Thúc đẩy hội nhập quốc tế cho làng nghề truyền thống Hà Nội

Làng nghề Hà Nội đóng góp rất lớn vào phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Thủ đô và đất nước. Sau hai làng nghề gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang tích cực hỗ trợ hai làng nghề Sơn Đồng và Chuyên Mỹ hoàn thiện các tiêu chí để đề xuất là thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Đây được xem là cơ hội để các làng nghề hội nhập quốc tế sâu rộng. Để  giúp độc giả của báo hiểu rõ hơn vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội - ông Nguyễn Đình Hoa.

Trong chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn và kinh tế sáng tạo của Thủ đô, Hà Nội đang xác định vai trò của các làng nghề truyền thống như thế nào, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng?

Làng nghề không chỉ mang lại giá trị kinh tế lớn, giúp cuộc sống của các hộ dân ấm no, mà còn ẩn chứa rất nhiều giá trị lịch sử, văn hóa độc đáo. Hà Nội có bề dày lịch sử văn hóa ngàn năm, với 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống đã được UBND Thành phố công nhận. Mỗi làng nghề đều mang một bản sắc riêng, tạo ra những sản phẩm độc đáo, tinh xảo, đậm bản sắc văn hóa dân tộc, mang lại hiệu quả kinh tế ngày càng cao cho người dân nông thôn. Giá trị sản xuất của các làng nghề Hà Nội hiện đạt hơn 24.000 tỷ đồng/năm. Các làng nghề đã và đang góp phần tích cực vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo tiền đề thực hiện thành công Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và Chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố…

Ở lĩnh vực du lịch, Hà Nội đã công nhận 55 điểm du lịch và khu du lịch cấp thành phố, trong đó có 26 điểm gắn với làng nghề; 7 làng nghề được công nhận là điểm du lịch làng nghề. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội hiện đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ. Toàn thành phố có 351 nghệ nhân cùng mạng lưới các hội, hiệp hội, câu lạc bộ làng nghề hoạt động sôi nổi. Đặc biệt, việc hai làng nghề gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc chính thức trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu của Hội đồng Thủ công thế giới được xem là dấu mốc quan trọng, mở ra cơ hội lớn về quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch chất lượng cao. Hà Nội cũng đã chủ động đưa làng nghề ra thế giới thông qua các hội chợ quốc tế, Festival bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế năm 2025 với sự tham gia của 30 quốc gia.

Việc xúc tiến thương mại và quảng bá làng nghề Việt Nam sẽ được Hà Nội thực hiện như thế nào trong thời gian tới? Hà Nội có kế hoạch đưa thêm làng nghề nào tham gia mạng lưới này không, thưa ông?

Việc hai làng nghề Bát Tràng và Vạn Phúc gia nhập mạng lưới toàn cầu mở ra cơ hội để Hà Nội phát triển công nghiệp văn hóa, kết hợp sản xuất làng nghề với du lịch. Điều này không chỉ góp phần phát triển kinh tế mà còn giúp quảng bá văn hóa Thủ đô ra quốc tế.

Các sản phẩm làng nghề không chỉ đơn thuần là mặt hàng tiêu dùng mà còn chứa đựng câu chuyện lịch sử, văn hóa, truyền thống của dân tộc. Chúng tôi khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng thị hiếu khách hàng trong nước và quốc tế. Đồng thời, công tác đào tạo nghề cũng được chú trọng nhằm truyền dạy cho thế hệ trẻ, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cho các làng nghề.

Để được công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới, các làng nghề phải đáp ứng bộ tiêu chí khắt khe, gồm: Bề dày lịch sử, giá trị văn hóa, số lượng nghệ nhân, sự gắn kết cộng đồng, khả năng phát triển kinh tế - xã hội - môi trường bền vững. Đây chính là cơ hội để làng nghề Hà Nội khẳng định giá trị di sản, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao vị thế thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với Hội đồng Thủ công thế giới để khảo sát thêm các làng nghề tiêu biểu của Hà Nội.

