Doanh nghiệp phải tự bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

Mặc dù luật pháp điều chỉnh lĩnh vực này đã được ban hành từ nhiều năm nay nhưng doanh nghiệp phải là nhân tố chính trong việc bảo vệ các quyền lợi hợp pháp của mình về sở hữu trí tuệ (SHTT) - ông Trần Hữu Nam - Phó cục trưởng Cục Sở hữu Trí tuệ, Bộ Khoa học Công nghệ khuyến cáo.

4 nguyên nhân về tình hình vi phạm pháp luật sử hữu trí tuệ

Thực tế, tình trạng vi phạm luật SHTT và xâm phạm quyền SHTT biểu hiện dưới nhiều dạng mà theo ông Trần Hữu Nam, do 4 nguyên nhân chính: Thứ nhất, cơ chế bảo đảm thực thi chưa được hoàn thiện và chưa phát huy đúng mức, số vụ việc được giải quyết ở tòa án rất ít. Các vụ xâm phạm quyền SHTT chủ yếu được giải quyết ở các cơ quan hành chính. Theo ông Nam, các quy định pháp luật mới chỉ dừng ở nguyên tắc chứ chưa đủ chi tiết, nên việc áp dụng các chế tài bị lẫn lộn và thiếu hiệu quả. Trình tự dân sự đáng lẽ phải được coi là biện pháp chủ yếu nhưng các quan hệ dân sự thông thường đã bị hành chính hóa một cách quá mức.

Thứ hai, các tổ chức bảo đảm thực thi chưa thực sự phù hợp. Tính về số lượng thì có nhiều cơ quan có chức năng và thẩm quyền xử lý hành chính về SHTT, nhưng năng lực chuyên môn của chính hệ thống này lại chưa đáp ứng với đòi hỏi của thực tế. Hiện nay, tại các tòa án và các cơ quan bảo đảm thực thi SHTT khác có rất ít cán bộ được đào tạo về lĩnh vực này.

Thứ ba, sự hiểu biết của toàn xã hội đối với vấn đề bảo hộ SHTT còn hạn chế: chưa hình thành tập quán tôn trọng quyền SHTT, các chủ thể SHTT chưa chủ động thực hiện việc bảo vệ quyền và tài sản của mình mà còn mang nặng tâm lý trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước. Đây còn là lĩnh vực mới đối với đa số cán bộ, công chức nhà nước và gần như hầu hết các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mạng lưới dịch vụ về SHTT còn rất mỏng, số chuyên gia dịch vụ mới chỉ có khoảng gần 200 người hoạt động ở hơn 30 công ty cung cấp dịch vụ này. Thông tin SHTT đang là một trong các khâu yếu nhất của hoạt động SHTT, với năng lực tài nguyên thông tin có tại Việt Nam về SHTT thuộc loại trung bình, song chưa được phát huy đầy đủ, số lượt người khai thác thông tin sáng chế rất thấp chỉ khoảng hơn 1.000 lượt người/năm ở cả ba trung tâm tư liệu sáng chế: Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng và phần lớn các yêu cầu tra cứu là về nhãn hiệu hàng hóa và kiểu dáng công nghiệp.

Thứ tư, do ảnh hưởng từ mặt trái của quá trình hội nhập kinh tế, thực tế không phải mọi loại hàng nhái, hàng xâm phạm SHTT đều được sản xuất ở Việt Nam, mà một khối lượng hàng hóa loại đó được sản xuất ở nước ngoài rồi đưa vào Việt Nam theo nhiều đường, bằng nhiều cách để tiêu thụ.

Doanh nghiệp đã từng bảo vệ thành công

Ông Thân Đức Việt- đại diện Công ty May 10 chia sẻ, Công ty đã thực hiện các giải pháp ứng dụng như đăng ký nhãn hiệu, công nghệ chống hàng giả và các biện pháp truyền thống (nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra hàng rào công nghệ và kỹ thuật, chú trọng vào công tác thiết kế, đa dạng hóa mẫu mã, sản phẩm). Công ty thường xuyên tổ chức kiểm tra, kiểm soát các cửa hàng, đại lý nhằm phát hiện và ngăn chặn hàng giả, hàng nhái trong hệ thống tiêu thụ; thường xuyên theo dõi, lắng nghe thông tin phản hồi từ phía người tiêu dùng… Do vậy, Công ty đã có hơn 40 nhãn hiệu được bảo hộ tại Việt Nam và đã đăng ký bảo hộ bản quyền thương hiệu tại 3 thị trường chính là châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.

