhà nước (NSNN). Đối với các cơ quan Bộ, cơ quan Trung ương, hiện có gần 750 đơn vị sự nghiệp công lập được giao tự chủ về tài chính. Trong đó hơn 200 đơn vị tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động (chiếm 28%), hơn 460 đơn vị đảm bảo một phần kinh phí (chiếm 62%). Số còn lại (72 đơn vị) hoạt động bằng kinh phí từ NSNN.

Đối với địa phương, gần 25.000 đơn vị được giao quyền tự chủ tài chính, trong đó có 640 đơn vị đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động (chiếm 2,6%), gần 10.000 đơn vị tự đảm bảo một phần kinh phí (40%) và hơn 14.000 đơn vị do NSNN đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động (57,4%).

Đồng thời với việc khai thác nguồn thu, các đơn vị sự nghiệp cũng xây dựng các giải pháp tiết kiệm gần 1.700 tỷ đồng và tăng thu nhập của cán bộ, viên chức 0,5 - 1,5 lần tiền lương cấp bậc.

Ngoài ra, tính tới thời điểm này đã có 3 tỉnh thành là TPHCM, Bình Dương và Bình Thuận triển khai giao thực hiện chế độ cho 100% số xã, phường. Nhiều tỉnh, thành phố khác đang thực hiện thí điểm ở một số xã, phường.

Hiệu quả của việc triển khai Nghị định này là gì, thưa Bộ trưởng ?

Sau 5 năm thực hiện tự chủ tại các đơn vị sự nghiệp công lập theo Nghị định 43, số lượng đơn vị đảm bảo tự chủ một phần chi phí trong hoạt động chiếm từ 40% - 62,2% tùy thuộc vào địa phương và bộ ngành; lượng đơn vị tự chủ hoàn toàn về chi phí chiếm từ 2,6-28%. Các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các lĩnh vực: giáo dục - đào tạo, y tế, văn hoá, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế... được giao quyền tự chủ tài chính đã chủ động sử dụng nguồn kinh phí ngân sách nhà nước giao để thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả; đồng thời chủ động sử dụng tài sản, nguồn nhân lực để phát triển và nâng cao chất lượng hoạt động cung cấp dịch vụ, phát triển nguồn thu. Theo đó, nhiều đơn vị sự nghiệp tiết kiệm chi thường xuyên góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sự nghiệp khi tại các bộ, cơ quan trung ương đã có 143 đơn vị tiết kiệm chi thường xuyên, với kinh phí tiết kiệm được khoảng 1.021 tỷ đồng; tại địa phương có 1.486 đơn vị tiết kiệm chi thường xuyên, với kinh phí tiết kiệm được 650 tỷ đồng.

Thế còn kết quả của Nghị định 130 là gì thưa Bộ trưởng ?

Đối với phần việc đổi mới sắp xếp tổ chức, bộ máy, tinh giản biên chế giữa liên bộ Tài chính và Nội vụ theo báo cáo chưa đầy đủ của của 17 bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, tổng biên chế được giao trên 21.700 biên chế, thực hiện trên 20.400 biên chế, tiết kiệm trên 1.270 biên chế; tổng biên chế được giao đến năm 2010 của 59 địa phương là trên 147.400 biên chế, ước thực hiện trên 138.500 biên chế, tiết kiệm trên 8.880 biên chế.

Tuy nhiên, có nhiều ý kiến cho rằng cả hai Nghị định trên vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn cần tháo gỡ, Bộ trưởng nghĩ sao về ý kiến này ?

Thực tiễn theo tinh thần Nghị định 130 quy định việc xác định mức ngân sách giao thực hiện cơ chế tự chủ chủ yếu căn cứ vào biên chế, nên chưa gắn với kết quả, chất lượng công việc. Các Bộ, ngành ở Trung ương và địa phương luôn có xu hướng đề nghị tăng biên chế để được giao tăng kinh phí tự chủ.

Quyền tự chủ của thủ trưởng đơn vị còn hạn chế, do cơ quan được tự xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ nhưng mức chi không được vượt các tiêu chuẩn, định mức chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Kinh phí giao thực hiện tự chủ nhưng vẫn phải đảm bảo có chứng từ, hoá đơn hợp pháp, hợp lệ theo quy định; vì vậy nhiều khoản chi (khoán văn phòng phẩm, khoán sử dụng điện thoại tại công sở...) cơ quan thực hiện tự chủ đã thực hiện khoán cho (từng bộ phận, cán bộ) nhưng vẫn phải có hoá đơn để hợp thức hoá chứng từ quyết toán.

Việc phân bổ kinh phí hoạt động thường xuyên (đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí và đơn vị do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động) còn mang tính bình quân nên còn tình trạng trông chờ, ỷ lại vào sự bao cấp của nhà nước.

Do đó trong thời gian tới với Nghị định 130 sẽ điều chỉnh theo hướng mở rộng thực hiện đối với tất cả Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn; quy định các cơ quan được phép sử dụng lợi thế về khoảng không trụ sở, sân vườn cho thuê để tận thu bổ sung nguồn kinh phí hoạt động của cơ quan.

Đối với Nghị định 43, sẽ có các giải pháp nhằm đổi mới phương thức đầu tư của NSNN theo hướng NSNN đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên đối với các đơn vị sự nghiệp công lập được Nhà nước giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công ở các vùng có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, vùng đồng bào dân tộc ít người, vùng miền núi, biên giới và hải đảo.