Việc Hà Nội tham gia Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu sẽ tạo ra những cơ hội gì cho làng nghề và du lịch Thủ đô, và Sở có chiến lược nào để biến các cơ hội đó thành giá trị kinh tế, văn hóa cụ thể?

Nhận thức rõ vai trò của làng nghề, TP. Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích đổi mới mô hình tổ chức sản xuất. Thành phố hỗ trợ các làng nghề xây dựng nhãn hiệu tập thể, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, phát triển câu chuyện thương hiệu. Đồng thời, đầu tư hạ tầng tại các cụm công nghiệp làng nghề, bố trí không gian sản xuất tập trung, đảm bảo tiêu chuẩn môi trường và an toàn lao động.

Một hướng đi quan trọng khác là gắn phát triển làng nghề với chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Nhiều sản phẩm thủ công đã đạt tiêu chuẩn từ 3 sao trở lên, đủ điều kiện vào siêu thị, trung tâm thương mại và xuất khẩu.

Trong thời gian tới, Sở tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động hợp tác với Hội đồng Thủ công thế giới, nhằm thúc đẩy quảng bá sản phẩm làng nghề, phát triển mạng lưới đào tạo và nâng cao năng lực sản xuất của các làng nghề. Đặc biệt, các sản phẩm của làng nghề sẽ có cơ hội tham gia các triển lãm lớn trên thế giới, tạo điều kiện để làng nghề thủ công Hà Nội tiếp cận với các thị trường quốc tế và khẳng định giá trị thương hiệu.

Để thúc đẩy phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, giá trị gia tăng cho các sản phẩm làng nghề, UBND thành phố đã và đang xem xét, phê duyệt “Đề án phát triển tổng thể làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2024-2030, định hướng đến 2050”, trong đó ưu tiên các hoạt động mở rộng hợp tác quốc tế, nhằm giúp các làng nghề truyền thống mở rộng đầu ra cho sản phẩm, tiếp cận nhiều thị trường tiềm năng hơn; đồng thời quảng bá giá trị văn hóa, giúp sản phẩm làng nghề vươn tầm quốc tế. Đây là cơ hội lớn để quảng bá sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Việt Nam ra thế giới, giúp các làng nghề hội nhập sâu hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, việc này mở ra nhiều cơ hội hợp tác, giao thương với các đối tác quốc tế. Đặc biệt, Thành phố sẽ có cơ chế, chính sách hỗ trợ về quy hoạch, đầu tư, xúc tiến thương mại, bảo tồn và liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước với quốc tế. Chúng tôi cũng khuyến khích giao lưu với các làng nghề trên thế giới để học hỏi kinh nghiệm.

Ngoài ra, Hà Nội cũng chú trọng liên kết giữa làng nghề với các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo nhằm hình thành các “cụm sáng tạo”. Đây được coi là mắt xích then chốt giúp sản phẩm thủ công thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới: thiết kế xanh, vật liệu tái chế, sản xuất theo đơn đặt hàng tinh xảo thay vì đại trà.

Bên cạnh đó, một trong những mô hình liên kết hiệu quả đang được Hà Nội triển khai là gắn làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm vì du lịch chính là "cửa ngõ" để sản phẩm làng nghề bước ra toàn cầu. Bởi lẽ, mỗi du khách chính là một "đại sứ thương hiệu", khi họ mang về những sản phẩm thủ công độc bản, kèm theo câu chuyện về văn hóa Việt Nam.

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng làng nghề theo mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn. Điều này đòi hỏi các làng nghề phải chuyển đổi sang công nghệ sạch, xử lý môi trường bền vững, phát triển chuỗi giá trị khép kín.

Liên kết giữa làng nghề – doanh nghiệp – viện nghiên cứu – trường đào tạo sẽ là động lực then chốt. Nhờ đó, làng nghề Hà Nội không chỉ tồn tại bằng truyền thống mà còn vững vàng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Trân trọng cảm ơn ông!

Minh Ngọc (Vietnam Business Forum)