Việt Nam trước cơ hội lớn về xuất khẩu gạo

Trong hội nghị quốc tế lúa gạo vừa được tổ chức ở Tp. Hồ Chí Minh vừa qua, ba bạn hàng lớn của Việt Nam là Indonesia, Philippines và Bangladesh đều tuyên bố sẽ nhập khẩu gạo của Việt Nam, dường như đây là cơ hội rất thuận lợi cho Việt Nam vươn lên trở thành nước “quán quân” trong xuất khẩu gạo. Tuy nhiên theo các chuyên gia để đạt được vị trí này, Việt Nam cần phải tỉnh táo, cân nhắc đưa ra chính sách kịp thời, hợp lý.

Theo các chuyên gia tham dự hội thảo, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn trong xuất khẩu gạo khi Chính phủ Thái Lan quyết định thu mua toàn bộ gạo trong nước, Ấn Độ đã tiếp tục trở lại thị trường xuất khẩu gạo nhưng yếu tố hạ tầng logistics vẫn đang cản trở việc xuất khẩu này. Bên cạnh đó, ba nước vốn là bạn hàng lớn của Việt Nam như Indonesia, Philippines và Bangladesh đã “bật đèn xanh” sẽ nhập khẩu gạo của Việt Nam, do các nước này đang phải chịu những yếu tố bất lợi về thời tiết dẫn đến sản lượng gạo sụt giảm đáng kể.

Theo ông Sutarto Alimuso, Chủ tịch HĐQT Perum Bulog – Indonesia cho biết nhu cầu nhập khẩu gạo của Indonesia luôn rất lớn. Thời gian tới, nước này sẽ nhập khẩu gạo với số lượng đáng kể và Việt Nam sẽ là ứng cử viên số một của nước này. Theo ông Alimuso, Indonesia đang cần khoảng 1,5 triệu tấn gạo dự trữ để phục vụ nhu cầu người dân cho đến hết năm 2011. Trong khi đó, đại diện Chính phủ Bangladesh, ông Ilahi Dad Khan tuyên bố sẽ nhập khoảng 450.000 tấn gạo từ Việt Nam trước khi kết thúc năm 2011. Phía Chính phủ Philippines cho biết, nước này sẽ nhập khoảng 150.000 tấn từ Việt Nam và Trung Quốc.

Tuy đang đứng trước cơ hội trở thành một trong các nước đứng đầu về xuất khẩu gạo nhưng các chuyên gia cũng cảnh báo Việt Nam nên thận trọng hơn bởi thị trường xuất khẩu gạo luôn có những diễn biến bất ngờ, các cơ hội tiềm năng nhưng dễ có thể biến thành nguy cơ, các đối thủ có thể “lật ngược tình thế” vào phút cuối.

Trước hết là với đối thủ Thái Lan, theo bà Korbsook Lansuri – cựu Chủ tịch Hiệp Hội xuất khẩu gạo Thái Lan cho biết, tuy Thái Lan chịu ảnh hưởng nặng nề từ lũ lụt khi 1,5 triệu ha xuống giống cùng 2 triệu tấn gạo đã xay xát bị thiệt hại nhưng từ giờ cho đến cuối năm Thái Lan không hề thiếu gạo bởi có 4 triệu tấn đang có mà thương nhân nước này nắm giữ, 1 triệu tấn trong nhà kho của Chính phủ, chưa kể Thái Lan sẽ có nguồn bổ sung đáng kể từ vụ mùa hai tháng sắp tới. Kế đến là việc Chính phủ Thái Lan đang thực hiện lời hứa là sẽ mua toàn bộ số gạo trong nước với giá cao (giá bán gạo của Thái Lan trung bình là 500USD/tấn, gạo chất lượng cao là 650USD/tấn. Nếu thực hiện chương trình này, sẽ đẩy giá gạo lên khoảng từ 700 – 800 USD/tấn), mà trước đó giá gạo Thái Lan vốn là nước có giá gạo cao nhất trên thế giới. Việc đẩy giá gạo lên cao quá như vậy sẽ có ảnh hưởng gì đến thị trường? Chính phủ Thái Lan có thành công trong việc mua toàn bộ số gạo trong nước với sản lượng 31 triệu tấn lúa gạo/năm. Và việc này sẽ kéo dài được trong bao nhiêu lâu khi mà bài học thất bại trong chính sách trợ giá 9 triệu tấn của Chính phủ trước vẫn còn đấy. Trong trường hợp Chính phủ Thái Lan gom hết số gạo trong dân thì Chính phủ này sẽ có những “đường đi nước bước” như thế nào trên con đường xuất khẩu gạo thì hầu như chưa ai đoán được “kịch bản”, vì thế các doanh nghiệp xuất khẩu gạo của Việt Nam cũng phải cân nhắc cẩn thận.

