ADO 2012: Kinh tế Việt Nam tăng trưởng chậm lại

“Tăng trưởng của Việt Nam sẽ chậm lại ở mức 5,7% trong năm 2012, sau đó tăng lên 6,2% trong năm 2013. Lạm phát trung bình có thể giảm xuống mức sát ngưỡng hai con số, với điều kiện các chính sách được duy trì đủ chặt chẽ nhưng sau đó được dự báo sẽ lại tăng lên 11,5% trong năm 2013, song hành với tăng trưởng kinh tế và dự báo giá lương thực thế giới tăng cao…”. Đây là những dự báo được đưa ra trong Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á 2012 (ADO 2012) vừa được Ngân hàng phát triển Châu Á- ADB công bố tại HN.

Lạm phát giảm rồi lại tăng

ADO 2012 đánh giá, đầu năm 2011 khi đối mặt với lạm phát tăng mạnh và sụt giảm nhanh dự trữ ngoại tệ, Chính phủ đã thông qua một gói các biện pháp thắt chặt tiền tệ và tài chính – Nghị quyết 11 – và được thực hiện trong cả năm. Việc thắt chặt chính sách bắt đầu kìm hãm được lạm phát và cũng làm giảm tăng trưởng kinh tế xuống mức 5,9% cho cả năm, do đầu tư sụt giảm và tăng trưởng tiêu dùng chậm lại, bù lại được một phần nhờ cải thiện xuất khẩu ròng.

Trong nỗ lực để vừa phát triển kinh tế, vừa giảm lạm phát, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP khiêm tốn trong năm 2012 (từ 6,0% đến 6,5%) và mức lạm phát thấp hơn nhiều (dưới 10%). Các báo cáo giải trình về tài chính và tiền tệ cho thấy có một số nới lỏng trong chính sách. Ngân sách chính phủ cho thấy chi tiêu công trong ngân sách có thể tăng lên khoảng 6% theo mức thực tính (trái ngược với việc giảm chi tiêu trong năm 2011) và mục tiêu thâm hụt tài chính trong năm 2012 được nới rộng một chút so với năm ngoái lên mức 4,8% GDP.

Phân tích của báo cáo cho thấy, NHNN đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15-17% trong năm 2012, cao hơn một chút so với mức 14,3% ghi nhận trong năm 2011, và mục tiêu tăng trưởng nguồn cung tiền M2 là 14-16%, tăng lên so với kết quả của năm ngoái là 12,1%. Chính phủ cũng đã chỉ đạo các ngân hàng tiếp tục hạn chế cho vay đối với bất động sản, chứng khoán, và tín dụng tiêu dùng xuống 16% trong danh mục cho vay.

Số liệu sơ cấp cho thấy GDP VN đã tăng 4,0% trong quý 1 của năm 2012, giảm so với mức 6,1% trong quý 4 của năm 2011. Sản xuất công nghiệp tăng 4,1% so sánh theo năm. Tín dụng thu hẹp thêm 2,5% trong 2 tháng đầu năm. Trong những dấu hiệu khác chứng tỏ hoạt động kinh tế chậm lại, nhập khẩu hàng hoá tăng ở mức 7% trong quý 1.

Tiêu dùng cá nhân trong năm 2012 sẽ nhận được hỗ trợ từ việc lạm phát giảm nhiệt. Đầu tư nhiều khả năng sẽ vẫn suy yếu, trong bối cảnh những bất ổn về sức khoẻ của ngành tài chính, và chi tiêu vốn của chính phủ được dự đoán sẽ giữ nguyên. Tăng trưởng xuất khẩu sẽ chậm lại so với năm 2011, do thương mại toàn cầu yếu hơn, mặc dù Việt Nam có thể hưởng lợi từ việc kinh tế khôi phục dần dần tại Hoa Kỳ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Tính tổng thế tác động của các yếu tố trên, theo ADB, GDP được dự báo tăng trưởng ở mức 5,7% trong năm 2012. Tăng trưởng được dự báo sẽ tăng lên 6,2% trong năm 2013, nhờ cải thiện triển vọng phát triển toàn cầu đối với thương mại và đầu tư, và khả năng tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ trong năm tới.

