Lãi suất và chuyện tăng trưởng tín dụng

16:38:31 | 16/5/2013

Đến hết tháng 4/2013, tăng trưởng tín dụng trong hệ thống ngân hàng chỉ 1,4% so với cuối 2012. Đây là mức thấp so với cùng kỳ trong khi chỉ tiêu cả năm 2013 là 12%. Một động thái khác gây sự chú ý trên thị trường tiền tệ lúc này là các NHTM giảm mạnh lãi suất huy động. Liệu dòng vốn có được khơi thông sau một thời gian dài ách tắc và DN có tiếp cận được vốn rẻ hơn?

Lãi suất huy động giảm mạnh

Mở đầu từ Vietcombank với việc cắt giảm lãi suất huy động hạ lãi suất huy động VND kỳ hạn 1 tháng xuống 6%/năm, 2 tháng là 6,5%/năm và 3 tháng là 6,8%/năm. Gần như ngay sau đó, BIDV cũng điều chỉnh giảm lãi suất huy động VNĐ. Trong nửa đầu tháng 5, các NHTM lớn khác cũng nhập cuộc cắt giảm lãi suất với mục tiêu hạ lãi suất huy động xuống một mặt bằng thấp hơn. BIDV cũng hạ lãi suất huy động kỳ hạn 1 tháng xuống 6%/năm, Vietinbank hạ lãi suất huy động tiền gửi kỳ hạn từ 1 tháng đến 12 tháng ở mức tối đa là 7%/năm. Và gây cú sốc lớn nhất là Agribank khi NH này hạ lãi suất tiết kiệm khách hàng cá nhân kỳ hạn 1 tháng xuống 5%/năm, mức thấp nhất thị trường, kỳ hạn 2 tháng là 7%/năm, các kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng là 7,5%/năm, mức huy động cao nhất là 9%/năm áp dụng cho kỳ hạn 12 tháng, 18 tháng và 24 tháng.

Cắt giảm lãi suất huy động đã trở thành một làn sóng, khi các “ông lớn” NH bắt tay nhau, quyết đưa lãi suất huy động xuống mức thấp hơn với mặt bằng 5 – 6%/năm ở kỳ hạn ngắn. Thông điệp được đưa ra, là lãi suất đầu vào giảm mạnh kéo theo giảm lãi suất đầu ra, giúp DN tiếp cận được đồng vốn rẻ hơn để khôi phục sản xuất. Chính vì vậy, cùng với động thái mạnh tay cắt giảm lãi suất, các NH lớn cũng đưa ra nhiều gói tín dụng với lãi suất tương đối hấp dẫn. Vietinbank với các gói tín dụng ngắn hạn ưu đãi lãi suất với hạn mức lên tới 80.000 tỷ đồng và mức lãi suất cho vay thấp nhất chỉ 7%/năm đối với các đối tượng khách hàng thuộc nhiều ngành nghề, lĩnh vực khác nhau. BIDV giảm thêm 1% lãi suất cho vay đối với các đối tượng ưu tiên, giảm 0,5% - 1% cho các đối tượng vay ngắn hạn thông thường và dài hạn.

Nhưng hiện tại mới chỉ có các NH lớn có nguồn gốc quốc doanh bắt tay hạ lãi suất, các NH nhỏ hơn còn đứng ngoài nghe ngóng chưa vội nhập cuộc, chờ xem diễn biến thị trường và lo ngại thanh khoản có thể thiếu hụt nếu nguồn tiền nhàn rỗi hạn chế đổ vào NH.

Tuy vậy, xu hướng cắt giảm lãi suất là hiện hữu, do vốn vốn huy động tại các NH tăng nhanh còn cho vay khá chậm. 4 tháng đầu năm, tăng trưởng tín dụng của hệ thống ngân hàng chỉ có 1,4% so với cuối năm 2012, trong khi huy động vốn tăng 5,34%. Huy động nhiều mà cho vay ít, một lượng lớn tiền NH đổ vào các loại trái phiếu Chính phủ. Vì vậy họ buộc phải giảm lãi suất huy động để có điều kiện giảm lãi suất cho vay nhằm đẩy mạnh cho vay hơn.

Đành rằng khi NH hạ lãi suất huy động, là điều kiện cần để họ hạ lãi suất cho vay, hỗ trợ nền kinh tế. Nhưng những diễn biến cắt giảm nhanh lãi suất như vừa qua cũng không làm cho thị trường quá hưng phấn, ngoài một phiên thị trường chứng khoán tăng điểm mạnh mẽ trong xu thế ảm đạm kéo dài, giới kinh doanh giờ đây đã thận trọng hơn với các thông tin hạ lãi suất được phát đi. Lãi suất thực tế của DN vẫn còn rất cao và việc tiếp cận vốn vẫn rất khó khăn.

