FDI và bài học kinh nghiệm

Mặc dù chính sách đã mở cửa, trải thảm đỏ mời các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, tăng tính cạnh tranh và nâng cao chất lượng các sản phẩm hàng hóa, nhưng bên cạnh đấy vẫn có những bất cập rất khó giải quyết cho dù Việt Nam đã nhìn ra “vấn đề”…

Các doanh nghiệp FDI vào Việt Nam đã thổi một luồng sinh khí mới vào các hoạt động sản xuất và kinh doanh trong nước. Tính cạnh tranh giữa các doanh nghiệp càng được đẩy mạnh, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế. Đúng như nhận định của một chuyên gia kinh tế hàng đầu Việt Nam: Thành tích lớn nhất của thu hút FDI mấy chục năm qua là thúc đẩy tăng trưởng, góp phần chuyển dịch cơ cấu, nâng cao trình độ công nghiệp, giúp mang lại phương thức kinh doanh mới cho nền kinh tế.

Nhìn toàn cục và dài hạn, nếu khôn ngoan hơn thì lợi ích có được từ FDI chắc chắn còn lớn hơn, sức lan tỏa phát triển còn mạnh hơn nữa. Nếu nhìn FDI từ mục tiêu cải thiện cơ cấu công nghiệp, nâng cấp nguồn nhân lực, liên kết với doanh nghiệp trong nước, giúp các doanh nghiệp Việt Nam tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị toàn cầu - cái đáng được coi là mục tiêu hàng đầu của việc thu hút FDI thì lại chưa được bao nhiêu. Nhiều dự án FDI tạo ra tranh chấp nguồn lực phát triển gay gắt với các doanh nghiệp trong nước, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Và theo công bố hồi đầu năm nay của Cục đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) Việt Nam đã có 263 dự án đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký cấp mới với tổng số gần 5,6 tỷ USD, giảm 19,6% so với cùng kỳ năm ngoái về số dự án nhưng tăng 58,5% về vốn.

Đằng sau những cái được đó cũng đã bộc lộ những mặt trái của nó. Mới đây là việc lên tiếng của ngành điện khi kêu các dự án thép của nước ngoài đầu tư ở Việt Nam đã vào ào ạt vì giá điện rẻ và họ làm ra sản phẩm, khi có ngoại tệ lại chuyển tiền về. Thực tế đã cho thấy, việc tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam như chủ yếu hướng tới mục tiêu tăng trưởng trong xuất khẩu, khi Việt Nam có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp FDI xuất khẩu sản phẩm (trên 80%) từ Việt Nam. Thế nhưng thực chất, kết quả xuất, nhập khẩu của khu vực doanh nghiệp FDI trong mấy năm qua là nhập khẩu tăng nhanh và thường cao hơn kim ngạch xuất khẩu. Theo Tổng cục Hải quan, kim ngạch nhập khẩu của hội doanh nghiệp FDI trong các năm 2006- 2009 chiếm khoảng 36% so với kim ngạch nhập khẩu cả nước. Riêng năm 2009, thiết bị máy móc chiếm khoảng 6%, nguyên vật liệu chiếm khoảng 26% của cả nước và tương ứng chiếm khoảng 15 và 70%, so với kim ngạch nhập khẩu của khối FDI. Tốc độ tăng nhập khẩu của khối này trung bình khoảng 30%/năm.

Còn theo TS Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, phân nửa số doanh nghiệp FDI hoạt động ở Việt Nam khai lỗ. Không phải chỉ lỗ 1- 2 năm mà lỗ triền miên. Điều này thật là lạ. Tại sao tại một thiên đường đầu tư mà đa số các nhà đầu tư vẫn kêu lỗ? Mà kêu lỗ triền miên như vậy sao không thấy mấy nhà đầu tư nước ngoài bỏ đi? Có phải chính vì cái sự “lỗ” này mà Việt Nam trở thành thiên đường đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài không? Chỉ có thể giải thích việc kêu lỗ như vậy là để trốn thuế và để chuyển giá. Và trên thực tế, nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam thường lấy mục tiêu tiêu thụ sản phẩm sản xuất tại Việt Nam là chính, sau đó mới tính đến xuất khẩu.

Trả lời phỏng vấn mới đây với báo chí, ông Donlan, Tổng Giám đốc Tập đoàn tài chính Vinacapital đã nhận định: thị trường đầu tư gián tiếp nước ngoài đang dần hồi phục, dù các quỹ đầu tư giống như quỹ mà Vina Capital đang quản lý tiếp tục bán thấp hơn giá đỉnh của đầu năm 2008 và việc kêu gọi vốn vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, theo ông Donlam, hiện đang có rất nhiều nhà đầu tư đang tìm kiếm các cơ hội đầu tư vào Việt Nam. “Sẽ có một cơn sóng đầu tư mạnh mẽ tăng lên vào cuối năm 2010 hay đầu năm 2011”, ông Donlam khẳng định.