Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển các khu công nghiệp, khu kinh tế

Trong bối cảnh các khu công nghiệp (KCN), khu kinh tế (KKT) tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng, yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển các KCN, KKT trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc tiếp tục rà soát, điều chỉnh các cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch và phù hợp thông lệ quốc tế sẽ tạo nền tảng nâng cao hiệu quả vận hành, tăng sức cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Khu Công nghệ cao TP.Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm công nghệ cao hàng đầu cả nước

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Theo số liệu thống kê của Bộ Tài chính, tính đến năm 2025, Việt Nam có 478 KCN đã thành lập với tổng diện tích đất quy hoạch là 146.000ha, trong đó đất công nghiệp là 101.600ha, đạt tỷ lệ lấp đầy khoảng 53,2%, với dư địa đất công nghiệp còn lại là 47.500ha.

Việc hình thành và phát triển các KCN, KKT đã thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, góp phần đưa Việt Nam từng bước tham gia chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu. Đặc biệt, các KCN, KKT ngày càng đóng vai trò trung tâm trong thu hút vốn FDI. Vốn FDI trong các KCN, KKT bình quân hàng năm chiếm khoảng 40% tống vốn FDI đăng ký tăng thêm và trong xu hướng gia tăng những năm gần đây.

Tuy nhiên, dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng quá trình phát triển các KCN, KKT hiện vẫn đối mặt với không ít rào cản. Một số quy định pháp lý còn chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các cấp, các ngành, dẫn đến kéo dài thời gian xử lý thủ tục đầu tư. Bên cạnh đó, dù khung pháp lý đang được bổ sung, các nhà đầu tư hạ tầng vẫn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận quỹ đất, thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, giải phóng mặt bằng và triển khai dự án. Bài toán nhà ở công nhân và cơ chế ưu đãi chưa đồng bộ cũng là lực cản lớn.

Theo đó, quy định của Luật Đầu tư năm 2020 về thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư vẫn còn những điểm chưa hợp lý. Đối với nhiều dự án đầu tư nước ngoài, dù đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ hoặc UBND cấp tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư vẫn phải tiếp tục thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Điều này làm kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính và gây khó khăn cho nhà đầu tư.

Một số bất cập cũng được phát hiện trong chính sách ưu đãi thuế. Sự thiếu thống nhất giữa các quy định về ưu đãi đầu tư và các văn bản hướng dẫn của ngành thuế đã khiến nhiều doanh nghiệp và cơ quan thuế địa phương gặp khó khăn trong quá trình áp dụng.

Phát biểu tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách thu hút làn sóng FDI thế hệ mới vào các KCN” do VCCI tổ chức tháng 11/2025, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, hiện thể chế, cơ chế chính sách và môi trường kinh doanh còn nhiều rủi ro, thủ tục hành chính còn phức tạp, mất nhiều thời gian, nhất là trong cấp phép sau đầu tư (liên quan đến vấn đề đất đai, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy). Năng lực thể chế ở một số địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu, nhất là ở khâu phân tích, thẩm định các dự án công nghệ cao,... Cơ chế khuyến khích, ưu đãi để tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn chưa thỏa đáng,…

Đối với các KCN, KKT, ngoài các ưu đãi chung, ưu đãi đầu tư vào các KCN hiện nay mới chủ yếu tập trung ở ưu đãi thuế và ưu đãi về hạ tầng (thuê đất đai,…); Hạ tầng và nguồn nhân lực còn là điểm nghẽn.

Ông Trương Khắc Nguyên Minh - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Prodezi Long An - Chủ đầu tư KCN Prodezi cũng cho biết, một trong những thách thức cơ bản là sự thiếu đồng bộ về khung chính sách và nhận thức giữa các cấp quản lý. Bên cạnh đó, những quy định pháp lý về trao đổi phế phẩm, mua bán chất thải tái chế vẫn còn khe hở và thủ tục rườm rà.

Những hạn chế này không chỉ làm gia tăng chi phí, rủi ro cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, đòi hỏi phải được rà soát và tháo gỡ một cách kịp thời, hiệu quả.

Gỡ nút thắt chính sách, mở rộng dư địa tăng trưởng

Năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu nâng tổng số KCN lên 600, với diện tích quy hoạch tăng thêm 35.000ha, đạt 181.000ha. Đặt trong bối cảnh tái cấu trúc không gian phát triển, các KCN, KKT còn nhiều dư địa tăng trưởng để hình thành các vùng động lực mới, tạo lực hút rõ rệt cho dòng vốn đầu tư. Tuy nhiên để đạt được mục tiêu này, theo các chuyên gia cần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hoàn thiện cơ chế chính sách, thu hút và tận dụng hiệu quả dòng vốn FDI thế hệ mới, đưa các KCN thành trung tâm sản xuất tiên tiến, bền vững.

Nghị quyết 50-NQTW (năm 2019) của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, chính sách cho các KKT, KCN, khu công nghệ cao và các mô hình tương tự khác theo hướng xác định rõ trọng tâm phát triển và cơ chế, chính sách vượt trội phù hợp với đặc thù của từng mô hình. Năm 2022, Nghị định 35/2022/NĐ-CP về quản lý KCN, KKT được Chính phủ ban hành nhằm khắc phục điểm nghẽn tồn tại trong Nghị định 82/2018, đáp ứng yêu cầu mới, bổ sung một số mô hình KCN mới, đồng thời đồng bộ hoá với các luật mới (đầu tư, doanh nghiệp, quy hoạch, xây dựng, môi trường,…).

Đến nay, Nghị quyết 57-NQ/TW tiếp tục đặt ra nhiệm vụ “phát triển các KCN công nghệ số” - là một trong những yêu cầu để hiện thực hóa mục tiêu phát triển khoa học công nghệ của đất nước.

Đặc biệt, Nghị quyết 224/2025/QH15 (ngày 27/6/2025) đã yêu cầu “tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện quy định, có chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư, phát triển các loại hình KCN, KKT mới bao gồm KCN sinh thái, KCN chuyên ngành, KCN hỗ trợ, KCN công nghệ cao, KKT chuyên biệt, khu thương mại tự do và các mô hình tương tự”. Bộ Tài chính cũng đã dự thảo Nghị định quy định chi tiết hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư 2025. Trong đó, đề xuất sửa đổi quy định về ngành, nghề ưu đãi đầu tư, địa bàn ưu đãi đầu tư và ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt. Đây sẽ là cơ hội, là điều kiện thuận lợi để thúc đẩy thu hút đầu tư FDI vào các KCN.

Song song với việc hoàn thiện chính sách, theo các chuyên gia cũng cần có cơ chế sàng lọc đầu tư minh bạch, hiệu quả, với quy trình, quy định rõ ràng. Điểm nhấn quan trọng và mang tính định hướng là cần có quy định rõ ràng về chi phí cho các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính và phát triển mô hình cộng sinh công nghiệp. Cơ chế này giúp tạo ra một động lực tài chính mạnh mẽ, khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi sang công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và thực hiện các giải pháp thân thiện với môi trường.

Việt Nam đang đứng trước thời cơ lớn để chuyển mình trở thành trung tâm sản xuất gắn với đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong khu vực. Việc hoàn thiện chính sách thu hút làn sóng FDI vào các KCN sẽ đóng vai trò quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này. Một hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế sẽ là chìa khóa mở ra không gian phát triển mới cho các KCN, KKT - những “đầu tàu” của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Quỳnh Anh (Vietnam Business Forum)