Xây dựng nhà máy điện hạt nhân: Đưa Ninh Thuận trở thành trung tâm năng lượng sạch

Tỉnh Ninh Thuận được tin tưởng chọn là nơi đầu tư xây dựng một số công trình trọng điểm quốc gia mà trọng tâm là 2 dự án Nhà máy điện hạt nhân (NMĐHN). Việc xây dựng 2 NMĐHN này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phục vụ cho nhu cầu phát triển của đất nước; đồng thời là cơ hội nâng cao vị thế tỉnh Ninh Thuận trong mắt các nhà đầu tư; tạo bàn đạp để tỉnh bứt phá vươn lên, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng sạch của cả nước.

Để tìm hiểu về tiến độ triển khai thực hiện 2 dự án này, phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Trưởng Ban quản lý Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Hoàng Lâm - Công Luận thực hiện.

Ông có thể cho biết đến thời điểm hiện tại, công tác lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công và dự toán các hợp phần thuộc dự án di dân, tái định cư NMĐHN 1 và 2 tại tỉnh Ninh Thuận được triển khai như thế nào? Xin ông cho biết chi tiết hơn về lộ trình xây dựng 2 nhà máy này?

Dự án di dân, tái định cư NMĐHN Ninh Thuận 1 và 2 là một trong 10 dự án thành phần thuộc dự án ĐHN Ninh Thuận do UBND tỉnh Ninh Thuận làm chủ đầu tư. Theo quy hoạch sẽ có 2 khu tái định cư cho 2 nhà máy với hạ tầng kỹ thuật đồng bộ với đầy đủ các tiện ích phục vụ sinh hoạt và ổn định đời sống nhân dân. Ngày 28/8/2013, tại QĐ số 1504/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt cơ chế chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư cho dự án làm cơ sở để phê duyệt và triển khai dự án. UBND tỉnh Ninh thuận vừa mới thành lập Ban Quản lý Dự án di dân tái định cư riêng cho Dự án này. Theo thông tin chúng tôi nắm được thì trong năm 2013 đã hoàn thành hồ sơ quy hoạch 1/500, hồ sơ dự án đầu tư của dự án và dự kiến trình Thủ tướng phê duyệt trong quý I/2014, sau đó sẽ tổ chức lập thiết kế bản vẽ thi công, thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng để khởi công khu tái định cư trong quý IV/2014.

Về dự án hạ tầng phục vụ thi công 2 NMĐHN Ninh Thuận 1 và 2, tháng 1/2013, EVN đã phê duyệt dự án đầu tư và thiết kế cơ sở cho dự án này, bao gồm: các công trình cấp điện và nước phục vụ thi công 2 Nhà máy; đường giao thông kết nối giữa QL 1A và đường ven biển, ngoài mục đích phục vụ thi công còn tạo điều kiện khai thác các lợi thế để phát triển kinh tế dọc các tuyến đường này. Hồ sơ thiết kế kỹ thuật và bản vẽ thi công cho các hạng mục công trình này sẽ hoàn thành trong năm nay. Dự kiến sẽ tổ chức thẩm định vào đầu năm 2014 và sẽ tổ chức đấu thầu xây dựng vào cuối 2014.

Về 2 dự án NMĐHN Ninh Thuận 1 và 2, như chúng ta đã biết đây là 2 dự án quan trọng quốc gia và phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu được nêu trong Nghị quyết 41/2009/QH12 của Quốc hội khóa 12 gồm công nghệ tiên tiến, bảo đảm tuyệt đối an toàn; đồng thời việc thực hiện dự án phải tuân thủ theo các trình tự về đầu tư xây dựng của Việt Nam. Chính vì vậy mà các giai đoạn chuẩn bị đầu tư và thực hiện đầu tư cho dự án phải được triển khai một cách kỹ lưỡng từ khâu khảo sát, thiết kế đến thẩm định và phê duyệt, quản lý thi công và nghiệm thu đưa vào vận hành. Dự kiến EVN sẽ trình Hội đồng thẩm định nhà nước hồ sơ dự án Ninh Thuận 2 trong tháng 12/2013 và Ninh Thuận 1 trong quý I/2014 để tổ chức thẩm định và trình Thủ tướng phê duyệt, sau đó chúng tôi sẽ tổ chức lập, thiết kế kỹ thuật, làm cơ sở để đấu thầu và triển khai thi công xây dựng theo Luật xây dựng và Luật Năng lượng nguyên tử. Dự kiến chúng ta sẽ khởi công xây dựng vào cuối năm 2017 và sẽ vận hành thương mại tổ máy 1 trong năm 2023 tổ máy 2 vào 2024. Tuy nhiên chính xác thời điểm khởi công có thể điều chỉnh theo quyết định của Thủ tướng.

