Ngành Nông nghiệp và Môi trường: Tạo nền tảng cho phát triển bền vững

Nhiệm kỳ 2020 – 2025, trong bối cảnh thế giới và trong nước gặp nhiều khó khăn, thách thức, ngành  Nông nghiệp và Môi trường vẫn luôn giữ vai trò chiến lược, là trụ đỡ, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, góp phần giảm nghèo, ổn định xã hội. Phóng viên đã có cuộc phỏng vấn với Thứ trưởng Phùng Đức Tiến xoay quanh những định hướng lớn, giải pháp trọng tâm và kỳ vọng cho giai đoạn phát triển mới tiếp theo của ngành.

Năm 2025, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã nỗ lực vượt khó, tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ, duy trì ổn định sản xuất, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế. Ông có thể cho biết các kết quả đạt được của ngành?

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024, chính thức vượt ngưỡng 70 tỷ USD. Không chỉ tăng trưởng về kim ngạch, cán cân thương mại nông nghiệp cũng ghi nhận điểm sáng khi xuất siêu vượt mốc 20 tỷ USD. Đây không chỉ là con số kỷ lục mà là kết quả của quá trình tái cơ cấu nông nghiệp gắn với thị trường.

Bước sang năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73 - 74 tỷ USD. Trong đó, nhóm nông sản khoảng 40 tỷ USD, thủy sản 12 tỷ USD, lâm sản và đồ gỗ 18,8 tỷ USD. Trọng tâm không chỉ là tăng trưởng mà là phải tăng trưởng có chất lượng, bền vững và có khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu. Theo đó, ngành sẽ tập trung triển khai đồng bộ chuỗi giải pháp từ vùng nguyên liệu đến thị trường.

Đối với bài toán giảm chi phí logistics, thời gian tới sẽ phát triển kho lạnh, chuỗi lạnh, trung tâm logistics vùng và số hóa quy trình thông quan. Quan trọng hơn, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi xanh. Đo lường và giảm phát thải carbon, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, sản xuất phát thải thấp không còn là lựa chọn, mà là “giấy thông hành” để bước vào các thị trường cao cấp.

Đối với doanh nghiệp, thách thức lớn nhất không còn nằm ở kỹ thuật canh tác hay thị trường xuất khẩu đơn thuần, mà ở việc chuyển đổi sang tư duy làm nông nghiệp mới. Khi nền tảng ấy được thiết lập, nông sản Việt Nam không chỉ đủ điều kiện “đi ra” thị trường thế giới, mà còn đủ sức “đi xa” và đứng vững. Mục tiêu xuất khẩu 73 - 74 tỷ USD vào năm 2026 không đơn thuần là một mốc kim ngạch, mà là dấu hiệu khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, nơi tăng trưởng được đo bằng cả sản lượng, giá trị và sức bền dài hạn của nền nông nghiệp.

Năm 2025 ghi nhận diễn biến thời tiết, thiên tai cực đoan. Ông đánh giá thế nào về năng lực ứng phó của ngành nhằm đổi mới, nâng cao hiệu quả dự báo, cảnh báo và phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu?

Năng lực chỉ đạo, điều hành và ứng phó thiên tai của ngành và các địa phương đã được nâng lên rõ rệt: chủ động xây dựng kịch bản, triển khai phương châm “4 tại chỗ” thực chất, đặt bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân lên hàng đầu; duy trì hệ thống trực ban, theo dõi, chỉ đạo 24/24 giờ; vận hành an toàn hệ thống đê điều, hồ đập và công trình phòng chống thiên tai, kịp thời xử lý các trọng điểm xung yếu, ngăn chặn nguy cơ thảm họa lớn.

Nông nghiệp xanh giúp giảm ô nhiễm đất, nước, không khí, đồng thời tăng đa dạng sinh học và tạo ra nông sản an toàn

Công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn tiếp tục giữ vai trò then chốt với các bản tin kịp thời, sát thực tế, hỗ trợ hiệu quả việc sơ tán dân, bảo vệ sản xuất và giảm thiểu thiệt hại. Song song với đó, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng được đẩy mạnh, tạo sự vào cuộc đồng bộ của toàn xã hội.

