Kinh tế Việt Nam: Chờ đợi sự khởi sắc vào những tháng cuối năm 2012

Khó khăn trong những tháng đầu năm 2012 vẫn tồn tại khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam vốn đã “yếu” từ trước nay lại càng có nguy cơ phá sản. Tuy nhiên, đã có những tia hy vọng lóe lên khi nhiều chuyên gia nhận định: nền kinh tế những tháng cuối năm 2012 sẽ sáng sủa hơn, như vậy, DN cũng sẽ “ dễ thở’ hơn.

Nhiều DN “ sống dở, chết dở”

Theo số liệu của Cục Quản lý đăng ký kinh doanh, tính đến 31/12/2011, tổng số DN đã giải thể là 79.014 DN. Như vậy, số DN còn tồn tại về mặt pháp lý tính đến hết ngày 31/12/2011 là 543.963 DN, với tổng số vốn trên 6 triệu tỷ đồng.

Tuy số lượng DN đăng ký thành lập đã vượt qua con số 600 nghìn DN, nhưng theo khảo sát của Tổng cục thống kê, tính đến thời điểm 31/12/2011, số lượng DN thực tế đang hoạt động thấp hơn nhiều, chỉ khoảng 290 nghìn DN.

Theo đánh giá của VCCI, ở đây còn rất nhiều trạng thái “tồn tại” của DN mà báo chí thường gộp lại thành cụm từ “ phá sản”. Đó là: DN giải thể, DN ngừng hoạt động, DN dừng nộp thuế nhưng chưa đăng ký giải thể, DN phá sản.

Trong trạng thái nêu trên, tỷ lệ DN ngừng nộp thuế nhưng chưa đăng ký giải thể chiếm tỷ trọng rất cao (có tới trên 31.000 DN trên 48.700 DN trong 9 tháng đầu năm 2011), điều này phản ánh một trạng thái “ sống dở, chết dở” của DN. Trong 2 tháng đầu năm 2012, chỉ riêng TP.HCM và HN đã có trên 500 DN giải thể. Cụ thể HN đã làm thủ tục giải thể cho 169 DN, gấp 4,3 lần so với cùng kỳ năm trước. Tại TP.HCM, số DN giải thể là 327 DN.

Những cái “khó” lớn nhất

Theo báo cáo về tình hình hoạt động của các DN VN năm 2011 và quý 1/2012 của VCCI, 2 tháng đầu năm, tình hình kinh tế đã có những dẫu hiệu khả quan nhờ chính sách của Chính phủ tiếp tục ưu tiên mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, tập trung tái cơ cấu ba trụ cột của nền kinh tế là ngân hàng, DN và đầu tư. Xuất khẩu 2 tháng đầu năm tăng tốt, nhập siêu giảm mạnh. Chỉ số CPI tăng 2,38% so với cuối năm 2011, thị trường ngoại hối và vàng ổn định hơn và lãi suất bắt đầu xu thế giảm.

Mặc dù vậy, theo VCCI, do ảnh hưởng của khủng hoảng nợ Châu Âu và tình hình kinh tế trong nước và thế giới năm 2011 nên theo nhận định của các DN thì tình hình sản xuất kinh doanh trong 6 tháng đầu năm 2012 sẽ vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Áp lực lạm phát và lãi suất tăng cao. Các khó khăn về thị trường đầu ra sẽ tiếp tục là vấn đề lớn đối với các DN. Theo đó, tốc độ tiêu thụ sản phẩm chậm, trong khi giá bán sản phẩm có chiều hướng giảm là nguyên nhân khiến cho tình hình kinh doanh của các DN sẽ tiếp tục khó khăn trong 6 tháng đầu năm 2012.

Theo chỉ số động thái DNVN VbiS của VCCI đã cho thấy dự cảm của DN không mấy sáng sủa hơn về tình hình kinh doanh quý I/2012. Một nửa số lượng các chỉ tiêu liên quan đến chỉ số động thái tổng hợp có xu hướng tăng, nhưng chỉ dừng lại ở mức độ tăng nhẹ. Hiện tượng doanh thu và giá bán có xu hướng tốt lên nhưng lợi nhuận lại có xu hướng xấu, các DN bị tác động của giá cả nguyên vật liệu, nhưng mặt khác cũng vẫn còn bị phụ thuộc nhiều vào nguồn tín dụng ngân hàng với lãi suất cao.

