Bảo vệ môi trường là phát triển kinh tế

Theo TS Lê Xuân Bá, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương: “Giai đoạn 2010-2020, VN cần phát triển hài hoà cả 3 trụ cột: kinh tế, môi trường và xã hội. Nếu xem nhẹ yếu tố môi trường, nhiều thành quả kinh tế trong tương lai có thể bị sụp đổ”.

Ô nhiễm môi trường chính là thách thức lớn nhất của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá ở VN.

Đảm bảo sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái, vừa đáp ứng được nhu cầu của hiện tại trong tăng trưởng và phát triển, vừa không làm phương hại đến các thế hệ tương lai là một yêu cầu bức thiết của phát triển bền vững. VN là một trong những quốc gia duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và liên tục trong vài thập niên gần đây. Tuy nhiên, theo tính toán của các chuyên gia kinh tế nước ngoài, cứ tăng 1% GDP mà không có chiến lược bảo vệ môi trường thì sẽ mất đi 3% GDP về môi trường.

Chất lượng môi trường xấu đi

Theo kết quả nghiên cứu về môi trường ở VN của WB cho thấy: TP.HCM và HN là 2 trong 10 tỉnh, thành phối được điều tra có tỷ lệ ô nhiễm môi trường cao nhất, đặc biệt là ở các khu công nghiệp trọng điểm. Các chuyên gia của WB cũng đưa ra nhận định: ô nhiễm môi trường chính là thách thức lớn nhất của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá ở VN.

Theo các nhà khoa học, VN là một trong những nước chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu toàn cầu. Thiên tai thường xuyên xảy ra trong những năm gần đây: lũ lụt ở các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, hạn hán ở các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long và Đồng Bằng sông Hồng... Nghiên cứu về biến đổi khí hậu ở VN cho thấy, từ năm 1990 đến 2000, nhiệt độ trung bình năm tăng 0,1độ C, nhiệt độ trung bình các tháng hè tăng 0,1 độ C- 3 độ C. So với năm 1990, dự báo nhiệt độ sẽ tăng khoảng 1,4-1,5 độ C vào năm 2050 và tăng 2,5-2,8 độ C vào năm 2010. Mùa nóng ngày càng trở nên khắc nghiệt hơn, lượng mưa cùng với cưòng độ mưa tăng mạnh. Các trận bão mà VN phải hứng chịu trong những năm gần đây cũng trở nên khốc liệt, quỹ đạo bão dường như đã chuyển hướng về phía Nam, cường độ và mức độ tàn phá ngày càng gia tăng.

Theo Ban chỉ đạo phòng chống lụt bão Trung ương, tổng thiệt hại do thiên tai gây ra trong năm 2007 ước tính khoảng 18.570 tỷ đồng, năm 2008, thiên tai gây thiệt hại nặng nề về người, riêng về vật chất lên tới hơn 13.000 tỷ đồng, năm 2009 thiệt hại 23.745 tỷ đồng, năm 2010, chỉ riêng miền trung đã bị thiệt hại tới 11.600 tỷ đồng.

Tổng cục khí tướng thuỷ văn ước tính, mực nước biển hiện đang dâng cao với tốc độ trung bình là 2mm/năm. Xói lở bờ biển đã và đang xảy ra. Các chuyên gia cho biết, nếu tính đến cả các tổn thất môi trường thì tốc độ tăng trưởng GDP thực tế của VN sẽ chỉ là 3-4% và nếu nhiệt độ tiếp tục tăng, VN sẽ mất 17% sản lượng nông nghiệp.