Hỗ trợ tăng trưởng tín dụng

Điều DN chưa vội mừng, là vì mức công bố lãi suất huy động giảm, có vẻ không tương thích với lãi suất cho vay vẫn còn neo ở mức rất cao, ngoại trừ các gói tín dụng ưu đãi mà chẳng mấy DN tiếp cận được. Theo Tiến sĩ Cao Sĩ Kiêm, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, cho rằng với việc lãi suất huy động giảm mạnh thời gian qua, lãi suất cho vay có thể giảm thêm 1-2% so với hiện nay nếu các NH chủ động cắt giảm chi phí. Bởi thực tế chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động vẫn ở mức cao, khoảng 4-5%. Khoảng cách này nếu giảm còn 3-3,5%, chắc chắn lãi suất chắc chắn còn dư địa để hạ lãi vay.

Thêm một lý do nữa để mục tiêu hạ lãi suất cho vay trở nên khó khăn là NH vẫn dựa nhiều vào chiếc phao cứu sinh trái phiếu chính phủ. Trong lúc nền kinh tế thiếu vốn trầm trọng, cửa vay vốn của DN ngày càng hẹp, thì NH đổ tiền mua trái phiếu chính phủ với lãi suất kháhấp dẫn. Hết quý 1/2013, trên thị trường sơ cấp, Kho bạc nhà nước huy động thành công 13.460 tỷ đồng trái phiếu và cùng đó là 7.290 tỷ đồng tín phiếu NHNN, tăng gấp 11 lần so với cùng kỳ. Còn với kênh đấu thầu tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, tổng lượng huy động lên tới 62.852 tỷ đồng, cũng tăng 11 lần so với cùng kỳ. Chỉ cần huy động vốn đem mua trái phiếu lô lớn là kiếm lời, thì NH không cần nôn nóng hạ lãi vay, thúc đẩy tín dụng.

Một số liệu đáng lo ngại trong bối cảnh kinh tế đất nước tiếp tục khó khăn, là tăng trưởng tín dụng ở mức rất thấp. Sau 4 tháng, tín dụng chỉ tăng có 1,4% cho thấy ách tắc rất lớn của dòng vốn.

Trong cuộc hội thảo “Tín dụng ngân hàng phục vụ tăng trưởng kinh tế - Những vấn đề đặt ra trong quý 1/2013 và một số khuyến nghị chính sách”, do Vụ Chính sách tiền tệ - NHNN và Viện Nghiên cứu khoa học ngân hàng tổ chức nhằm đưa ra những giải pháp mở rộng tín dụng, lãi suất lại không phải vấn để cốt yếu. ông Nguyễn Đức Trung, Phó giám đốc Viện Nghiên cứu khoa học NH, yếu tố đầu tiên hạn chế tăng trưởng tín dụng chính là tổng cầu nền kinh tế vẫn thấp. Lạm phát quý 1/2013 tăng 2,39% so với cuối 2012 và tăng 6,91% so với cùng kỳ (thấp nhất trong 4 năm qua) đã phản ánh tổng cầu và sức mua thấp. Như một vòng luẩn quẩn, khi tổng cầu thấp, sản xuất bị thu hẹp, thất nghiệp tăng, chi tiêu bị thắt chặt, niềm tin thị trường suy giảm và kết cục là tồn kho tăng. Tại thời điểm 1/1/2013, tồn kho tăng 21,5% so với cùng kỳ 2012.

Trong tình hình hiện tại, sản xuất bị cắt giảm, DN gặp khó khăn rất lớn, hàng loạt DN phá sản, ngừng hoặc thu hẹp hoạt động, thì việc NH muốn đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng rất khó, nhất là sau khi họ đã thấm đòn nợ xấu và đang phải dồn lực để xử lý nợ xấu. Một số NHTM có mức tăng trưởng âm kể từ đầu năm.

Thời điểm này mọi hy vọng đang dồn về chính sách. Nhưng chính sách còn chậm trễ và các hỗ trợ chưa thực sự như mong đợi. Chính phủ chủ trương hoãn, giãn, giảm nộp thuế từ 2012 đến nay nhưng thực ra, chỉ là tạm thời chuyển dịch nghĩa vụ ngân sách của DN, giảm áp lực tạm thời. Trong khi đó, theo kết quả khảo sát các DN thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM được thực hiện trong những tháng đầu năm 2013 cho thấy: 84% DN cho rằng gặp khó khăn do chi phí, lệ phí và thuế còn khá cao; 76% cho rằng chi phí lãi vay NH quá cao. Nhiều DN cho biết còn vay với lãi suất 19 - 21%/năm.