Theo VCCI, vấn đề về tiếp cận vốn sẽ tiếp tục khó khăn đối với DN trong 6 tháng đầu năm 2012. Hầu hết các Hiệp hội DN đều cho rằng việc huy động vốn sẽ gặp phải một số rào cản lớn: đó là vấn đề về thủ tục huy động, lãi suất huy động cao. Nhiều ngân hàng vẫn chưa quan tâm tới phân mảng khách hàng là khu vực DNNVV. Mặc dù NHNN đang thực hiện tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, kiểm soát chặt chẽ vấn đề lãi suất huy động tại các ngân hàng thương mại và đã giảm trần lãi suất huy động tại các NH thương mại vào giữa tháng 3/2012, song mối lo tiếp cận vốn vẫn tồn tại vì lãi suất cao không phải là cản trở duy nhất trong việc tiếp cận tín dụng. Trên thực tế, chỉ sau khi hạ lãi suất cho các DN mới ra quyết định có nên đầu tư mở rộng sản xuất hay không nên tác động của vấn đề hạ lãi suất chắc chắn sẽ có độ trễ, ít nhất phải 3 tháng sau mới có thể đánh giá được bước đầu.

Vấn đề về giá nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu phục vụ cho sản xuất ( xăng dầu, điện, than, phân bón…) sẽ tiếp tục có xu hướng tăng trong thời gian tới gây khó khăn cho các DN. Vấn đề quy hoạch vùng nguyên liệu ( chè, mía đường, thủy sản…) còn nhiều bất cập cũng là trở ngại đối với các DN sản xuất chè, đường và chế biến thủy sản.

Khảo sát của VCCI cho thấy, hầu hết các hiệp hội và DN đều cho rằng tỷ lệ DN có thể quyết định mở rộng sản xuất kinh doanh trong năm 2012 là 25-35%, tỷ lệ DN hội viên của các hiệp hội quyết định giữ nguyên quy mô kinh doanh nằm trong khoảng 50-60%, khoảng 15% DN có thể giảm quy mô kinh doanh và chỉ có 1% DN dẫn đến đóng cửa.

Mặc dù mức độ lạc quan của DN đối với tình hình sản xuất kinh doanh 6 tháng đầu năm 2012 không nhiều, tuy nhiên một số hiệp hội vẫn tin tưởng quý III/2012 nền kinh tế thế giới sẽ hồi phục, hoạt động sản xuất kinh doanh của DN sẽ sớm đi vào ổn định và phát triển.

Quyết liệt ổn định kinh tế vĩ mô, giảm lãi suất

Ông Hoàng Quang Phòng, Tổng thư ký Hội đồng TW các Hiệp hội DNVN cho biết, để hỗ trợ DN trong giai đoạn khó khăn này, Chính phủ cần quyết liệt tập trung chỉ đạo ổn định kinh tế vĩ mô, từng bước có biện pháp hiệu quả để kiểm sóat, kiềm chế lạm phát trong thời gian sớm nhất, hướng tới việc giảm mức lãi suất cho vay xuống mức hợp lý- dưới 15%. Đồng thời, tăng cường công tác dự báo thị trường thế giới và trong nước để điều chỉnh chính sách kịp thời. Cần quan tâm đến lộ trình điều chỉnh giá xăng dầu, điện để đảm bảo việc tăng chi phí đầu vào cho kinh doanh không gây “sốc” đối với DN.

Ngoài ra, Chính phủ cần có lộ trình cụ thể về tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, đồng thời tìm các giải pháp để phát triển TTCK sao cho kênh huy động vốn này thực sự hấp dẫn để thu hút nguồn vốn nhàn rỗi từ dân chúng, nhằm trực tiếp đưa vào phục vụ sản xuất kinh doanh.

Đặc biệt, theo ông Phòng, Chính phủ cần tiếp tục khẩn trương rà soát các dự án chi tiêu và đầu tư công, đặc biệt là ở cấp địa phương, tiép tục giãn thuế và xem xét khả năng giảm thuế thu nhập DN đối với DN hoạt động trong một số lĩnh vực, đặc biệt là DNNVV; Thành lập quỹ hỗ trợ DNNVV; Thực hiện các giải pháp khuyến khích và hỗ trợ các tổ chức tín dụng ưu tiên vốn phục vụ các lĩnh vực sản xuất; Cần quan tâm tới việc tái cấu trúc DNNN, từng bước nâng cao năng suất lao động khu vực này…

Quỳnh Anh