Để kinh tế tư nhân Việt Nam “cất cánh”

Trong những năm trở lại đây, nhất là sau khi có Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) ngày 18/3/2002 về “Tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách, khuyến khích và tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân”, kinh tế tư nhân của Việt Nam đã có nhiều bứt phá rất đáng ghi nhận.

Kinh tế tư nhân phát triển mạnh kéo theo hàng loạt những động thái tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội như: thúc đẩy đầu tư tài chính, mang đến nguồn vốn con người và khả năng sáng tạo cho các doanh nhân; tạo ra nhiều việc làm và những cơ hội mới; tăng thu nhập xã hội, tạo nên thị trường sôi động và có sức cạnh tranh hơn...

Khẳng định vai trò động lực

Sau hơn 7 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5, các doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh cá thể trong nước phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và đang ngày càng khẳng định vai trò động lực của mình.

Khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh chóng trong thời gian qua còn do tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, đặc biệt từ khi Việt Nam lần lượt tham gia WTO, ASEAN, ASEM, APEC và không ngừng mở rộng quan hệ song phương với các quốc gia khác trên thế giới. Thị trường các nước mở rộng dần cho các sản phẩm của Việt Nam đã tạo cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có khu vực kinh tế tư nhân phát triển sản xuất, kinh doanh các sản phẩm của mình trên các thị trường khu vực và quốc tế.

Kinh tế tư nhân phát triển không chỉ góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế đất nước mà còn trở thành động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Đến nay khu vực kinh tế tư nhân đã có đóng góp lớn cho nền kinh tế, chiếm đến 39% GDP và 1/3 tổng vốn đầu tư toàn xã hội, giải quyết việc làm cho người lao động với tốc độ nhanh, số lượng lớn; giúp chuyển đổi cơ cấu kinh tế, phát triển nhiều công nghiệp chế tạo và ngành nghề mới. Tỷ trọng thu ngân sách từ khu vực kinh tế tư nhân tăng từ 6% (năm 2002) lên trên 12% (năm 2009). Sức sống mãnh liệt của lực lượng kinh tế nòng cốt này biểu hiện rất rõ nét ở sự gia tăng về lượng. Trong 4 năm gần đây, số doanh nghiệp thành lập mới tăng gấp 1,5 lần về số lượng và gấp 5 lần về số vốn đăng ký so với giai đoạn 2000-2005.

Nhiều quy định của pháp luật được ban hành đã tạo hành lang pháp lý, môi trường thể chế và tâm lý xã hội tốt cho kinh tế tư nhân phát triển. Đặc biệt lực lượng này luôn vững vàng trước mọi biến động của nền kinh tế, mà cụ thể là trụ vững qua ảnh hưởng lớn của cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ về lượng, năng lực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế đã được nâng lên đáng kể. Tổng vốn đăng ký giai đoạn 2000-2009 là 2.450 tỷ đồng, lớn hơn cả vốn FDI cùng kỳ, vốn đăng ký bình quân tăng 62%. Cơ cấu về ngành nghề, sản phẩm và quy mô vốn đầu tư của kinh tế tư nhân cũng có nhiều thay đổi. Một số doanh nghiệp của tư nhân đã phát triển thành tập đoàn kinh tế, tạo dựng được thương hiệu cả trong nước và quốc tế.

Tại Tp. Hồ Chí Minh, hiện có trên 128.000 doanh nghiệp tư nhân, chiếm tới 80% số lượng doanh nghiệp trên địa bàn, về vốn chiếm khoảng 53%. Không chỉ giải quyết việc làm cho lao động địa phương và các vùng lân cận, khu vực kinh tế tư nhân còn là lực lượng nòng cốt giúp chuyển giao công nghệ, thu hút đầu tư, đóng góp tích cực vào tăng trưởng GDP của Thành phố. Ông Nguyễn Thành Tài - Phó Chủ tịch Thường trực UBND Tp. Hồ Chí Minh khẳng định: "Lực lượng kinh tế tư nhân có vai trò hết sức quan trọng, trở thành nhân tố không thể thiếu trong sự phát triển bền vững của nền kinh tế Thành phố trong suốt những năm qua”.

