Ngành thép tránh khủng hoảng thừa

Sau khi Hiệp hội Thép Việt Nam có văn bản kiến nghị Thủ tướng về việc chấn chỉnh cấp giấy phép đầu tư ngành thép và đề nghị rút giấy phép những dự án chậm tiến độ, gây lãng phí, ảnh hưởng đến công suất chung của ngành, các cơ quan quản lý mặt hàng xây dựng thiết yếu này đã nhanh chóng vào cuộc.

Cầu giảm vẫn tăng đầu tư

Theo công văn của Hiệp hội Thép, theo quy hoạch phát triển ngành thép Việt Nam giai đoạn 2007-2015 có tính tới năm 2025 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 4/9/2007. Tuy nhiên, sau 2 năm thực hiện đã có biểu hiện không tuân thủ nghiêm túc.

Hiệp hội Thép e ngại về việc các nhà máy sẽ phải vận hành thấp xa mức công suất thiết kế, gây lãng phí và hiệu quả kinh tế thấp. Đặc biệt việc cấp giấy phép cho nước ngoài đầu tư 100% đối với sản phẩm thép thông thường không có gì mới trong công nghệ là bất hợp lý.

Theo khảo sát của Bộ Công Thương, hiện cả nước có 30 tỉnh, thành có dự án sản xuất gang thép. Trong đó, một số tỉnh có nhiều dự án như Bà Rịa- Vũng Tàu (15 dự án), Hải Phòng (9); Phú Thọ và Hà Tĩnh (4)... Sản lượng chủ yếu tập trung tại các dự án FDI thuộc các tỉnh Hà Tĩnh, Bà Rịa, Vũng Tàu, Quảng Ngãi.

Cả nước hiện có 74 Dự án sản xuất gang, thép thành phẩm có công suất thiết kế từ 100.000 tấn mỗi năm trở lên. Ngoài ra, còn một số nhà máy sản xuất thép do Tổng công ty Thép Việt Nam quản lý. Tổng số vốn đầu tư các dự án lên tới gần 42.000 tỷ đồng và hơn 20.000 triệu USD.

Mặc dù năng lực sản xuất các sản phẩm thép hiện có vượt quá xa với nhu cầu thực tế của thị trường trong nước. Tuy nhiên, việc cấp giấy phép xây dựng ở các địa phương vẫn được tiếp tục. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, đến cuối tháng 8/2009, có tới 32 dự án thép khác được địa phương cấp phép, nhưng chưa có ý kiến chấp thuận chủ trương đầu tư của Thủ tướng. Ngoài ra cả nước còn có 65 dự án gang, thép, công suất từ 100.000 tấn mỗi năm trở lên đã đi vào sản xuất, hoặc đang triển khai đầu tư. Trong đó có 17 Dự án thuộc danh mục được quy hoạch, 16 dự án được ý kiến thỏa thuận của Bộ Công Thương.

Hiện có 3 dự án sản xuất thép tấm cán nóng, có trong quy hoạch, nhưng khả năng triển khai đang gặp nhiều khó khăn. Đó là các Dự án Nhà máy thép liên hợp Hà Tĩnh của Tập đoàn Tata, Dự án Khu liên hợp Cà Ná - Ninh Thuận của Lion Group -Vinashin và Dự án Nhà máy thép tấm cán nóng Bà Rịa - Vũng Tàu (VNSTeel mua lại của Tập đoàn Essar).

Nhiều chuyên gia đã dự báo, nếu tính sản lượng thép sản xuất và mức độ đầu tư quá lớn vào ngành thép thời gian qua, đến năm 2030 ngành thép sẽ gặp “khủng hoảng thừa”. Thế nhưng cho đến nay, hàng chục dự án thép vẫn được cấp phép. Nếu cứ đầu tư dàn trải không hiệu quả như thời gian qua, ngành thép sẽ có 6 “điểm yếu”. Đó là ngành công nghiệp có giá trị gia tăng rất thấp; Phát triển ngành thép Việt Nam không thu nhận được nhiều từ quá trình chuyển giao công nghệ; số lao động được giải quyết việc làm không đáng kể khi mỗi nhà máy luyện thép lớn chỉ cần khoảng 1.000 nhân công; huỷ hoại môi trường; tiêu tốn hàng loạt các loại tài nguyên quý báu như đất, nước, năng lượng…

Dừng cấp phép các dự án thép

Ngày 12/7, Bộ Công Thương đã yêu cầu các địa phương dừng cấp giấy chứng nhận đầu tư các dự án thép xây dựng đồng thời rà soát kỹ các dự án đã được cấp giấy phép. Theo văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Bộ Công Thương đề nghị các địa phương chấn chỉnh ngay việc cấp giấy chứng nhận đầu tư đối với các dự án thép.

Việc các địa phương cấp giấy chứng nhận đầu tư các dự án lớn chưa có trong quy hoạch ngành và ý kiến chấp thuận chủ trương đầu tư của Thủ tướng là vi phạm quy định và phải chấn chỉnh.

Việc cấp giấy chứng nhận đầu tư của các địa phương chưa đảm bảo các điều kiện cần thiết về quy mô, công nghệ sản xuất, chủng loại sản phẩm, nguồn nguyên liệu đầu vào, hạ tầng cơ sở, dẫn đến tình trạng một số dự án đầu tư thiếu tính bền vững, mất cân đối giữa sản xuất thượng nguồn với hạ nguồn.

Bộ Công Thương cũng đang phối hợp với các Bộ ngành khác thực hiện lộ trình xóa bỏ các dự án cũ, quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, tiêu tốn năng lượng đồng thời xử lý dứt điểm đối với những dự án thép không đủ tiêu chuẩn, ngoài quy hoạch.

Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tăng cường kiểm tra tình hình đầu tư, sản xuất kinh doanh của ngành thép theo quy hoạch được phê duyệt. Bộ cũng yêu cầu các địa phương tạm dừng cấp giấy chứng nhận đầu tư các dự án thép xây dựng thông thường, rà soát kỹ các dự án đã được cấp giấy.

Trên cơ sở rà soát các dự án đã được các địa phương cấp giấy chứng nhận đầu tư, Bộ sẽ đề nghị Thủ tướng xem xét, bổ sung quy hoạch những dự án có khả năng thực hiện được, đồng thời, chỉ đạo địa phương kiên quyết thu hồi giấp phép đối với các dự án không triển khai hoặc không có khả năng thực hiện theo tiến độ đã cam kết và không có lý do chính đáng.

Hương Ly