Hàng Việt tìm cách vào chợ truyền thống

Là kênh phân phối chủ lực hàng hóa đến người tiêu dùng nhưng tại hầu hết các chợ đầu mối, chợ truyền thống trên địa bàn cả nước, hàng Việt chỉ chiếm tỉ lệ rất nhỏ.

Việt Nam hiện có khoảng gần 9.000 chợ truyền thống, tương đương với 80% kênh phân phối sản phẩm của Việt Nam.

Lãng phí kênh phân phối

Tuy vậy hàng Việt Nam không chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ mà còn bị “lép vế” so với hàng hóa có xuất xứ từ nước ngoài; đặc biệt là so với hàng hóa Trung Quốc. Tại chợ Ninh Hiệp (Hà Nội) – chợ bán buôn vải lớn nhất khu vực đồng bằng sông Hồng, theo phản ánh của các hộ kinh doanh: hiện có đến 80% hàng hóa nhập từ Trung Quốc. Nhiều tiểu thương kinh doanh ở chợ này bày tỏ mong muốn hưởng ứng cuộc vận động “người Việt Nam ưu tiên dùng hàng VN" nhưng vì mưu sinh, kinh doanh phải có lãi nên phải buôn hàng Trung Quốc. Vì mặc dù hàng VN chất lượng tốt hơn nhưng hàng Trung Quốc mẫu mã phong phú, giá cả hấp dẫn nên bán chạy hơn - một tiểu thương cho biết.

Tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội) hàng hóa Trung Quốc cũng chiếm lĩnh thị phần lớn, Ông Đỗ Xuân Thủy- Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đồng Xuân cho biết. Những mặt hàng lưu niệm, đồ chơi, đồ điện tử, điện thoại, valy cặp sách…, hàng Trung Quốc chiếm tới 90%; những mặt hàng tạp phẩm, vải sợi, quần áo may sẵn…, hàng Trung Quốc chiếm đến 70%, còn lại là hàng hóa của một số cơ sở tư nhân trong nước. Hàng Việt chủ yếu là gạo, rau, quả và hàng tươi sống. Rất ít hàng VN chất lượng cao có mặt tại chợ Đồng Xuân. Trong khi đó, chợ Đồng Xuân, với vai trò là đầu mối buôn bán lớn, là kênh phân phối quan trọng đến các tỉnh, thành phố phía Bắc; mỗi ngày lượng hàng hóa luân chuyển qua chợ đến các vùng miền trong cả nước khoảng từ 15 đến 20 tấn. Với hơn 2.000 hộ kinh doanh, mỗi ngày lượng tiền luân chuyển trong chợ khoảng 40 tỉ đồng.

Hàng Việt Nam không có mặt tại các chợ truyền thống là một sự lãng phí lớn kênh phân phối và đây sẽ có nguy cơ làm mai một hàng Việt trong tâm trí người tiêu dùng - ông Thủy khẳng định.

Nguyên nhân

Bà Vũ Kim Hạnh – Trung tâm nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) kiêm Chủ tịch Hội hàng VN chất lượng cao chia sẻ, sỡ dĩ hàng Việt thất thế tại các chợ truyền thống trong nhiều năm qua là do ưu thế giá rẻ, chủng loại phong phú, hợp với thị hiếu của các đối tượng tiêu dùng; đặc biệt là tầng lớp người dân có thu nhập trung bình và thấp. Với mức thu nhập thấp, người tiêu dùng Việt Nam có tâm lý quan tâm trước hết đến giá hàng hóa. Chỉ cần chênh lệch giá từ 500 đến 1.000 đ/ sản phẩm là họ sẵn sàng chuyển sang sản phẩm của hãng khác. Mặt khác, một số DN khi được hỏi đều cho rằng, chợ truyền thống luôn là thị trường hấp dẫn, song hàng hóa ở đa số chợ hiện nay khá “bát nháo” bao gồm đủ loại xuất xứ và chất lượng không đảm bảo. Do đó DN đã có tiếng tăm về hàng hóa, đặc biệt là nhóm hàng may mặc, tiêu dùng có tâm lý sợ sản phẩm của mình bị đánh giá là “hàng chợ” nếu được phân phối ở kênh này - bà Hạnh cho biết.

