Thương hiệu: Không thể lơ là

Bài học về việc về bị chiếm hữu thương hiệu hay chỉ dẫn địa lý (CDDL) ở nước ngoài không còn là chuyện quá mới xẩy ra ở Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp Việt đã phải rất vất vả và tốn kém khi đấu tranh để tìm lại thương hiệu của mình do đã không tính toán để đăng ký bảo hộ ở nước ngoài.

Điển hình là trường hợp của tên miền cà phê Trung Nguyên đã bị chiếm dụng ở Australia để quảng cáo và rao bán thương hiệu cà phê Highlands. Ngoài ra, là nơi sản xuất ra hơn 50% sản lượng cà phê của cả nước, góp phần đưa Việt Nam lên vị trí thứ nhì thế giới về xuất khẩu cà phê Robusta, sở hữu thương hiệu cafe Buôn Ma Thuột nổi tiếng thế giới, nhưng tỉnh Đăk Lăk cũng đã lại để mất hai thương hiệu này vào tay doanh nghiệp Trung Quốc và Pháp. Cụ thể, mới đây, Công ty Cổ phần Sở hữu trí tuệ Bross và Cộng sự, đã phát hiện hai nhãn hiệu cà phê Buôn Ma Thuột và Đăk Lăk đã bị doanh nghiệp nước ngoài chiếm dụng.

Theo đó, chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột đã bị Công ty Guangzhou Buon Ma Thuot Coffee Co.,Ltd có văn phòng đặt tại Quảng Châu (Quảng Đông-Trung Quốc), đăng ký độc quyền nhãn hiệu thời hạn 10 năm trên toàn lãnh thổ Trung Quốc. Còn thương hiệu DAK LAK, tỉnh trồng nhiều cà phê nhất Việt Nam bị Công ty ITM ENTREPRISES (Pháp) đăng ký nhãn hiệu, đã được cơ quan sở hữu trí tuệ Pháp cấp độc quyền sử dụng cho sản phẩm cà phê của họ từ tháng 9-1997. Và công ty này này sử dụng thương hiệu độc quyền này tiếp tục đăng ký trên phạm vi toàn cầu, và như vậy thương hiệu DAK LAK của họ sẽ được bảo hộ tại các quốc gia khác không kể Pháp, gồm: Áo, Bulgaria, Bỉ, Hà Lan,Luxembourg, Thụy Sĩ, Czech, Đức, Croatia, Hungary, Ý, Ma rốc, Monaco, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Rumani, Slovenia, Nga, Slovakia, Serbia…

Trường hợp của nước mắm Phú Quốc lại bị một công ty tại Hong Kong, có tên là Viet Huong đăng ký bảo hộ. Hiện tại , theo quy định của Trung Quốc, nhãn hiệu đăng ký sẽ được cấp bảo hộ địa danh Phú Quốc, trong trường hợp này chưa phải là nổi tiếng đối với cộng đồng người dân Trung Quốc. Vì vậy, các cơ quan quản lý phía Trung Quốc đang xem xét và nếu phía Việt Nam không có phản ứng gì thì đương nhiên Trung Quốc sẽ cấp nhãn hiệu này theo đúng quy định.

Theo luật sư Lê Quang Vinh, Công ty Cổ phần Sở hữu trí tuệ Bross và Cộng sự, các trường hợp mất thương hiệu như của cà phê Buôn Ma Thuật, nước mắm Phú Quốc nếu được phát hiện sớm hơn thì cách xử lý đã hoàn toàn dễ dàng và ít tốn kém hơn rất nhiều. Ông Vinh lý giải, nếu phía Việt Nam phát hiện thương hiệu của mình bị xâm phạm chỉ cần guiử đơn phản đối và chờ đợi, và nếu không thành công thì đơn đăng ký của Viet Huong (công ty đã xâm phạm thương hiệu nước mắm Phú Quốc của Việt Nam), cũng sẽ bị chậm lại 2-3 năm. Bởi theo luật của Trung Quốc thì bất cứ người thứ ba nào trong vụ việc này nếu có căn cứ cho rằng việc đăng ký đó ảnh hưởng tới quyền và lợi ích, có thể gây thiệt hại cho mình về uy tín, thương hiệu, doanh thu…đều có quyền gửi đơn phản đối. Tuy nhiên, với phản ứng quá chậm của thương hiệu Phú Quốc này thì hiện tại dường như mọi việc đã rơi vào trình trạng đã rồi. Nhiều chuyên gia sở hữu trí tuệ cho rằng, việc bảo vệ chỉ dẫn địa lý như Phú Quốc là bảo vệ có giới hạn - nghĩa là giới hạn quyền theo lãnh thổ. Nhãn hiệu đã được đăng ký bảo hộ ở Việt Nam sẽ không có hiệu lực ở quốc gia khác, do vậy muốn được bảo vệ ở nước ngoài thì phải nộp đơn ra nước ngoài đăng ký. Luật sư Vinh cũng đưa ra hai cách để bảo vệ các chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam là: nộp từng đơn yêu cầu bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho từng thị trường một, cách này rất tốn kém.

Hai là có thể sử dụng theo hiệp định Madird chuyển chỉ dẫn địa lý sang nhãn hiệu tập thể, Hiệp hội đăng ký và có danh sách các thành viên được quyền sử dụng nhãn hiệu và sau này xác định ai không nằm trong danh sách này thì bị coi là xâm phạm. Nếu đăng ký theo cách này thì có thể đăng ký trên phạm vi toàn thế giới với chi phí là 20.000 USD và được bảo vệ ở tối đa 84 nước.

Theo ông Trần Việt Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, qua các sự việc đáng tiếc như trên, việc cần làm ngay lúc này là các địa phương có các giá trị thương hiệu nổi tiếng cần nhanh chóng đăng ký nhãn hiệu của mình. Tuy nhiên cũng có khó khăn là hiện tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam có quy mô sản xuất nhỏ, năng lực tài chính yếu, hiểu biết hạn chế nên việc bỏ ra một khoản tiền để đăng ký sở hữu trí tuệ là một gánh nặng với họ.

Anh Phương