Thời cơ tái cơ cấu doanh nghiệp

“Tái cơ cấu doanh nghiệp”- cụm từ không còn xa lạ trong những năm gần đây, khi mà nền kinh tế trong nước và thế giới phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Tuy nhiên, tái cơ cấu như thế nào và hiệu quả ra sao thì vẫn còn là dấu hỏi lớn đối với nhiều người. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn với TS.Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, cơ quan đã đồng hành và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ qua. Lan Anh thực hiện.

Thưa ông, dự kiến đến năm 2015 Việt Nam sẽ cổ phần hóa 500 doanh nghiệp (DN), 600 doanh nghiệp còn lại sẽ cổ phần hóa những năm tiếp theo. Ông đánh giá thế nào về vấn đề này và liệu đến năm 2015 Việt Nam có thực hiện cổ phần hóa được như dự kiến?

Việc cổ phần hóa là để cải cách, tái cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), nhằm tạo một sân chơi bình đẳng hơn. Tuy nhiên, tốc độ cổ phần hóa chậm và lượng vốn do Nhà nước nắm giữ còn khá cao. Việc thực hiện cổ phần hóa đã diễn ra ở hầu hết các lĩnh vực nhưng chậm so với kế hoạch đề ra. Cụ thể, tốc độ cổ phần hóa DNNN đã giảm mạnh trong những năm qua, từ hơn 800 DN được cổ phần hóa giai đoạn 2004-2005 giảm còn 13 DN vào năm 2012. Nhiều DNNN đã được chuyển đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc công ty cổ phần với việc Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối nhưng lại chưa có các quy chế quản trị và giám sát đặc thù.

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ đẩy mạnh việc sắp xếp, cổ phần hóa các DNNN, tập trung vào ngành nghề kinh doanh chính nhằm mục tiêu hai năm tới sẽ chấm dứt tình trạng đầu tư ngoài ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chính. Trong năm 2014-2015 dự kiến sẽ thực hiện cổ phần hóa khoảng 500 DNNN, trong đó có 1 tập đoàn kinh tế, 5 tổng công ty 91 và hầu hết tổng công ty 90.

Tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam được cộng đồng nhà tài trợ và DN quốc tế đánh giá là vấn đề còn quan trọng hơn cả khu vực ngân hàng. Khi tham gia các hiệp định thương mại tự do, việc tái cấu trúc DNNN theo hướng minh bạch, hiện đại hơn là đòi hỏi hết sức cấp bách.

Chủ trương của Chính phủ là năm 2014 dứt khoát phải tái cơ cấu DNNN sau khi các đề án đã được phê duyệt xong và sẽ thoái vốn tại những ngành mà Nhà nước không cần nắm giữ. DN nào thua lỗ, không khắc phục được thì kiên quyết giải thể, phá sản để các DNNN cũng phải cạnh tranh bình đẳng trong tiếp cận vốn và các nguồn lực khác. Tuy nhiên, việc bán vốn Nhà nước phải thực hiện nghiêm túc, tránh bán tràn lan, sơ hở, mất mát tài sản.

Hiện nay, việc thoái vốn đầu tư ngoài ngành vẫn theo nguyên tắc thị trường nhưng trong thực hiện có nhiều vướng mắc. Trên thực tế, áp lực thoái vốn Nhà nước đã được Thủ tướng đặt ra từ trước nhưng trong bối cảnh thị trường chứng khoán ảm đạm, kinh tế suy thoái như hiện nay, nhiều đơn vị khó bán cổ phần hơn. Việc tạo sự minh bạch và tăng cường quản trị doanh nghiệp trong cả 2 khu vực kinh tế quốc doanh và tài chính- ngân hàng sẽ nhanh chóng mang lại kết quả thông qua thoái vốn khỏi các lĩnh vực kinh doanh không cốt lõi và thực hiện cổ phần hóa, khôi phục năng lực cạnh tranh và tăng trưởng về lâu dài.

Giai đoạn khó khăn hiện nay chính là thời cơ để loại bỏ doanh nghiệp yếu kém, không phù hợp với nền kinh tế mới. Khi thực hiện tái cơ cấu , việc các doanh nghiệp phá sản nhiều vẫn là bình thường. Không nên câu nệ những số liệu hàng chục doanh nghiệp phá sản bởi đã gọi tái cơ cấu nền kinh tế mà vẫn duy trì những doanh nghiệp như cũ thì không thành công.

Theo ông, nhân tố quan trọng nào có thể thúc đẩy việc cải cách, tái cơ cấu DNNN?

Tái cơ cấu DNNN tuy là một trong ba trọng tâm của tái cơ cấu kinh tế, nhưng là nút thắt quan trọng, gỡ được nút thắt này sẽ tạo điều kiện cho việc giải quyết hai vấn đề kia, thúc đẩy việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng ở Việt Nam, ổn định kinh tế vĩ mô và theo nguyên tắc tập trung nguồn lực vào lĩnh vực kinh doanh chính, giảm số lượng, tăng chất lượng và sức cạnh tranh cho DNNN. Trong quá trình đó, cần xác định rõ nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước là tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, ổn định, minh bạch đồng thời tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, thực hiện minh bạch tài chính; xóa bỏ cơ chế xin cho, cũng như việc bù lỗ từ phía Nhà nước.