Việc xây dựng NMĐHN tại Ninh Thuận không chỉ góp phần đảm bảo an ninh năng lượng, tạo động lực thúc đẩy đầu tư phát triển kinh tế mà còn mở ra một hướng phát triển mới trong lĩnh vực dịch vụ, du lịch và thương mại của tỉnh Ninh Thuận. Ông có thể nói rõ hơn về sự tác động tích cực này?

Thứ nhất là trong giai đoạn xây dựng, chúng ta cần khoảng gần 30.000 lao động đến làm việc cho 2 dự án, trong đó có khoảng gần 3.000 chuyên gia nước ngoài đến từ nhiều quốc gia và gia đình họ; sẽ hình thành và phát triển nhiều loại hình dịch vụ dành cho người nước ngoài và trong nước trong suốt 7 năm xây dựng gồm: nhà ở, khách sạn, nhà hàng, văn phòng, văn hóa thể thao, giao thông vận tải…. Thứ 2 là với nhu cầu rất lớn về vật tư vật liệu để xây dựng công trình (khoảng gần 2 triệu khối bê tông, 300.000 tấn thép các loại) thì Ninh Thuận cần phải chuẩn bị một nguồn cung cấp để đáp ứng tại chỗ. Thứ ba là tạo điều kiện để dân lao động ở địa phương chuyển đổi ngành nghề, đào tạo nghề để tham gia xây dựng công trình tạo nhiều công ăn việc làm cho người lao động

Ngoài ra khi 2 nhà máy đi vào hoạt động, sẽ sản xuất 28 tỷ kWh/năm và với giá điện khoảng 8 cent/kWh thì doanh thu khoảng 2,24 tỷ USD/năm, nộp ngân sách cho tỉnh nhà khoảng 5.000 tỷ/năm.

Để hạn chế những sự cố về điện hạt nhân, vấn đề đảm bảo an toàn cho 2 nhà máy được chú trọng như thế nào, thưa ông?

Sau sự cố Fukushima, vấn đề an toàn cho NMĐHN được tập trung nghiên cứu nhiều hơn, tuy nhiên điều quan trọng nhất vẫn phải đảm bảo nguyên tắc 3S mà IAEA đã khuyến cáo trong 19 nội dung về hạ tầng cho điện hạt nhân đó là Safety, Safeguards và Security (An toàn hạt nhân, Thanh sát và An ninh).

Trong thiết kế cần phải nghiên cứu các giải pháp ứng phó với các hiện tượng tự nhiên bất lợi và cực đoan nhất như: xét đến các sự kiện bất lợi xảy ra đồng thời về mưa bão, lũ lụt, động đất, sóng thần; các tác động của các đứt gãy kiến tạo địa chất; các hiện tượng biến đổi khí hậu, nước biển dâng ở khu vực triển khai dự án. Thiết kế công trình theo tiêu chuẩn cấp đặc biệt, bảo đảm an ninh, an toàn cao nhất vượt qua mọi trường hợp giả định theo nguyên lý bảo vệ theo chiều sâu. Ngoài ra việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đảm bảo tính chuyên nghiệp và kỉ luật vẫn là yêu cầu cơ bản nhất để vận hành nhà máy.

Nguồn nhân lực để vận hành NMĐHN mới là chìa khóa đảm bảo tính an toàn của điện hạt nhân Vậy ông có thể chia sẻ thêm vấn đề đào tạo nguồn nhân lực quản lý nhà nước về điện hạt nhân, nhân lực pháp quy hạt nhân, nhân lực quản lý dự án và vận hành NMĐHN trong tương lai?