Khẳng định lợi ích của việc chứng nhận quyền SHTT đối với sản phẩm trí tuệ, TS. Trần Quang Hùng- Phó Tổng thư ký Hiệp hội DN điện tử Việt Nam đưa ra ví dụ: Máy thu trực canh cho tàu thuyền đánh cá do Công ty Điện tử Hải Phòng nghiên cứu thiết kế ròng rã trong một thời gian dài và phải bỏ ra 3 tỉ đồng chi phí cho việc nghiên cứu. Ông Hùng lấy dẫn chứng, năm 2008 khi hoàn thành sản phẩm, Công ty đã lập tức đi đăng ký bảo hộ SHTT và đã được cấp bằng độc quyền sáng chế vào tháng 10-2010. Với những tác dụng to lớn cho các ngư dân đánh bắt xa bờ, năm 2010, máy thu trực canh đã được lắp đặt cho 7.000 tàu thuyền đánh cá và sẽ được lắp đặt cho 30.000 tàu thuyền trong năm 2012 và 2013.

Chia sẻ về tính hiệu quả của việc đăng ký SHTT, ông Nguyễn Văn Bảy, Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo, Cục SHTT (Bộ Khoa học công nghệ), thủ tục đăng ký quyền SHTT không quá phức tạp và chi phí rất nhỏ so với lợi ích thiết thực mang lại. Nếu không đăng ký quyền SHTT, DN sẽ gặp những rủi ro như mất thương hiệu, mất quyền sáng chế, mất quyền sở hữu kiểu dáng công nghiệp, mất bí mật thiết kế và sẽ bị các đối thủ khác cạnh tranh không lành mạnh... Do đó, đối với doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp công nghệ cao, quyền SHTT là một vấn đề cốt lõi trong cạnh tranh và phát triển.

Cần chủ động nâng cao nhận thức

Trước đây, quyền SHTT vẫn còn lạ lẫm với không ít doanh nghiệp nhưng nay đăng ký độc quyền sáng chế chính là cách để doanh nghiệp tự bảo vệ mình tránh trường hợp sản phẩm bị xâm phạm, làm giả trên thị trường. Khi nghiên cứu và ứng dụng thành công một sản phẩm nào đó, điều mà doanh nghiệp nên nghĩ đến đầu tiên là đăng ký kiểu dáng công nghiệp và độc quyền sáng chế cho sản phẩm. Ông Nguyễn Văn Bảy cho biết, thực tế, một khi người tiêu dùng còn muốn mua hàng giả thì công tác bảo hộ quyền SHTT sẽ không có hiệu quả. SHTT là hoạt động không thể thiếu của thương mại quốc tế. Thực tế, SHTT trở thành một loại tài sản vô hình với tỉ lệ ngày càng cao trong tổng tài sản của các doanh nghiệp.

Tại diễn đàn “Bảo vệ quyền SHTT” được tổ chức mới đây tại Hà Nội, ông Tạ Quang Minh, Cục trưởng Cục SHTT (Bộ Khoa học Công nghệ) nhận định: Hiện Việt Nam đã có hệ thống văn bản pháp luật đầy đủ, đáp ứng tiêu chuẩn liên quan đến khía cạnh thương mại SHTT. Do đó, Việt Nam có thể tự tin hội nhập vào hệ thống SHTT của thế giới, từng bước đưa SHTT thực sự trở thành một công cụ hữu hiệu với năng lực sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để SHTT thực sự trở thành công cụ hữu hiệu giúp các doanh nghiệp chiếm lĩnh ưu thế cạnh tranh trên thị trường trong nước, quốc tế, các doanh nghiệp và các cơ quan liên quan cần liên tục cập nhật thông tin và không ngừng nâng cao nhận thức về SHTT. DN cần chủ động xác lập quyền và bảo vệ, phát triển quyền, tạo ra tài sản có giá trị về SHTT.

Lưu Hiệp