Triển khai đấu thầu điện tử: Khó ở quyết tâm chính trị

Bên lề Hội nghị đấu thầu mua sắm công do Cục Quản lý đấu thầu phối hợp với Phòng xúc tiến Thương mại Đầu tư Hàn Quốc (KOTRA) được tổ chức mới đây, phóng viên Vietnam Businesss Forum đã có cuộc trao đổi với ông Lê Văn Tăng, Cục trưởng Cục Đấu thầu, Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhằm làm rõ hơn những lợi ích kinh tế to lớn mà hoạt động đấu thầu điện tử đem lại. Anh Phương thực hiện.

Việc triển khai hệ thống đầu thầu qua mạng, sẽ mang lại những hiệu quả kinh tế cụ thể nào, thưa ông ?

Trên thế giới, đấu thầu qua mạng đã trở thành xu hướng của rất nhiều quốc gia. Bên cạnh đó, trong tương lai, nếu Việt Nam tham gia ký kết thành công Hiệp định hợp tác Kinh tế chiến lược Xuyên Thái Bình Dương thì với 8 nước còn lại bao gồm: Australia, Brunei, Chile, Malaysia, New Zealand, Peru, Singapore, Hoa Kỳ cũng rất mong muốn hoạt động đấu thầu điện tử được hoạt động chính thức. Tạo điều kiện mở rộng về không gian và thời gian cho các nước đối tác tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, chi phí hành chính cùng rất nhiều các tiện ích kinh tế khác.

Cũng theo báo cáo tại các nước đã triển khai thành công đấu thầu qua mạng cũng giúp tiết kiệm chi phí từ 3-20% giá trị đấu thầu mua sắm. Riêng tại Việt Nam, tính tổng giá trị các gói thầu thực hiện theo Luật Đấu thầu hàng năm chiếm khoảng 20% GDP (tương đương 20 tỷ USD). Do đó, nếu triển khai đấu thầu qua mạng được triển khai thành công đến 100% các gói thầu thì có thể tiết kiệm hàng tỷ đô la cho ngân sách quốc gia.

Tại sao Việt Nam chọn Hàn Quốc là đổi tác để triển khai hệ thống đấu thầu điện tử qua mạng, thưa ông ?

Hiện tại, trên thế giới Hàn Quốc được biết đến là một trong những quốc gia có hệ thống đấu thầu điện tử phát triển hàng đầu trên thế giới. Do đó, Việt Nam đang học tập mô hình Hệ thống mua sắm Chính phủ điện tử Hàn Quốc (KONEPS) để xây dựng thí điểm Hệ thống mua sắm công điện tử tại Việt Nam.

Theo thiết kế của KONEPS, Hệ thống mua sắm công điện tử gồm 4 phân hệ: Đấu thầu qua mạng, Thanh toán qua mạng; Ký hợp đồng qua mạng, Mua sắm qua mạng. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế về cả khâu kỹ thuật lẫn con người, Cục Quản lý đấu thầu mới lựa chọn triển khai trước phân hệ Đấu thầu qua mạng tại địa chỉ http://muasamcong.mpi.gov.vn , với sự hỗ trợ 3 triệu USD từ Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc - KOICA (tổng vốn đầu tư của Hệ thống Đấu thầu qua mạng là hơn 3,3 triệu USD).

Ông có thể nói rõ hơn về hệ thống đấu thầu điện tử qua mạng này ?

Hệ thống đấu thầu qua mạng đã được triển khai thí điểm được 3 năm tại Việt Nam từ cuối 2009 – 2011. Tuy nhiên, nếu tính chính xác thì hoạt động này mới được triển khai khoảng hơn một năm. Bởi đến tháng 7/2010, VN mới ban hành được Thông tư 17 đấu thầu qua mạng và đến cuối năm áp dụng được. Ngoài ra, hệ thống đấu thầu qua mạng hiện áp dụng cho ba lĩnh vực gồm: mua sắm hàng hóa, xây lắp và dịch vụ tư vấn. Theo ba phương thức đấu thầu gồm: một túi hồ sơ, một giai đoạn, hai giai đoạn. Và có ba hình thức lựa chọn nhà đầu tư trên hệ thống gồm: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh. Do hiện tại mới ở giai đoạn thí điểm nên mới có có hơn 1.600 bên mời thầu và hơn 400 nhà thầu đăng ký sử dụng Hệ thống đấu thầu qua mạng, với hơn 25.000 thông báo mời thầu và hơn 900 kế hoạch đấu thầu được đăng tải. Kết quả ban đầu đạt được, đã có hơn 60 gói thầu được thực hiện trên hệ thống thuộc cả 3 lĩnh vực trên.