Với nhiệm vụ được Chính phủ giao làm quản lý và vận hành nhà máy, EVN đã chuẩn bị nguồn lực và phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đào tạo về điện hạt nhân từ năm 2006. Tính đến thời điểm hiện nay, phía Việt Nam đã gửi được 198 sinh viên sang theo học các chuyên ngành điện hạt nhân tại các trường đại học tại Nga (trong đó tỉnh Ninh Thuận có 41 sinh viên). Hiện tại EVN đang triển khai dự án đào tạo nguồn nhân lực mà Thủ tướng đã phê duyệt vào tháng 4/2013 để phục vụ quản lý và vận hành 2 NMĐHN với tổng nhu cầu nhân lực là 220 người cho quản lý dự án và 2.200 người vận hành. Ngoài ra hằng năm EVN đã gửi từ 10 - 15 kỹ sư đang làm việc tại các NMNĐ và thủy điện sang đào tạo về điện hạt nhân tại Nhật Bản, là lực lượng nòng cốt để phục vụ vận hành sau này. Trong những năm tới đây, EVN tiếp tục tuyển chọn các sinh viên có chất lượng để đưa đi đào tạo ngành ĐHN. Mặt khác, tiếp tục phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để tuyển chọn và hỗ trợ kinh phí và làm thủ tục cam kết với các sinh viên phục vụ lâu dài cho Dự án sau khi các em tốt nghiệp về nước.

Hiện nay Ban Quản lý Dự án có 113 người, trong đó 97 người tốt nghiệp đại học trở lên, trong đó có 3 tiến sĩ về điện hạt nhân và 10 thạc sĩ về NMĐHN, được đào tạo ở Nga, Cộng hòa Czech. EVN thường xuyên cử các kỹ sư của ban QLDA tham gia các khóa đào tạo ngắn ngày ở trong và ngoài nước về quản lý dự án, quản lý hợp đồng, an toàn hạt nhân, xây dựng văn hóa an toàn, tuyên truyền và thông tin đại chúng ...do IAEA tổ chức và tài trợ.

Để thu thút nguồn nhân lực làm việc trong lĩnh vực điện hạt nhân, ngày 14/10/2013, Chính phủ vừa mới ban hành Nghị định 124/2013-NĐ-CP quy định chính sách ưu đãi, hỗ trợ người đi đào tạo trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử dành cho các đối tượng là học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh, bao gồm các loại chi phí hỗ trợ, chế độ công tác... Nỗ lực này, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc đào tạo nhân lực dành cho các tổ chức tham gia chương trình điện hạt nhân của Việt Nam.

Xin ông cho biết vai trò và ý nghĩa của hoạt động thông tin đại chúng về điện hạt nhân và hoạt động này đã được triển khai như thế nào tại Ninh Thuận?

Như đã biết, ở bất kỳ quốc gia nào, để xây dựng thành công chương trình điện hạt nhân thì hoạt động thông tin đại chúng là rất quan trọng và là việc làm thường xuyên. Hiện tại, EVN đang chuẩn bị xây dựng Trung tâm quan hệ công chúng về điện hạt nhân tại tỉnh Ninh Thuận với kinh phí khoảng 120 tỷ đồng, dự kiến sẽ đưa vào vận hành năm 2016.

Những hoạt động mà Ban Quản lý Dự án thực hiện nhằm thông tin cho công chúng biết sự cần thiết của việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân cũng như vai trò và ý nghĩa của nó; các biện áp bảo đảm an toàn cho nhà máy; đồng thời tăng cường mối quan hệ thịnh tình giữa EVN với chính quyền và người dân khu vực Dự án. Các hoạt động chủ yếu là phổ biến các kiến thức về điện hạt nhân thông qua các hội thảo, triển lãm, tham quan học tập. Ngoài ra, chúng tôi cũng đã tổ chức hơn 15 đoàn tham quan cho hơn 600 đại biểu Ninh Thuận đi tham quan, học tập về điện hạt nhân tại Lò nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt.

Ngoài ra chúng tôi còn chú trọng tới các hoạt động hỗ trợ người dân sống tại khu vực dự án cũng như trong địa bàn tỉnh Ninh Thuận thông qua các hoạt động văn hóa, khuyến khích các em học sinh nghèo vượt khó, ủng hộ các gia đình chính sách, các gia đình có hoàn cảnh khó khăn....