Cà Mau: Thắng lớn từ mô hình lúa – tôm

Cà Mau có hơn 298.025 ha nuôi trồng thủy sản, trong đó có 265.000 ha nuôi tôm, còn lại nuôi các đối tượng thủy sản khác. Riêng diện tích gieo trồng lúa đạt 130.100 ha, năng suất gieo trồng 4,152 tấn/ha. Điều kiện tự nhiên đã mang lại cho Cà Mau có lợi thế không nhỏ để phát triển và thời gian qua lợi thế này đã được tỉnh phát huy hết sức hiệu quả, điển hình là thành công của mô hình sản xuất lúa tôm…

Năm 2009, tỉnh Cà Mau bắt đầu triển khai Đề án “Nâng cao năng suất và hiệu quả trong sản xuất tôm - lúa giai đoạn 2009 - 2012 và định hướng đến năm 2015” cùng chủ trương đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cùng một diện tích. Qua gần 3 năm thực hiện, Đề án đã tạo ra những đột phá mới làm chuyển biến mạnh mẽ nền sản xuất ở Cà Mau. Trong đó đáng kể nhất là năng suất lúa và tôm nuôi tăng nhiều so với thời điểm trước. Ông Châu Công Bằng - Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Cà Mau cho biết năm 2011 được xem như cột mốc đánh dấu sự thành công của đề án lúa - tôm. Trong năm toàn tỉnh thả nuôi được 265.000 ha tôm nước lợ, năng suất bình quân đạt 443 kg/ha/năm (tăng 36 kg/ha so với năm 2010), sản lượng đạt 117.352 tấn, chiếm gần 1/4 sản lượng tôm nuôi cả nước. Diện tích nuôi tôm công nghiệp cũng tăng mạnh, đạt 3.511 ha (tăng trên 700 ha so với kế hoạch); năng suất tôm sú đạt 5 tấn/havụ, tôm thẻ chân trắng 10 tấn/ha/vụ. Diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến cũng đã lên đến con số hơn 10.000 ha, tăng gấp 10 lần so với năm 2010, năng suất đạt từ 500- 700 kg/ha. Diện tích nuôi tôm công nghiệp, tôm quảng canh cải tiến tăng đột biến đã góp phần rất lớn cải thiện tình trạng thiếu hụt nguyên liệu cho các nhà máy chế biến thủy sản.

Còn về cây lúa, từ khi triển khai dự án cho đến nay, Trung tâm Khuyến nông khuyến ngư và Trung tâm Giống Nông nghiệp tỉnh đã tiến hành khảo nghiệm, sản xuất thử, trình diễn trên 100 giống lúa mới. Kết quả đã tuyển chọn đưa vào sản xuất trên 20 giống lúa mới có năng suất chất lượng cao, thích nghi với điều kiện địa phương như: OM 2717, OM 2718, OM 4489, OM 4655, OM 2395, OM 4900, OM 6162, OM 6073, OM 5472, OM 6677, OM 6976… Tại các điểm trình diễn, hầu hết các giống lúa này đều thích nghi tốt, năng suất bình quân đạt 5,5 tấn/ha. Ngoài ra, ngành nông nghiệp của tỉnh đã phối hợp với Sở Khoa học Công nghệ Cà Mau, Viện Nghiên cứu Phát triển ĐBSCL (Đại học Cần Thơ) phục tráng thành công 2 giống mùa địa phương là Một bụi đỏ và Tép hành phục vụ cho vùng sản xuất lúa tôm. Hằng năm, có trên 6.000 tấn lúa giống cấp nguyên chủng và xác nhận được sản xuất từ Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh, các tổ giống trong dân, hợp tác xã, tổ hợp tác được cung ứng ra thị trường.

Thành công đáng kế nhất là từ khi triển khai Đề án, ý thức của người dân về chuyển đổi các giống lúa mới, giống lúa chất lượng đã tăng lên rõ rệt. Tỷ lệ sử dụng lúa giống cấp xác nhận năm 2008 là 20%, năm 2009 là 42% và năm 2010 là trên 50%, năm 2011 là trên 60%. Năng suất lúa bình quân của tỉnh từ 3,6 tấn/ha (năm 2005) đã tăng lên 4,152 tấn/ha (năm 2011), trong đó có nhiều hộ đạt năng suất 5,5-6,5 tấn/ha, cá biệt có hộ đạt 7 tấn/ha.

