Việt Nam sẽ thiếu đường nếu không kiểm soát chặt xuất khẩu

Việt Nam vừa kết thúc vụ đường 2011 – 2012 với một kết quả được cho là khả quan nhất từ trước đến nay. Song gần đây lại có những thông tin cho rằng tháng 8, tháng 9 tới sẽ thiếu đường. Liệu những thông tin này có xác thực?

Theo ước tính của Bộ NN&PTNT, vụ mía đường 2011 - 2012 các nhà máy ép được 14,6 triệu tấn mía, sản xuất 1,31 triệu tấn đường. Còn theo Hiệp hội Mía Đường, lượng đường trong nước sản xuất ra trong vụ đường này đạt khoảng 1,35 triệu tấn. Với lượng đường sản xuất ra như vậy, có thể nói đây là năm đầu tiên chúng ta đạt sản lượng đường cao như vậy. Đặc biệt so với nhu cầu tiêu thụ trong nước (khoảng 1,3 triệu tấn) thì sản xuất đã cao hơn.

Ngoài lượng đường sản xuất trong vụ đường này, ta còn 100.000 tấn đường tồn kho từ trước đưa sang. Nếu tính cả 70.000 tấn đường phải nhập theo cam kết WTO thì nguồn cung trong nước sẽ có khoảng 1,52 triệu tấn. Đó là chưa kể hàng chục ngàn tấn đường nhập lậu từ Thái Lan qua biên giới Tây Nam nước ta. Được biết niên vụ này Thái Lan đạt sản lượng khá cao và tăng hơn năm trước 1 triệu tấn. Thái Lan đang cần xuất khẩu 7 triệu tấn đường. Với giá bán thấp hơn hẳn đường Việt Nam nên đường Thái Lan nhập lậu qua biên giới vào nước ta là điều không thể tránh khỏi. Theo Hiệp hội Mía Đường, mỗi ngày có từ 500 – 1.000 tấn đường Thái Lan nhập lậu vào nước ta. Như vậy với 1,52 triệu tấn đường trong nước và hàng chục ngàn tấn đường nhập lậu thì ngoài việc đáp ứng nhu cầu 1,3 triệu tấn, chắc chắn sẽ còn thừa khoảng hơn 200.000 tấn đường.

Trong khi đó năm nay do lạm phát cao, do chính sách thắt chặt tiền tệ nên sức mua của người dân giảm mạnh, việc sử dụng các sản phẩm sử dụng nhiều đường như bánh kẹo, nước ngọt giảm đi trông thấy. Mức tồn kho cao các mặt hàng này cho thấy điều đó. Như vậy nhu cầu tiêu thụ thực tế sẽ không lớn như những năm trước.

Tóm lại nếu so sánh giữa cung và cầu về đường trong vụ đường này, khó có thể nói rằng năm nay sẽ thiếu đường. Trong khi đó đến cuối tháng 4/2012, tồn kho đường trong các nhà máy là 355.000 tấn. Lượng đường sẽ sản xuất đến cuối vụ ước khoảng 195.000 tấn. Nếu cộng cả 70.000 tấn đường phải nhập theo cam kết WTO thì ta có khoảng 620.000 tấn. Lượng đường này đủ đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ mỗi tháng từ 100.000 – 120.000 tấn tới hết tháng 9. Từ tháng 10 nước ta lại bắt đầu vụ mía đường mới. Điều này càng cho thấy khó có chuyện thiếu đường năm nay.

Mặc dù những số liệu cụ thể đã chứng minh thị trường đường trong nước khá ổn định nhưng có thể sẽ có một lỗ hổng nếu làm thay đổi cân bằng cung cầu đường. Đó là chuyện xuất khẩu.

Đầu năm nay do việc tiêu thụ đường trong nước chậm, do bị cạnh tranh dữ dội bởi đường lậu Thái Lan, do sức ép về lãi vay ngân hàng…nên nhiều doanh nghiệp sản xuất đường đã xin xuất khẩu đường. Và trong thực tế mặc dù Bộ Công Thương còn đang cân nhắc việc có cho xuất khẩu đường không thì các doanh nghiệp đã xuất 132.000 tấn đường (tính đến hết tháng 4). Hiệp hội cũng ước tính sẽ có khoảng 200.000 tấn đường được xuất đi. Nếu việc xuất khẩu chỉ dừng lại ở mức đó thì cân đối cung – cầu chưa bị ảnh hưởng lắm. Nhưng nếu các doanh nghiệp vẫn vượt rào xuất đường thì có thể trong nước sẽ thiếu hụt đường. Mà chuyện vượt rào qua các quy định của doanh nghiệp đường chỉ là chuyện nhỏ. Trước đây đã có chuyện Hiệp hội vừa kêu đường trong nước bị đường Thái nhập lậu ép cho thua lỗ không biết bán đi đâu thì tháng sau đã bảo cần nhập đường vì các doanh nghiệp của Hiệp hội đã xuất trên 100.000 tấn đi Trung Quốc. Nhắc lại chuyện này để thấy nếu không kiểm soát chặt việc xuất khẩu đường thì rất có thể trong nước sẽ thiếu đường vào cuối vụ.

Theo Vụ Xuất nhập khẩu, vấn đề không phải là cho phép xuất khẩu hay ngưng xuất khẩu mà điều quan trọng vẫn là dự báo tốt cung cầu để đưa ra những quyết định hợp lý nhằm bình ổn giá đường trong nước. Bởi nếu làm không khéo thì tình trạng “thừa”, “thiếu” sẽ xảy ra, ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường trong nước. Một trong những giải pháp khắc phục vấn đề này, ngành đường cần tiến đến mô hình quản lý ngành đường theo hướng hiệu quả hơn để dung hòa lợi ích giữa người nông dân, người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Thanh Tân