Tăng vốn điều lệ ngân hàng: To mới tồn tại?

Theo ông Lê Đức Thúy, Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia thì hiện có khoảng 20 ngân hàng thương mại chưa đáp ứng đủ yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng vào cuối năm 2010. Sức ép về tăng vốn điều lệ đang đưa các ngân hàng vào tình thế khó khăn.

Áp lực cho cả NH và cổ đông

Vài năm trước, có thể nói kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam là ngành nghề hấp dẫn nhất. Hàng loạt các ngân hàng cổ phần thương mại tăng vốn khá dễ dàng. Một số ngân hàng nông thôn đồng loạt chuyển đổi thành các ngân hàng đô thị với vốn điều lệ khiêm tốn (vài trăm tỷ đồng). Vào thời điểm đó, cách thức đầu tiên các ngân hàng thương mại tăng vốn là phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu. Thời điểm 2006-2007, giá cổ phiếu 10X ++ nên nhà đầu tư rất “khát” cổ phiếu. Ngân hàng càng phát hành thêm cổ đông càng thích. Cách thứ hai là một số ngân hàng thương mại cổ phần khác tăng vốn bằng cách bán cổ phần cho cổ đông nước ngoài với giá gấp vài lấn mệnh giá (ABB bán 15% CP cho May Bank của Malaysia giá 5X+, Techcombank bán cho HSBC, ACB bán 15% cho Standard Charted bank…) và vì thế có nguồn vốn thặng dư rất nhiều.

Tuy nhiên, tình thế hiện nay đã khác. Nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đều gặp khó khăn sau hậu khủng hoảng. Do đó, việc bán cổ phần cho các tổ chức nước ngoài không dễ dàng. VCB – ngân hàng top của Việt Nam vẫn chưa tìm được đối tác chiến lược, ViettinBank cũng vậy. Hay Ngân hàng Đông Á sau bao năm tìm kiếm đối tác vẫn chưa bán được cổ phần cho ngân hàng nước ngoài. Tăng vốn bằng con đường bán cho đối tác chiến lược nước ngoài không dễ, đặc biệt trong năm 2010 này khi nền kinh tế thế giới phục hồi còn chậm chạp. Có lẽ các ngân hàng thương mại khó có sự lựa chọn nào khác để tăng vốn điều lệ ngoài việc phát hành cổ phiếu từ các nguồn như: chia cổ tức bằng cổ phiếu từ lợi nhuận để lại; từ nguồn thặng dư vốn; phát hành mới cho cổ đông hiện hữu; phát hành riêng lẻ; niêm yết lên sàn chứng khoán để huy động vốn.

Với phương thức như vậy thì các nhà đầu tư được gì? Những nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu ngân hàng đang bị kẹt. Cổ phiếu ngân hàng lình xình trong gần 1 năm qua. Kết quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại năm 2010 dự đoán vẫn còn khó khăn do lãi suất huy động cao, thanh khoản kém, tăng trưởng tin dụng khó do chính sách tiền tệ thắt chặt, việc tăng vốn càng khiến cổ phiếu bị pha loãng và giảm giá. Tệ hơn nữa là nếu phát hành quyền mua cổ phiếu thì các cổ đông hiện hữu càng xót ruột. Không mua thì mất quyền lợi và thiệt thòi vì cổ phiếu bị pha loãng mà bỏ tiền ra mua lúc này thì biết đến lúc nào mới tiêu thụ được số cổ phiếu này?

Rõ ràng là nhà đầu tư mất đi chi phí cơ hội – phải dùng vốn để chôn chặt vào cổ phiếu ngân hàng mà không mang lại lợi ích trong ngắn hạn.

Việc cho phép đồng loạt các ngân hàng thương mại chuyển đổi từ mô hình ngân hàng nông thôn sang ngân hàng đô thị với quy mô hoạt động toàn quốc đã tạo áp lực cho chính các ngân hàng về yêu cầu vốn điều lệ. Hàng ngàn tỷ đồng sẽ hút vào việc tăng vốn và chắc chắn điều này không làm vui lòng các nhà đầu tư và ảnh hưởng không nhỏ đến luồng tiền tham gia TTCK.

To mới tồn tại?

Có nhất thiết điều kiện quy mô về vốn 3.000 tỷ đồng là bắt buộc hay chỉ nên đưa ra yêu cầu về hệ số an toàn vốn tối thiểu. Tùy từng đặc thù và điều kiện kinh doanh của mỗi ngân hàng mà lựa chọn quy mô thích hợp và phạm vi hoạt động. Ngân hàng nhà nước chỉ cho phép mở rộng phạm vị hoạt động ở cấp quốc gia hay khu vực.., căn cứ vào năng lực quản trị điều hành và các tiêu chí về vốn. Nếu như thế chắc các ngân hàng thương mại sẽ dễ thở hơn….

Ngân hàng là ngành nghề kinh doanh có điều kiện đặc biệt là phải đáp ứng các tiêu chí về an toàn vốn tối thiểu (CAR). Nhưng dường như chưa thấy có nước nào trên thế giới lại đưa ra yêu cầu về quy mô vốn thì phải. Không rõ ngân hàng nhà nước dựa trên cơ sở kinh tế và quản lý nào để đưa ra tiêu chí về quy mô tối thiểu là 3000 tỷ đồng (khoảng 150 triệu USD). Đến như nước Mỹ mà vẫn còn hàng ngàn ngân hàng thương mại quy mô vốn nhỏ, sao ở Việt Nam lại không? Theo số liệu của Cục bảo hiểm tiền gửi Liên bang Mỹ, nước này hiện có 6.839 ngân hàng thương mại, trong đó có 2.525 ngân hàng thương mại có quy mô tổng tài sản dưới 100 triệu USD; tổng vốn chủ sở hữu của 2.525 ngân hàng thương mại này chỉ là 16,5 tỷ USD hay bình quân khoảng 6 triệu USD/ngân hàng. Phải chăng ở Việt Nam mô hình ngân hàng thương mại cứ phải to mới tồn.

Đã có những ý kiến cho là nên sáp nhập các ngân hàng nhỏ thành ngân hàng lớn hơn. Nhưng việc sáp nhập không đơn giản vì các ngân hàng thương mại khác nhau về văn hóa kinh doanh đặc biệt là giải quyết vấn đề quản trị và điều hành.