Vừa qua, Thủ tướng đã chỉ đạo dứt khoát phải tái cơ cấu DNNN, trong đó việc sắp xếp cán bộ là nhân tố quyết định tới sự thành bại của cuộc cải tổ, tái cơ cấu này. Nếu sắp xếp, bố trí lãnh đạo cán bộ không tốt thì không thể tái cơ cấu. Vì thế, Chính phủ đã chủ trương là nếu cán bộ lãnh đạo ở DN nào mà không chịu cổ phần hóa thì phải thay thế. Rõ ràng, với sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng và sự quyết tâm của Chính phủ và các cơ quan quản lý Nhà nước tiến trình cải tổ sẽ được thuận lợi hơn, DNNN có thể nhanh chóng tiếp cận với cơ chế quản trị tiên tiến và quản lý hiệu quả…

Thực tế cho thấy là trong bức tranh doanh nghiệp chung không mấy sáng sủa thì vẫn có những điểm sáng. Một số doanh nghiệp có quy mô vừa, nhờ có chiến lược kinh doanh đúng, cần mẫn, tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi, không mạo hiểm, có hệ thống quản trị tốt, đặc biệt là hệ thống quản trị rủi ro, biết đa dạng hóa thị trường, biết chủ động tích hợp với các chuỗi giá trị thế giới, thì vẫn tăng trưởng tốt. Các doanh nghiệp này thường được lãnh đạo bởi các doanh nhân trẻ, được đào tạo bài bản, đặc biệt chú ý hướng vào những khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị.

Tôi cho rằng tái cấu trúc doanh nghiệp nên bắt đầu tư chính kinh nghiệm đó. Đây cũng chính là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp Việt.

Ngân hàng - nguồn vốn vay của hầu hết các DN lại đang lâm vào tình trạng khó khăn. Ông đánh giá thế nào về tiến trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng hiện nay?

Tái cơ cấu các tổ chức tín dụng triển khai chậm và gặp nhiều khó khăn, nợ xấu của hệ thống ngân hàng chậm được xử lý, tỷ lệ nợ xấu vẫn còn ở mức cao.

Theo dự kiến, Chính phủ sẽ bán tiếp cổ phần của 4/5 đơn vị đã cổ phần hóa trong giai đoạn 2011-2013, tạo đà cho việc hoàn thành cổ phần hóa vào năm 2020; đến hết năm 2014, chúng ta sẽ xử lý khoảng 130.000-185.000 tỷ đồng nợ xấu và sẽ tăng cường giám sát, kiểm tra, thanh tra, bảo đảm an toàn hệ thống…

Trước thực trạng khó khăn hiện nay, đã có nhiều DN phải tạm dừng hoạt động hoặc giải thể. Theo ông, cần có những hỗ trợ thiết thực gì cho cộng đồng doanh nghiệp thoát khỏi tình trạng này?

Năm 2013 vừa qua tiếp tục là một năm vất vả với cộng đồng doanh nghiệp khi số lượng doanh nghiệp đóng cửa, giải thể vẫn còn cao; những doanh nghiệp đang hoạt động cũng rất khó khăn, các chỉ tiêu về hiệu quả và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp đều đáng lo ngại.

Kết quả khảo sát Động thái DN Việt Nam năm 2013 của VCCI cho thấy, nguyên nhân dẫn đến tình trạng phải ngừng hoạt động nhiều nhất là do doanh nghiệp không tìm được thị trường đầu ra, tiếp đó là do doanh nghiệp không vay được vốn.

Theo một số tổ chức quốc tế như Quỹ tiền tệ quốc tế, Ngân hàng thế giới và Ngân hàng phát triển châu Á dự báo kinh tế Việt Nam sẽ có dấu hiệu phục hồi dựa trên đà tăng trưởng xuất khẩu của năm 2013 và bước tiến tích cực trong nỗ lực ổn định kinh tế vĩ mô và tái cơ cấu DNNN của Chính phủ.

Vì vậy, để hỗ trợ tích cực cho cộng đồng DN Việt Nam, Chính phủ phải xác định những lĩnh vực ưu tiên để kích cầu thúc đẩy tăng trưởng, hỗ trợ sản xuất để DN tồn tại, phát triển, xác định rõ đối tượng, địa chỉ cần hỗ trợ, bảo đảm hiệu quả và tránh tác động ngược chiều. Cần phân tích vì sao DN vẫn khó khăn và không tiếp cận được nguồn vốn, dòng tiền đang chảy về đâu, giải pháp tháo gỡ khó khăn này là gì? Cần phân loại DN để có chính sách phù hợp với từng loại hình, tránh tình trạng chính sách cào bằng, bình quân như hiện nay. Đồng thời, cần xử lý các khoản nợ của DN, cơ cấu lại thời hạn của các khoản nợ, rà soát lại năng lực của các DN để tiếp tục hỗ trợ cho vay cho phù hợp.

Đặc biệt, cần có biện pháp quyết liệt để tăng tưởng tín dụng 12%, đi liền với đó là nới lỏng dần chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ để đạt mục tiêu tăng trưởng đề ra, tháo gỡ khó khăn cho DN, giảm tỷ lệ thất nghiệp, tạo thêm việc làm mới, nhất là nên tiếp tục cân đối hợp lý giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay, bảo đảm để người nghèo và DN tiếp cận được vốn với lãi suất thấp.

Xin cảm ơn ông!