Khuyến khích phát triển

Kinh tế tư nhân ở Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, so với khu vực với thế giới, cũng như so với khu vực kinh tế nhà nước và đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, thì đáng tiếc các doanh nghiệp tư nhân còn khá yếu. Bên cạnh những đóng góp hết sức cụ thể, đến nay vai trò của khu vực kinh tế tư nhân vẫn chưa được nhìn nhận đúng mức và có cơ chế phù hợp kích hoạt phát triển đúng tầm vóc. Chủ trương của Nhà nước là không phân biệt các thành phần kinh tế, tuy nhiên đến nay vẫn còn có cái nhìn khá e dè và đâu đó vẫn còn phân biệt đối xử với thành phần kinh tế này, thể hiện qua việc tiếp cận các cơ hội kinh doanh, chính sách đầu tư, phân bổ vốn và nguồn lực quốc gia. Các doanh nghiệp phải tự thân vận động, đối mặt với vô vàn thách thức về môi trường kinh doanh, đồng thời gặp không ít khó khăn trong việc tiếp cận những nguồn lực cần thiết như sử dụng đất đai; nhân lực; vay vốn trung và dài hạn; công nghệ và đào tạo... Chính vì lẽ đó, khu vực kinh tế tư nhân “chậm lớn” so với tiềm năng và khả năng quản trị, điều hành.

Ngoài ra theo các chuyên gia kinh tế, tuy đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước đề ra là đúng đắn nhưng trong nhận thức chỉ đạo điều hành của các cấp quản lý không đồng đều nên việc triển khai chính sách chưa sâu, chưa sát thực tế, có lúc còn gây khó khăn, triệt tiêu động lực phát triển doanh nghiệp tư nhân. Vì vậy, tiềm năng phát triển của kinh tế tư nhân chưa được khai thác hết, hiệu quả chưa cao.

Để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành một lực lượng đối trọng - trong đó bao gồm các tập đoàn kinh tế tư nhân được công nhận chính danh, có vị thế cạnh tranh trong nước và trên trường quốc tế, đòi hỏi tự thân các doanh nghiệp phải tăng cường nội lực thực sự trên thương trường, tham gia có hiệu quả vào các lĩnh vực kinh tế mang tính chiến lược của đất nước.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Sinh Hùng, sắp tới cần tiếp tục có các biện pháp khuyến khích, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển thành lực lượng mạnh, tạo động lực để khu vực kinh tế này có đóng góp bền vững, lâu dài cho đất nước. Cũng theo Phó Thủ tướng, thời gian tới lực lượng doanh nghiệp tư nhân cần phát triển mạnh về số lượng, vừa phát triển về chất lượng theo hướng tái cơ cấu toàn bộ nền kinh tế. Trước nay nền kinh tế nước ta vẫn phát triển chủ yếu theo chiều rộng, nay cần tập trung phát triển theo chiều sâu, phát triển hài hòa để có điều kiện chuyển đổi cơ cấu lao động. Về phát triển theo chiều sâu nên theo 2 hướng chủ đạo: thứ nhất, phải tạo ra các sản phẩm, tổ chức sản xuất kinh doanh trong những ngành nghề có hàm lượng kỹ thuật, chất xám cao, mang lại giá trị gia tăng cao; thứ hai, tiến mạnh vào các lĩnh vực dịch vụ cao cấp như tài chính - ngân hàng, hàng không, bảo hiểm, khai thác chế biến sâu…

Tuy nhiên, để doanh nghiệp tư nhân phát triển mạnh mẽ về chiều sâu, xứng đáng là một trong những động lực của nền kinh tế, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng vấn đề trọng tâm hơn cả là cơ chế chính sách cần tiếp tục đổi mới. Nhà nước cần rà soát, sửa đổi, bổ sung một số chính sách chưa phù hợp; đồng thời thể chế hoá bằng chính sách trong việc tạo điều kiện thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh, mạnh và đúng hướng; thực sự xây dựng cơ chế bình đẳng trong đầu tư kinh doanh và tiếp cận các nguồn lực cũng như cơ hội phát triển. Ngoài ra, Nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về vốn cũng như công nghệ.

Cũng theo bà Lan, để phát triển khu vực tư nhân, Việt Nam cần nhắm vào 5 mục tiêu chính: tăng cường cải cách, tạo yếu tố hài hòa trong nền kinh tế thị trường; phát triển nền kinh tế đa thành phần; hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế; mở rộng quan hệ hợp tác nhiều mặt; xây dựng bộ máy Nhà nước lành mạnh, chống tham nhũng và quan liêu. Thực hiện tốt những mục tiêu trên sẽ tạo cơ hội cho lực lượng doanh nghiệp tư nhân bứt phá, phát triển thành các doanh nghiệp lớn có khả năng cạnh tranh trong nước, trong khu vực và trên thế giới.

Thiên Phú