Giá xăng dầu: Khó giảm giá do… vướng văn bản pháp quy

Trước sức ép của dư luận và sự phản biện dứt khoát của tân bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam, mới đây, thị trường xăng dầu đã có những tín hiệu tích cực bước đầu. Cụ thể, theo Thông báo số 260 /BTC-QLG vừa được Bộ Tài chính ban hành, dầu diesel 0,05S từ mức 20.800 đồng/lít giảm xuống còn 20.400 đồng/lít; dầu hỏa giảm 300 đồng xuống 20.200 đồng/lít. Tuy nhiên, động thái giảm giá mới này chưa đáp ứng được kỳ vọng của người tiêu dùng.

Theo lý giải của Bộ Tài chính, việc điều chỉnh giảm giá lần này là do giá xăng dầu thế giới giảm. Tuy nhiên theo các chuyên gia kinh tế, động thái giảm giá này dường như vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng của người dân, thị trường cũng như các doanh nghiệp vận tải, đối tượng chịu tác động nhiều nhất trong việc lên xuống của giá xăng dầu. Thực tế, là lần điều chỉnh này Nhà nước mới chỉ giảm giá dầu, trong khi đối với xăng A92, giá vẫn giữ nguyên như hiện nay là 20.800 đồng/lít. Song, theo ông Thái Văn Chung, - Tổng thư ký Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP.Hồ Chí Minh, cộng cả lần giảm giá dầu ngày 26-8 là 300đồng/lít thì đến thời điểm này, các doanh nghiệp vận tải trên địa bàn thành phố có thể điều chỉnh giảm giá cước vận tải xuống 5%, đó cũng là một tín hiệu khả quan bước đầu.

Tuy nhiên, theo tâm lý của nhiều người tiêu dùng, đợt giảm giá lần này vẫn chưa thỏa mãn nhu cầu. Bởi giá xăng vẫn đứng không nhúc nhích ở mức 20.800 đồng/lít. Theo các chuyên gia trong lĩnh vực xăng dầu, mặc dù giá xăng và dầu thô tại Singapore đã giảm mạnh, nhưng, các doanh nghiệp đầu mối vẫn chưa thể giảm giá bán lẻ trong nước vì theo Nghị định 84, nhiều doanh nghiệp xăng dầu đầu mối vẫn… kêu lỗ. Các chuyên gia cho rằng giá xăng dầu chỉ có thể giảm nếu sửa Nghị định 84. Do đó, thời gian tới muốn giảm giá xăng dầu cần thay đổi khoảng thời gian tính giá cơ sở trung bình để làm tiêu chí điều chỉnh giá bán lẻ và chuyện lời lỗ của doanh nghiệp không thể khẳng định theo các mức giá trung bình tại Singapore mà phải theo giá nhập khẩu thực tế. Cũng theo tính toán, dựa theo chiết khấu thực tế của doanh nghiệp đầu mối cho các đại lý và theo giá tại Singapore, tại thời điểm, ngày 4-10, thì giá cơ sở xăng A92 là 20.140 đồng/lít, thấp hơn giá bán lẻ 660 đồng/lít. Tuy nhiên, giá cơ sở này đã gồm 300 đồng lợi nhuận định mức của doanh nghiệp theo quy định của Bộ Tài chính tại Nghị định 84 về kinh doanh xăng dầu. Do đó, nếu tính cả khoản lợi nhuận định mức, doanh nghiệp đầu mối nhập xăng về trong ngày 4-10 có thể lời 960 đồng/lít. Còn nếu tính theo mức giá trung bình hơn 10 ngày trở lại đây, giá cơ sở chưa có lợi nhuận định mức khoảng 20.000 đồng/lít. Như vậy doanh nghiệp cũng đã có lời 800 đồng/lít.

Hiện tại, chính vì nguyên tắc tính giá cơ sở theo mức trung bình 30 ngày thì việc điều chỉnh giá xăng (cả tăng và giảm) đều khó. Bởi trong tình hình nền kinh tế thế giới có nhiều biến động thay đổi liên tục, trong khi giá thế giới đã giảm đến trên 10 ngày thì giá xăng dầu trong nước vẫn đứng yên. Một khía cạnh khác, mặc dù một chu kỳ biến động giá xăng dầu thế giới từ 7-10 ngày. Trong khi ở Việt Nam muốn được tăng, giảm giá lại phải chờ điều kiện giá cơ sở là (30 ngày). Chính vì nguyên nhân này, nên trước đây tại thời điểm tháng 6/2011 và 8/2011 người tiêu dùng cũng không có cơ hội mua xăng dầu giảm giá theo giá thế giới.

Ngoài ra, một lý giải khác, quy định cơ sở trung bình 30 ngày là để doanh nghiệp đầu mối phải dự trữ 30 ngày, đảm bảo nguồn cung được ổn định cũng gây ra nhiều bất cập. Bởi, với tình hình mới hiện nay sự thị trường xăng dầu trong nước đã không quá phụ thuộc vào nguồn xăng dầu nhập khẩu. Hiện tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất đã đáp ứng được trên 30% nhu cầu tiêu thụ. Ông Nguyễn Hoài Giang, tổng giám đốc Công ty lọc hóa dầu Bình Sơn, cho biết hiện nay Nhà máy lọc dầu Dung Quất đang chạy tới 105% công suất. Tính đến hết tháng 9/2011, lượng xăng dầu các loại đã xuất bán ra thị trường khoảng 3,71 triệu tấn. Từ nay đến cuối năm nhà máy vẫn duy trì lượng sản xuất trên 19.000 tấn/ngày và ba đầu mối tiêu thụ chính vẫn là Petrolimex, PV Oil và Petec. Do đó, nhiều chuyên gia cho rằng, muốn giá xăng dầu trong nước giảm thì cũng cần tính toán đến việc sửa đổi quy định cơ sở trung bình 30 ngày.

Theo ông Ngô Trí Long, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giá cho rằng, việc giảm giá xăng dầu lần này cũng còn một số hạn chế. Bởi mặt hàng xăng được tiêu thụ nhiều hơn mặt hàng dầu. Nếu như giảm giá xăng sẽ có tác động nhiều hơn tới việc kiềm chế mặt bằng giá, đặc biệt trong thời điểm ba tháng cuối năm nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh. Ngoài ra, để giảm giá xăng dầu Bộ Tài chính cũng cần có tính toán đến mức lãi, lỗ hợp lý cho doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu. Và cũng cần tuân thủ theo quy luật thế giới, khi giảm giá dầu thì phải gắn liền với giá xăng. Chứ không nên giảm giá dầu mà giữ nguyên giá xăng.

Còn theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế, xã hội Hà Nội, hiện giá xăng dầu vẫn là một ẩn số và nghịch lý lớn đối với nền kinh tế Việt Nam. Cứ mỗi lần tăng giá xăng dầu là nền kinh tế vĩ mô phải chịu những hệ lũy bất lợi như tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI, giá một loạt các dịch vụ, mặt hàng thiết yếu tăng .v.v… Việt Nam đang dần hòan thiện thể chế kinh tế thị trường thì việc lành mạnh hóa, minh bạch giá xăng dầu, tăng giảm theo giá thế giới, phải được các cơ quan chức năng có nhiều biện pháp điều chỉnh tích cực theo hướng có lợi cho người thụ hưởng hơn nữa, ông Phong nói./.

Anh Phương