Ngăn ngừa và hạn chế chuyển giá bằng APA

Với mục đích cập nhật thông tin về định hướng và các giải pháp chống chuyển giá của Chính phủ trong thời gian tới, các quy định sẽ ban hành liên quan đến hoạt động này; đồng thời tạo ra diễn đàn đối thoại giữa doanh nghiệp và đại diện các cơ quan quản lý về vấn đề chống chuyển giá…, vừa qua tại Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư (ITPC) đã tổ chức hội thảo “Các giải pháp đôi bên cùng có lợi cho vấn đề chống chuyển giá” với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý thuế và gần 150 doanh nghiệp quan tâm đến vấn đề này.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Tp.HCM - ông Nguyễn Trọng Hạnh cho biết, doanh nghiệp chuyển giá nhằm tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa nộp thuế. Tại Tp.HCM, việc chuyển giá không chỉ xảy ra ở khu vực doanh nghiệp FDI mà đã lan ra các doanh nghiệp trong nước. Chuyển giá không còn là hiện tượng cá biệt mà xảy ra phổ biến trong các giao dịch kinh tế, xuất hiện ở hầu hết các thành phần kinh tế.

Tại VN, chỉ tính riêng khu vực FDI, doanh nghiệp sử dụng rất nhiều phương thức chuyển giá để tăng chi phí đầu vào. Cụ thể đối với đối nhóm doanh nghiệp sản xuất hàng hoá - dịch vụ tiêu thụ trong nước, doanh nghiệp thường tăng chi phí đầu vào từ thiết bị, nguyên liệu, bản quyền, quảng cáo, định mức tiêu hao…. Riêng nhóm doanh nghiệp xuất khẩu thường tìm cách tăng chi phí đầu vào và hạ giá bán ở đầu ra bằng các phương thức như giá bán hàng hoá dịch vụ, ký hợp đồng gia công... Phần lớn doanh nghiệp kê khai lỗ là các doanh nghiệp có dấu hiệu liên kết nội bộ giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài. Những biến tướng của việc chuyển giá không chỉ gây nên thất thu thuế mà quan trọng hơn, nó sẽ làm méo mó chính sách khuyến khích đầu tư của Chính phủ cũng như gây nên tình trạng thâu tóm, “cá lớn nuốt cá bé” trong các liên doanh, tạo môi trường cạnh tranh bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

Theo ông Hạnh, trước đây do cơ quan thuế chủ yếu quản lý bằng phương pháp thủ công nên không thể phân tích kỹ các số liệu về doanh thu, tỉ suất lợi nhuận, mức chi trả tiền lương… của doanh nghiệp. Tuy nhiên từ khi cơ quan thuế mạnh dạn ứng dụng tin học quản lý nối kết và phân tích các số liệu trên, sự bất bình thường của nhiều doanh nghiệp dần lộ rõ; một số doanh nghiệp báo cáo kinh doanh lỗ liên tục nhưng rất phát triển. Là người trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp Tp.HCM có dấu hiệu chuyển giá, ông Hạnh cho biết nhiều doanh nghiệp 11 năm khai báo lỗ liên tiếp nhưng sau khi được Cục thuế Tp.HCM mời làm việc thì năm 2011 báo cáo có lợi nhuận lên đến 180 tỉ đồng dù cho nền kinh tế đang trong tình trạng biến động, khó khăn hơn trước những thời điểm trước rất nhiều.

Ông Nguyễn Quang Tiến, Vụ trưởng, Phó trưởng ban Cải cách Tổng cục Thuế, Tổ trưởng Tổ nghiên cứu chống chuyển giá cho biết đến nay, ngành thuế đã thống kê quản lý được 3.144 doanh nghiệp kê khai thông tin giao dịch liên kết, trong đó có 2.070 doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ kê khai (chiếm xấp xỉ 66% doanh nghiệp phải kê khai đã thống kê được). Trong năm 2011, ngành thuế thanh tra 921 doanh nghiệp kê khai lỗ và có dấu hiệu chuyển giá, xử lý giảm lỗ 6.617 tỉ đồng, truy thu và phạt 1.669 tỉ đồng. Mới đây, Tổng Cục Thuế đã thành lập tổ quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá, chuyên trách việc thanh tra, xử lý các doanh nghiệp có dấu hiệu chống chuyển giá, đồng thời áp dụng đa dạng các biện pháp chống chuyển giá.

Ông Tiến cho biết thêm chống chuyển giá đã được Bộ Tài chính xác định sẽ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2012 nhằm hạn chế tình trạng thất thu ngân sách Nhà nước. Theo đó “cuộc chiến” chống chuyển giá trong các doanh nghiệp sẽ được đẩy mạnh thực hiện trong thời gian tới. “Phát súng” đầu tiên chính là Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải vừa giao Bộ Tài chính chủ trì xây dựng một chương trình hành động tổng thể cũng như hàng năm, bắt đầu từ năm 2012 nhằm kiểm soát hiệu quả hơn vấn đề chuyển giá trong hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam của các doanh nghiệp FDI. Bên cạnh đó, Đề án Ngăn ngừa và hạn chế tình trạng chuyển giá trong hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã được Bộ Kế hoạch và Đầu tư hoàn thành. Quan trọng hơn, Tổng cục Thuế vừa chính thức công bố sắp tới Việt Nam sẽ bổ sung Cơ chế Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA). Thỏa thuận này được thiết lập trên cơ sở thương lượng giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp nhằm chống gian lận trong chuyển giá. APA bao gồm các tiêu thức, phương pháp xác định giá, chọn đối tượng so sánh, các điều chỉnh cần thiết, các giả định…Đây là phương pháp hiệu quả trong việc quản lí những rủi ro về chuyển giá.

Theo kế hoạch, trong năm 2012, ngành thuế VN sẽ tập trung thanh tra tối thiểu 1,5% số doanh nghiệp, tương đương 7.800 doanh nghiệp; kiểm tra tối thiểu 12,5% doanh nghiệp, tương đương 56.500 doanh nghiệp trên toàn quốc; chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bất động sản, điện lực, dầu khí, khoáng sản, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp kinh doanh lỗ, doanh nghiệp có số nợ thuế lớn doanh nghiệp nhiều năm chưa được thanh tra, kiểm tra. Đặc biệt, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế đang dự thảo Chương trình hành động tổng thể bắt đầu từ năm 2012 nhằm kiểm soát hiệu quả hơn vấn đề chuyển giá.

Tuy nhiên theo các chuyên gia, hiện nay khuôn khổ pháp lý về chống chuyển giá của Việt Nam còn hạn chế. Để phát hiện và đánh giá một doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá hay không cần có thời gian và tính kiên trì, nghiêm túc tuyệt đối để theo dõi sát sao hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì lẽ đó việc chống chuyển giá được xem là một trong những vấn đề phức tạp khó khăn và mất nhiều thời gian nhất trong lĩnh vực thuế hiện nay. Để tiến tới xóa bỏ thực trạng này, biện pháp trước mắt là cần đẩy nhanh tiến trình bổ sung Cơ chế Thỏa thuận APA vào Luật Quản lí thuế. Về lâu dài, cần phải xây dựng Luật Chống chuyển giá.

Thanh Ngọc