Chuyển nhanh toàn bộ doanh nghiệp Nhà nước thành công ty cổ phẩn

Một đề xuất giải pháp chuyển nhanh toàn bộ doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) thành công ty cổ phần chỉ trong vòng…1 tháng vừa được Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đưa ra.

Tiến trình cải cách doanh nghiệp nhà nước đã được 20 năm nhưng được đánh giá là khá chậm chạp. Trong khoảng thời gian này, VN đã rút ra đuợc nhiều thành tựu cũng như bài học kinh nghiệm, đồng thời đã xác định chân lý là “chỉ có cổ phần hóa và niêm yết chứng khoán mới là con đường cải cách thực sự”. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn hàng trăm doanh nghiệp nhà nước chưa có kế hoạch cổ phần hóa trong trung hạn ( dù một số doanh nghiệp thiết tha được cổ phần hóa ) vì nhiều lý do khác nhau.

Khối DNNN này chủ yếu là những doanh nghiệp độc quyền, doanh nghiệp công ích hay là các tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Hiện chưa có những chính sách hữu hiệu để thúc đẩy cải cách, hay nói cách khác là ít có sự thay đổi về cơ chế chính sách đối với việc quản lý nhà nước cho khối DN này. Vì vậy, mới đây VAFI đã có một đề xuất với Bộ Tài chính giải pháp chuyển nhanh toàn bộ DNNN thuộc đối tượng chưa cổ phần hóa trong trung hạn thành công ty cổ phần.

Theo VAFI, có thể chuyển DNNN thành công ty cổ phần với 3 cổ đông pháp nhân ban đầu là giao cho đại diện công đoàn nắm giữ 1 cổ phần mệnh giá 10.000 đ/cp; giao cho tổ chức Đảng ở cơ sở nắm giữ 1 cổ phần ; Nhà nước mà đại diện là các Bộ ngành, UBND tỉnh, các Tập đoàn, TCT nhà nước nắm giữ phần vốn chủ yếu còn lại.

“Đây không phải là hình thức cổ phần hóa mà chỉ đơn thuần là dùng biện pháp kỹ thuật để chuyển nhanh toàn bộ DNNN 1 thành viên thành CTCP với 3 cổ đông, tuy nhiên việc này sẽ mang lại lợi ích vô cùng to lớn đối với ngân sách nhà nuớc và công tác quản trị DN. Khi thực hiện giải pháp này, không cần phải thành lập Ban cổ phần hóa tại DN, không cần kiểm kê định giá doanh nghiệp, không cần IPO…mà chỉ đơn thuần bằng 1 quyết định chuyển đổi với các dữ liệu theo sổ sách kế toán”, VAFI nhận định.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng thư ký VAFI, theo cơ chế hiện hành, toàn bộ phần lợi nhuận sau thuế của DNNN được để lại doanh nghiệp, DNNN không có nghĩa vụ nộp tiền cổ tức cho nhà nước như tại các công ty cổ phần có cổ phần nhà nước. Nếu thực hiện theo sáng kiến của VAFI thì sẽ điều tiết lợi nhuận sau thuế để đóng góp cho ngân sách nhà nước.

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy, toàn bộ cổ tức được chia tại CTCP có vốn nhà nước phải nộp cho NSNN. Chẳng hạn như Thai Lan, hiện Chính phủ chỉ nắm giữ 51% cổ phần tại vài chục doanh nghiệp lớn nhưng hàng năm tiền cổ tức chiếm khoảng 10% tổng thu ngân sách nhà nước.

“Nếu thực hiện giải pháp do VAFI đề xuất bắt đầu từ năm 2013, VAFI ước tính tổng số tiền cổ tức thu được khoảng tỷ USD đến 4 tỷ USD, chiếm khoảng 10% tổng thu NSNN và con số này sẽ tiếp tục tăng lên 15% tổng thu NSNN nếu các cơ quan nhà nước đòi hỏi chặt chẽ với khối DNNN”, ông Hải nói.

Có ý kiến cho rằng, từ trước tới nay, VN chưa đòi hỏi nhiều ở giới lãnh đạo DNNN, hay nói cách khác là khá dễ dãi với người quản lý DNNN , cho nên rất nhiều DNNN coi nhẹ chỉ tiêu lợi nhuận, miễn sao chỉ có lãi là tồn tại mà không cần lãi nhiều. Nhiều Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước đã “vung tay” đầu tư, sử dụng hết phần cổ tức của các công ty con, lợi nhuận của tập đoàn, thậm chí vay nợ lớn để đầu tư dàn trải, rồi lại tiếp tục thành lập DNNN mới…

Việc thực hiện giải pháp này là để có cơ sở buộc khối DNNN phải có nghĩa vụ nộp tiền cổ tức hàng năm theo mức lãi suất tiền gửi ngân hàng hoặc theo mức cổ tức bình quân trong ngành và nhằm đào thải những nhà quản lý yếu kém , buộc giới quản lý DNNN phải chú trọng tuyển dụng và trân trọng người tài.

“Thật là không công bằng khi nhiều DNNN được hưởng cơ chế độc quyền kinh doanh, được quản lý kinh doanh nguồn tài nguyên lớn của đất nước như Mobiefone, Vinaphone, Viettell, Petro VN, TKV….lại không phải đóng cổ tức cho nhà nước trong khi rất nhiều doanh nghiệp cổ phần hóa ở vị thế kinh doanh kém hơn nhiều , thu nhập người lao động thấp hơn nhiều thì vẫn tích cực nộp tiền cổ tức cho nhà nước”, ông Hải nhìn nhận.

Được biết, Bộ Tài chính mới thành lập Ban Chỉ đạo cải cách DNNN do đích thân Bộ trưởng đứng đầu, hy vọng rằng trong thời gian tới, VN sẽ có những giải pháp đột phá về việc cải tổ DNNN.

Luong Tuan