Trả lời câu hỏi “Vì sao hàng Việt chưa được ưu tiên kinh doanh ở chợ truyền thống”, ông Phan Thế Ruệ - Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ VN nhấn mạnh, thứ nhất là vì DN trong nước yếu kém về tiếp thị hàng hóa, không tính đến phân khúc thị trường theo sức mua và khả năng thanh toán. Trong khi đó hàng hóa có xuất xứ khác được chú trọng công tác quảng bá, mang hàng tiếp thị đến tận nơi các nhà phân phối. Thứ hai là DN Việt quá say mê sản xuất hàng để xuất khẩu mà không chú trọng sản suất cho thị yếu, nhu cầu khách hàng trong nước. Hàng xuất khẩu mà bán trong nước thì không phù hợp với thị hiếu người VN. Thứ ba là hệ thống lưu thông hàng hóa còn nhiều vấn đề cần phải điều chỉnh. Cơ chế chính sách, chiến lược quản lý Nhà nước chưa tốt, chưa ổn định, liên tục thay đổi, không có kế hoạch dài hạn.

Nghiên cứu của BSA mới đây cho thấy, tại nhiều chợ truyền thống, hàng VN được đánh giá cao và tin tưởng hơn so với hàng nhập khẩu giá rẻ. Tuy nhiên, khi hỏi dấu hiệu nào để họ nhận biết được hàng Việt thì hầu hết người tiêu dùng đều bối rối. Họ chỉ dựa vào một số yếu tố theo cảm nghĩ là hàng Việt; kinh nghiệm; tên nhãn hiệu; có tiếng Việt trên bao bì hoặc thông qua lời kể của người bán. Hàng Việt hiện tại được người tiêu dùng quan niệm là hàng sản xuất tại VN. Xét về mặt này hàng thuần Việt (100% gốc Việt) rất ít có mặt ở chợ truyền thống hoặc không thể nhận diện. Ngay cả các DN được chứng nhận là hàng VN chất lượng cao thì logo và cách nhận diện cũng chưa thật rõ ràng.

Định vị vai trò của chợ truyền thống

Ông Mai Thanh Tuấn- Tổng giám đốc Công ty Cổ phần quốc tế Hải Lộc khẳng định rằng: các DN trong nước cần chú trọng hơn đến đối tượng thu nhập thấp thông qua xây dựng kênh phân phối tại các chợ truyền thống nói chung. Khi các nhà sản xuất trong nước chỉ hướng đến thị trường xuất khẩu hoặc đưa hàng vào các trung tâm thương mại, siêu thị mà không giao hàng đến chợ truyền thống, thì người tiêu dùng ít có cơ hội tiếp cận các sản phẩm VN. Hiện nay, đã bắt đầu xuất hiện tâm lý người tiêu dùng không an tâm khi sử dụng hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc vì chất lượng không đảm bảo. Đây chính là cơ hội để các nhà sản xuất VN đưa sản phẩm vào chợ truyền thống, trong đó, nên tập trung vào các mặt hàng như may mặc, đồ gia dụng, hóa mỹ phẩm.

Tại Hội nghị bàn về việc đưa hàng tiêu dùng Việt Nam vào kênh chợ truyền thống được tổ chức mới đây, một đại diện lãnh đạo Cục quản lý thị trường, Bộ Công Thương cho rằng, để hàng Việt giành lại thị phần trên "sân nhà" trước hết, các DN cần có cái nhìn đúng về vai trò, vị trí, tiềm năng của hoạt động kinh doanh trong các chợ truyền thống để có cơ chế, chính sách, phương thức tiếp cận phù hợp, đưa sản phẩm vào chợ một cách hiệu quả nhất. DN không cần phải đi đâu xa khi chỉ cần "rót" hàng vào các chợ đầu mối bán buôn là thương lái sẽ chuyển hàng tới mọi vùng miền. Ngoài ra, DN cũng cần cải tiến phương thức bán hàng, xây dựng đội ngũ nhân viên đi giao hàng, tiếp thị tận sạp... Có vậy, hàng "nội" sẽ dần chiếm lĩnh lại "sân nhà".

Vị đại diện này khuyến cáo: các DN trong nước cần phải quan tâm xây dựng mối liên kết với DN quản lý chợ trong việc tạo dựng các kênh phân phối nhiều tầng và trong việc sắp xếp hàng hóa và bố trí ngành hàng tại chợ, tạo kênh phân phối đa dạng. Chẳng hạn, trong việc bày bán sản phẩm, nếu có mối liên kết giữa nhà sản xuất và phân phối, các hộ kinh doanh tại chợ sẽ bày bán sản phẩm VN lên những vị trí thuận lợi cho khách hàng quan sát, lựa chọn. Và, cần nhất là phải có một “nhạc trưởng” để điều phối các cơ quan, đơn vị tạo ra sự nhịp nhàng trong quá trình hoạt động. Nghĩa là, phải có một đầu mối trực tiếp quản lý mọi hoạt động luân chuyển hàng hóa trong các chợ truyển thống, tránh tình trạng chồng chéo, tranh giành thị trường.

NGUYỄN THANH