Hai mặt khi nhập siêu gia tăng

Nhập siêu tăng là biểu hiện của sự hồi phục kinh tế, nhưng nhập siêu tăng cao cũng tạo áp lực lớn lên cán cân thanh toán, dự trữ ngoại hối và tỷ giá.

Vốn đã luôn “thua” về con số tuyệt đối, lại “chạy” chậm hơn rất nhiều, nên dù trong 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 20,157 tỷ USD, tăng 8,9% so với cùng kỳ năm 2009, song khoảng cách của hai đầu cán cân thương mại vẫn tiếp tục lùi xa. Với kim ngạch nhập khẩu 4 tháng đầu năm ước khoảng 24,807 tỷ USD, tăng 35,6% so với cùng kỳ năm 2009, nhập siêu đang ở mức 4,65 tỷ USD, bằng khoảng 23% so với tổng kim ngạch xuất khẩu. Rõ ràng, tình hình nhập siêu đang khá căng thẳng.

Tuy vậy, trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, GS-TS. Nguyễn Mại, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư cho rằng, đánh giá nhập siêu không nên chỉ nhìn vào con số của từng tháng, mà phải nhìn vào cơ cấu nhập siêu. “Trong tình hình hiện nay, nếu nhập khẩu nhiều máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu cho sản xuất, thì là điều đáng mừng, bởi có nghĩa là sản xuất đang hồi phục tốt. Công nhân may đang làm không hết việc, do vậy chuyện nhập khẩu nhiều vải, nguyên phụ liệu dệt may là dễ hiểu và đáng mừng”, GS-TS. Nguyễn Mại phân tích.

Quả thực, nếu xét trên khía cạnh này, có nhiều điều để mừng khi nhìn vào danh mục thống kê các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu trong 4 tháng đầu năm của Tổng cục Thống kê. Cụ thể, trong 4 tháng đầu năm nay, các doanh nghiệp đã chi 2,73 tỷ USD để nhập khẩu các loại bông, sợi dệt, vải, nguyên phụ liệu dệt may, da giày (tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2009). Trong khi đó, hơn 4 tỷ USD được dành cho nhập khẩu các loại máy móc, thiết bị. Còn nhập khẩu chất dẻo và sản phẩm chất dẻo xấp xỉ 1,5 tỷ USD. Như vậy, chỉ tính riêng nhập khẩu 3 nhóm mặt hàng này, kim ngạch đã lên tới trên 8 tỷ USD, bằng hơn 1/3 tổng kim ngạch nhập khẩu của cả nước.

Và như phân tích của GS-TS. Nguyễn Mại, đi kèm với kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh, chắc chắn sẽ là những hoạt động sản xuất - kinh doanh sôi động. Đó là một thực tế, bởi số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê cho thấy, chỉ trong 4 tháng đầu năm, các doanh nghiệp Việt Nam đã xuất khẩu được trên 3 tỷ USD sản phẩm dệt may và trên 1,35 tỷ USD sản phẩm giày dép. Sự tăng mạnh nhập khẩu các loại máy móc, thiết bị, đặc biệt là với khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chính là một trong những kết quả của việc giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài với những tín hiệu rất tích cực trong những tháng đầu năm.

Và như một lẽ đương nhiên, các biện pháp nhằm kiềm chế nhập siêu đã được đặt ra, mà biện pháp gần đây nhất là các đề xuất về việc đưa iPhone vào danh mục các mặt hàng hạn chế nhập khẩu. Tuy vậy, thực tế là, trong thời gian qua, biện pháp kiểm soát nhập siêu đặt ra nhiều, song kết quả chưa được như mong đợi.

Liên quan tới vấn đề này, trong một cuộc hội thảo vừa được Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức vào tuần trước, ông Phan Đăng Tuất (Viện Nghiên cứu Chiến lược chính sách công nghiệp - Bộ Công thương) lại một lần nữa nhắc tới câu chuyện phát triển công nghiệp phụ trợ. “Công nghiệp phụ trợ là công cụ quan trọng, có thể nói là sẽ quyết định mặt chất của nỗ lực giảm nhập siêu. Nếu chúng ta định hướng nền công nghiệp vào xuất khẩu mà công nghiệp phụ trợ chưa phát triển thì sẽ phải nhập khẩu chi tiết linh kiện đầu vào. Cùng đi với dòng hàng nhập khẩu đó là những chi phí cao của các nền kinh tế phát triển (thậm chí còn bị nâng cao một cách giả tạo) làm cho sức cạnh tranh của sản phẩm lắp ráp kém hấp dẫn, nhất là quy mô lắp ráp lại nhỏ bé”, ông Tuất nói và cho rằng, điều đó sẽ kéo theo hoặc là phải tiếp tục xuất khẩu tài nguyên, hoặc là tiếp tục “nhập để xuất”.

“Và bởi vậy, chúng ta sẽ đi vào vòng xoáy là nhập khẩu luôn cả các ‘căn bệnh’ của các nền kinh tế khác như lạm phát, tỷ giá, các ràng buộc phi kinh tế..., khiến cho càng nỗ lực xuất khẩu thì nhập siêu cũng càng lớn. Về lâu dài, chính công nghiệp phụ trợ mới là công cụ giải quyết cơ bản tình trạng nhập siêu vốn rất nặng nề hiện nay của Việt Nam”, ông Tuất phân tích.

Hà Nguyễn (Nguồn: Đầu tư)