Thời gian tới, ngành sẽ tập trung hiện đại hóa hệ thống dự báo, cảnh báo; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn; đồng thời hoàn thiện quy hoạch, đầu tư hạ tầng phòng chống thiên tai thích ứng với biến đổi khí hậu, ưu tiên các vùng “tuyến đầu” như Đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, miền núi phía Bắc; gắn phòng chống thiên tai với phát triển sinh kế bền vững và xây dựng nông thôn mới an toàn; coi người dân là chủ thể trong phòng ngừa và ứng phó.

Quan điểm xuyên suốt là chủ động thích ứng, lấy phòng ngừa là chính, giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân, tạo nền tảng an toàn cho phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.

Ông có thể cho biết ngành Nông nghiệp và Môi trường đã đề ra những mục tiêu tổng quát và những đột phá chiến lược nào để thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ trong giai đoạn 2025 - 2030?

Nhiệm kỳ 2025 - 2030, toàn ngành xác định đây là giai đoạn quan trọng để vững vàng bước vào kỷ nguyên mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước, hướng tới tầm nhìn đến năm 2045, ngành đề ra 6 mục tiêu tổng quát:

Một là, xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa đồng thời phát triển nông nghiệp dựa trên lợi thế so sánh quốc gia theo hướng hiện đại có năng suất, chất lượng cao, hiệu quả, bền vững, có sức cạnh tranh cao thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á và Top 15 trên thế giới vào năm 2030.

Hai là, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, phòng tránh thiên tai, giảm phát thải khí nhà kính; có bước chuyển biến cơ bản trong khai thác, sử dụng tài nguyên theo hướng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững; ngăn chặn xu hướng gia tăng ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học nhằm bảo đảm chất lượng môi trường sống, duy trì cân bằng sinh thái, hướng tới nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường.

Ba là, nâng cao đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vào tăng trưởng ngành thông qua các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học công nghệ của các tổ chức khoa học công nghệ công lập và khu vực tư nhân. Đến năm 2030, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng ngành ở mức trên 50%.

Bốn là, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, huy động có hiệu quả nguồn lực quốc tế nhằm thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu của ngành Nông nghiệp và Môi trường; ứng phó với các vấn đề an ninh phi truyền thống (lương thực, tài nguyên nước, khoáng sản, khí hậu, đa dạng sinh học…), đảm bảo lợi ích của Việt Nam trên trường quốc tế.

Năm là, đến năm 2030, hệ thống kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn cơ bản đồng bộ, hiện đại. Giải quyết căn bản nước sinh hoạt cho các đảo có đông dân cư; hoàn thiện đồng bộ hệ thống công trình điều tiết nước mặn, nước ngọt, tích trữ nước trên các lưu vực sông lớn; cân đối đủ nước phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế - xã hội. Hoàn thành sửa chữa, nâng cấp các đập, hồ chứa nước hư hỏng, xuống cấp, thiếu năng lực phòng, chống lũ. Tập trung phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển tại các khu vực trọng điểm xung yếu.

Sáu là, phát huy tối đa tiềm năng, giá trị tài nguyên, không gian biển; chú trọng tài nguyên vùng bờ và sự kết nối giữa đất liền và biển; tạo lập cơ sở cho phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển, góp phần hình thành, phát triển các ngành kinh tế biển vững mạnh, tạo nhiều sinh kế hiệu quả cho người dân; bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hợp tác quốc tế, giữ vững độc lập, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển; từng bước đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.

Để đạt được những mục tiêu nêu trên, ngành đã  đề ra phương hướng thực hiện như thế nào?

Thứ nhất, quyết liệt cải cách, hoàn thiện thể chế, pháp luật, khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng mọi nguồn lực cho phát triển; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương; cải cách, đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính đảm bảo công khai, minh bạch.

Thứ hai, thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ kiến tạo, phát triển ngành.

Thứ ba, tạo đột phá mạnh mẽ trong xây dựng hạ tầng nông nghiệp, nông thôn, tài nguyên, môi trường đồng bộ, hiện đại, trong đó tập trung nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và nâng cấp hạ tầng phòng, chống thiên tai; tăng cường các giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; phát triển thủy lợi đa mục tiêu; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ nông lâm thủy sản, bảo vệ và phát triển rừng.

Thứ tư, tập trung phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao; tạo đột phá, chuyển biến mạnh trong công tác cán bộ, thu hút và trọng dụng nhân tài.

Trân trọng cảm ơn ông!

Minh Ngọc (Vietnam Business Forum)