Tuy vậy, việc triển khai hệ thống đấu thầu qua mạng đang gặp phải rất nhiều khó khăn về vốn, hạ tần công nghệ, cũng như nguồn nhân lực,.... bởi vậy, cục đã lựa chọnn hướng hợp tác công – tư (PPP) theo sự đồng ý của Chính phủ VN. Đến đầu tháng 4/2012 sẽ lựa chọn tư vấn hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi và đến cuối năm 2012 sẽ lựa chọn xong nhà đầu tư để xây dựng và triển khai hệ thống hoàn thiện trong 4 năm 2012 – 2015.

Một dự án lớn với trên 3,3 triệu USD tiền đầu tư mà chỉ thực hiện thành công 60 dự án trong 3 năm, theo ông con số đó có quá ít ỏi. Và nếu có thì đâu là nguyên nhân?

Thực tế, việc đưa hoạt động đấu thầu điện tử vào thực tiễn cũng chưa nhận được kết quả tối ưu nhất. Nguyên nhân nhiều, song có tình trạng là đấu thầu qua mạng trong một chừng mực nhất định sẽ làm cho các nhà thầu bị cảm giác mất quyền lực. Bởi trước đây, các nhà thầu vẫn tồn tại “cơ chế xin cho”, phải đến tận nơi xin số liệu, chi tiêu.... Nay các đơn vị liên quan chỉ việc ngồi nhà, thậm chí trước ngày mở thầu, 3-4 giờ sáng chỉ cần dậy thao tác “nhấp chuột” máy tính đăng ký là hoàn thành nhiệm vụ. Một nguyên nhân khác là vướng mắc ở quyết tâm chính trị ở các cấp các ngành, các địa phương. Theo thống kê, một số cơ quan sử dụng chủ động về nguồn tài chính như tập đoàn dầu khí thì tuần nào họ cũng tham gia vào hệ thống đấu thầu điện tư qua mạng. Ngược lại, một số cơ quan sử dụng nguồn lực tài chính từ ngân sách nhà nước thì vẫn còn có thái độ rụt rè, chờ đợi và thiếu quyết tâm chính trị.

Về tiêu chí kỹ thuật, để đấu thầu qua mạng thành công thì các vấn đề bảo mật, chữ ký số sẽ được tính toán ra sao?

Đây cũng là một trở ngại lớn, bởi hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin ở Việt Nam còn chưa phát triển đồng bộ. Vấn đề bảo mật và chữ ký số nếu có phát sinh thì cần được giải quyết từng bước. Với phương châm cán bộ của Cục Quản lý đấu thầu sẽ xuống tận địa bàn hướng dẫn theo kiểu cầm tay chỉ việc. Song đây cũng là một rào cản mới, bởi số lượng cán bộ chỉ có hạn lại phải xử lý một khối lượng công việc quá lớn.

Về lâu dài đâu là các giải pháp cương quyết, thưa ông ?

Về lâu dài, VN cần bỏ cách làm khuyến khích động viên các doanh nghiệp và địa phương triển khai đấu thầu điện tử như trước đây. Tới đây, Cục Quản lý Đấu thầu sẽ có các biện pháp mạnh tay quyết liệt hơn như giao cụ thể chỉ tiêu năm nay 30%, sang năm là 40%. Nếu địa phương không hoàn thành chi tiêu thậm chí sẽ không công nhận kết quả đấu thầu. Hiện tại, Bộ Kế hoạch Đầu tư cũng đã gửi văn bản cho 15 bộ ngành và địa phương để đôn đốc triển khai hoạt động này. Ba cơ quan được chọn triển khai đồng bộ quyết liệt ngay trong thời gian tới là UBND TP Hà Nội, VNPT và EVN. Theo đó, mỗi cơ quan thí điểm lựa chọn tối thiểu 5 gói thầu mua sắm hàng hóa, 3 gói thầu dịch vụ tư vấn, 3 gói thầu xây lắp, có hình thức lựa chọn nhà thầu là chào hàng cạnh tranh, đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế để áp dụng thí điểm đấu thầu qua mạng.