Theo ước tính của WB, VN là một trong số các nước bị ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu và nước biến dâng, trong đó vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long bị ngập chìm nhiều nhất. Nếu nước biển dâng 1m sẽ có 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất khoảng 10% GDP. Nếu nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 25%. Nhìn vào thực trang môi trường VN hiện nay, không ít người không khỏi giật mình trước những con số trong phạm vi ô nhiễm không khí. Theo thống kê của Cục bảo vệ môi trường, xét các nguồn thải ra gây ô nhiễm không khí trên phạm vi toàn quốc (bao gồm cả khu vực đô thị và khu vực khác) ước tính cho thấy, hoạt động giao thông đóng góp tới gần 85% lượng khí CO, 95% lượng VOCs. Trong khi đó, các hoạt động công nghiệp và sản xuất công nghiệp có tỷ lệ đóng góp xấp xỉ nhau. Ngoài khí thải từ các phương tiện giao thông và khói từ các khu công nghiệp, chất thải và nước thải cũng là những nhân tố chính gây nên tình trạng ô nhiễm không khí và môi trường nước một cách trầm trọng. Nhiều khu công nghiệp và khu dân cư không có hệ thống nghiền và xử lý chất thải ở mức chuẩn tối thiểu. Các chất thải không được qua xử lý, bị xả trực tiếp ra sông, hồ xung quanh các thành phố.

Cho dù sau 10 năm thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường cho giai đoạn 2001-2010, VN đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong bảo vệ môi trường, nhưng cũng phải nhìn nhận một thực tế là, chất lượng môi trường đang tiếp tục xấu đi và gây ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ và đời sống của con người, đặc biệt là các vùng kinh tế trọng điểm.

Phát triển hài hoà giữa kinh tế và môi trường

Theo PGD, TS Lê Hữu Ái, Trường đại học kinh tế - ĐH Đà Nẵng, phát triển kinh tế phải kết hợp chặt chẽ, hài hoà với phát triển xã hội và bảo vệ môi trường, đầu tư bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Để đạt được quyết sách này, cần phải có một hệ các nhóm giải pháp đồng bộ trong cả nước.

Trong đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục, nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường cho các tổ chức và cá nhân trong cả nước, nhất là về nguy cơ ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và nước biển dâng đối với sự tồn vong của loài người.

Trên cơ sở của việc quản lý nhà nước và công cụ pháp luật về bảo vệ môi trường, ông Ái cho rằng, cần triệt để áp dụng các công cụ kinh tế trong công tác quản lý môi trường; tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành, kiện toàn hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, hình thành hệ thống các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành theo hướng thống nhất, công bằng, hiện đại và hội nhập.

Theo thống kê, hiện cả nước có gần 250 khu công nghiệp, khu chế xuất và hàng nghìn làng nghề trên cả nước.Bởi vậy, phải đặc biệt chú trọng công tác quy hoạch phát triển các khu, cụm, điểm công nghiệp, các làng nghề, các đô thị, đảm bảo tính khoa học trên cơ sở tính toán kỹ lưỡng, toàn diện các xu thế phát triển, từ đó có chính sách phù hợp. Đối với các khu công nghiệp, cần có quy định bắt buộc các công ty đầu tư hạ tầng phải xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung hoàn chỉnh mới được phép hoạt động, đồng thời thường xuyên có báo cáo định kỳ về hoạt động xử lý nước thải, rác thải tại đó, tránh tình trạng “ức hiếp” như đã từng làm với sông Thị Vải thời gian qua.

Trên cơ sở pháp lý, theo ông Ái, cần đẩy mạnh việc áp dụng biện pháp kinh tế trong quản lý môi trường đối với các loại công cụ như: đánh thuế và thu phí môi trường; đưa vào sử dụng giấy phép chất thải và có thể mua bán được; thực hiện việc ký quỹ môi trường, trợ cấp môi trường....

Ngoài ra, cần có giải pháp phát triển khoa học công nghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; phải tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và chú ý đến yếu tố kinh tế nhằm khuyến khích các tổ chức, cá nhân phát huy sáng kiến và áp dụng các giải pháp công nghệ trong bảo vệ môi trường. Đồng thời, có kế hoạch dài hạn huy động nguồn ngân sách đủ lớn cho công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai. Ngoài nguồn ngân sách nhà nước, cần đẩy mạnh việc huy động vốn từ các tổ chức, cá nhân để phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ của mình.

Quỳnh Anh