Cùng với nuôi tôm, nhiều mô hình đa cây, đa con bền vững cũng được nhân rộng ở các địa phương. Đề án “Nâng cao năng suất và hiệu quả trong sản xuất tôm - lúa giai” đã tạo ra sản phẩm sạch, an toàn, nâng cao giá trị hàng hóa tôm và lúa thương phẩm. Từ thành công của các mô hình thí điểm trong Đề án đã tạo được lòng tin và sự chuyển hướng làm ăn trong nhân dân. Các mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến năng suất cao, tôm sinh thái, tôm - lúa được người dân áp dụng nhanh các tiến bộ khoa học - kỹ thuật, sử dụng các chế phẩm sinh học thay dần các hóa chất kháng sinh. Đặc biệt với những ưu điểm vượt trội, ngày càng có nhiều hộ nông dân thực hiện mô hình sản xuất tôm - lúa. Trong điều kiện hệ thống thủy lợi ở Cà Mau chưa đồng bộ, trình độ thâm canh của nông dân còn hạn chế, nuôi tôm chuyên canh xảy ra dịch bệnh thì mô hình sản xuất kết hợp trồng lúa và nuôi tôm sẽ tận dụng được nguồn nước ngọt trong mùa mưa để trồng lúa, còn nước mặn thì phù hợp cho việc nuôi tôm. Khai thác một cách hiệu quả cả nguồn nước trong hai mùa mặn - ngọt sẽ tạo ra giá trị hàng hóa cao hơn trên cùng diện tích sản xuất, nhờ đó mà tăng thêm hiệu quả kinh tế. Với ý nghĩa đó, Đề án “Nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả trong sản xuất lúa - tôm” không chỉ là khâu đột phá trong sản xuất mà còn đột phá trong hướng đi cho ngành nông nghiệp theo hướng bền vững.

Sau 3 năm triển khai Đề án “Nâng cao năng suất và hiệu quả trong sản xuất tôm - lúa giai đoạn 2009 - 2012 và định hướng đến năm 2015”, chất lượng, năng suất lúa – tôm trên địa bàn tỉnh Cà Mau có sự gia tăng đáng kể, chi phí sản xuất tiết giảm, hiệu quả sản xuất của người dân ngày càng nâng lên. Đồng thời, góp phần bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững.

Ông Bằng cho biết nhằm phát huy tiềm năng sẵn có về nuôi trồng thuỷ sản, đáp ứng nhu cầu tôm nguyên liệu cho các nhà máy chế biến thủy sản, từ nay đến năm 2015, tỉnh Cà Mau sẽ nâng diện tích nuôi tôm công nghiệp lên 10.000ha; đến năm 2020 khoảng 20.000ha theo dự thảo cơ chế, chính sách phát triển cụm nuôi tôm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Cà Mau. Đây được xem là mục tiêu có tính chiến lược, chỉ có con đường phát triển mô hình nuôi tôm công nghiệp tập trung, quy mô lớn mới vực dậy ngành kinh tế thủy sản ở Cà Mau lên tầm cao mới. Trong điều kiện hiện nay, để nhân rộng mô hình sản xuất kết hợp trồng lúa và nuôi tôm, Cà Mau sẽ chú trọng thực hiện đồng bộ các giải pháp trong quy hoạch phát triển sản xuất, đặc biệt là quy hoạch các vùng nuôi tôm công nghiệp tập trung ở những nơi có điều kiện để mở rộng diện tích. Quy hoạch, bố trí lại sản xuất khoa học, hệ thống; đồng thời xây dựng những vùng chuyên canh tác theo mô hình luân canh lúa-tôm tập trung với quy mô lớn ở những nơi có điều kiện, đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi phù hợp, khép kín từng tiểu vùng, bảo đảm điều tiết nước cho cải tạo đất, phục vụ tưới tiêu khi cần thiết.

Thanh Tân