Báo cáo cũng cho rằng, lạm phát được dự báo có xu hướng đi xuống trong năm nay, phản ánh việc thắt chặt chính sách và mức cơ sở cao đối với chỉ số giá tiêu dùng trong năm 2011. Điều kiện thời tiết đối với nông nghiệp nhìn chung là thuận lợi trong quý 1 của năm 2012, và giá lương thực thế giới được dự báo sẽ giảm nhiệt trong năm nay. Tuy nhiên, Chính phủ đã nâng giá nhiên liệu được quản lý thêm 3–12% vào tháng 3. Vì vậy, lạm phát trung bình năm nay có thể hạ xuống mức sát dưới hai con số, với điều kiện chính sách được duy trì đủ chặt chẽ. (Tuy vậy, lạm phát lõi, không bao gồm thực phẩm và năng lượng, sẽ khó giảm hơn.) Lạm phát trung bình năm trong năm 2013 được dự báo tăng lại lên mức 11,5%, do nguyên nhân tăng trưởng kinh tế và dự đoán về giá lương thực thế giới tăng cao, cũng như tăng giá điện và nhiên liệu trong nước.

Tài khoản vãng lai được dự báo sẽ ở mức thâm hụt tương đương với 1,5% GDP trong năm 2012 và 2,2% trong năm 2013, chủ yếu do việc xuất khẩu sụt giảm.

Vẫn tiềm ẩn nhiều mối lo

Báo cáo khuyến cáo, triển vọng phát triển này có thể có rủi ro nếu Chính phủ nới lỏng chính sách quá nhanh dẫn tới bất ổn đối với thị trường ngoại hối. Tiết kiệm thực của những người gửi bằng tiền đồng tác động bởi lãi suất thực âm trong một giai đoạn kéo dài. Những “sai lầm và bỏ sót” tích tụ trong cán cân thanh toán, được ước tính ở mức 18 tỷ đô la trong giai đoạn 2009-2011 phản ánh một lượng lớn ngoại tệ và vàng ở bên ngoài hệ thống ngân hàng.

Việc hạ lãi suất quá nhanh có thể đặt đồng Việt Nam dưới những áp lực mới. Điều này sẽ giảm hiệu quả những nỗ lực ổn định kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng, và làm suy yếu dự trữ ngoại tệ. Tính dễ bị tổn thương trong ngành ngân hàng cũng cho thấy một rủi ro khác. Niềm tin của doanh nghiệp và hệ thống tài chính sẽ bị lung lay nếu các vấn đề tại các ngân hàng nhỏ lan rộng.

Cũng theo báo cáo, mặc dù dự trữ ngoại tệ đã được khôi phục một phần song vẫn ở mức thấp, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương với những cú sốc từ bên ngoài. Về khía cạnh tài chính, chi phí của việc tái cấp vốn cho các ngân hàng, tái cơ cấu các doanh nghiệp nhà nước (SOE), và nâng lương cho công chức để bù đắp cho lạm phát tăng nhanh đặt ra những rủi ro chi tiêu công của Chính phủ.

Vì vậy, theo báo cáo, Chính phủ cần đẩy nhanh cải cách đối với các doanh nghiệp nhà nước nếu muốn nâng cao tính hiệu quả của khu vực kinh tế rất lớn này, một điều kiện tiên quyết đối với việc nâng mức tăng trưởng GDP lên 7-8%, mục tiêu của Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2011-2020. Các nỗ lực cải cách đến nay mới chỉ tập trung vào các doanh nghiệp nhà nước quy mô nhỏ và vừa. Chính phủ đã cam kết xây dựng kế hoạch tái cơ cấu cho 21 tập đoàn nhà nước lớn nhằm làm các tập đoàn này hoạt động theo hướng thương mại lớn hơn. Chính phủ cũng muốn giảm khoảng một nửa số lượng doanh nghiệp nhà nước xuống còn 690 đến năm 2015, và sau đó giảm còn 200 đến năm 2020, thông qua việc cổ phần hoá toàn bộ hoặc một phần.

Lo ngại đối với việc các doanh nghiệp nhà nước mở rộng sang các lĩnh vực không liên quan tới hoạt động chính yếu của mình, Chính phủ đã cấm các doanh nghiệp tiến hành các hoạt động đầu tư này. Việc tăng tính minh bạch của hiệu quả hoạt động tài chính tại các doanh nghiệp nhà nước sẽ tạo ra một tín hiệu mạnh mẽ đối với thị trường rằng Chính phủ thực sự cam kết cải cách.

Quỳnh Chi