Bên cạnh đó, việc Thái Lan xưa nay là nước đứng đầu trong xuất khẩu gạo, chiếm 30% tỷ trọng gạo trên thị trường thế giới đã khiến cho một số thương nhân của Thái Lan tin tưởng rằng Thái Lan hoàn toàn có cơ sở tăng giá bán mà vẫn giữ được những khách hàng “ruột” vốn có, những khách hàng là tầng lớp thượng lưu bởi họ luôn chọn những mặt hàng gạo cao cấp. Về điều này, vẫn chưa có nước nào vượt được Thái Lan. Thế nên dù giá gạo ở phân khúc cao cấp của Thái Lan có tăng giá thì các nước xuất khẩu gạo cũng chưa vội mừng, bởi cơ hội “chiếm” được thị phần này của Thái Lan rất khó khả thi.

Ấn Độ bắt đầu tham gia vào thị trường xuất khẩu gạo trở lại với 4,6 triệu tấn gạo, tuy nhiên các nước khác vẫn chưa coi Ấn Độ là đối thủ thực sự, bởi “tính đến thời điểm này, lượng gạo Ấn Độ được giao dịch là rất nhỏ so với con số trên, do cơ sở hạ tầng logistics của Ấn Độ không đáp ứng nổi số lượng lớn như vậy. Ấn Độ có gạo để xuất là một chuyện, xuất được hay không lại là chuyện khác”- ông Jeremy Ziwinger – Chủ tịch kiêm TGĐ Rice Trader, một trong những chuyên gia hàng đầu về lúa gạo cho biết.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rất có thể Ấn Độ đang là một trong những “cái bẫy” đối với các nước xuất khẩu gạo khác. Bởi giá lúa gạo của Ấn Độ đang rất cạnh tranh (giá gạo của Ấn Độ thấp hơn của Thái Lan 100USD/tấn) nên khi Ấn Độ tham gia thị trường sẽ là một trong những đối thủ đáng gờm cho các nước xuất khẩu khác. Còn theo thông báo tình trạng gạo đang ùn tắc ở cảng nên chưa thể ồ ạt “tấn công” thị trường được cũng được xem là “chiêu” mới của Ấn Độ bởi rất có thể họ đang găm hàng để chờ thời cơ tốt hơn sẽ xuất khẩu gạo.

Các chuyên gia cũng dự đoán tình hình xuất khẩu gạo năm 2012 sẽ rất khó khăn cho các nước xuất khẩu gạo. Theo khảo sát của The Rice Trader thì trong hai quý vừa qua, cả 5 nước đứng đầu trong xuất khẩu gạo đều có mức tăng trưởng khá cao. Ông Jeremy Ziwinger cho biết, thời gian qua Việt Nam đã phá vỡ kỷ lục và có được thành tích xuất khẩu đáng ghi nhận, rất có thể Việt Nam sẽ vươn lên trở thành một trong những nước đứng đầu xuất khẩu gạo, nhưng đến năm 2012 việc giữ vững được thành tích này sẽ rất khó khăn.

Chia sẻ những khó khăn của Thái Lan, Bà Korbsook Lamsuri nói, do gặp quá nhiều khó khăn từ tình hình lũ lụt và chính sách mới chưa rõ ràng hiện nay, các nhà xuất khẩu gạo Thái đang gặp rất nhiều khó khăn. Trong khi đó, Ấn Độ tham gia thị trường với mức giá khá rẻ. Rất có thể Thái Lan sẽ mất một số thị phần phân khúc bình dân, Ấn Độ sẽ là đối thủ nguy hiểm “loại” Thái Lan sẽ khỏi các thị trường ở Iraq, Iran, Châu Phi, Malaysia…“Gạo là hàng hóa đặc biệt, nhưng vừa qua mặt hàng này không được đặt đúng vai trò là một loại hàng hóa có tính thị trường mà mang tính chính trị. Chính phủ mới đã xác định ưu tiên xóa khoảng cách giàu nghèo, nên vai trò của các nhà thương mại sẽ hầu như biến mất và gạo Thái sẽ mất thị phần”, bà Korbsook Lamsuri nói.

Với nhiều năm kinh nghiệm trên thị trường xuất khẩu gạo, bà Korbsook Lamsuri khẳng định thị trường xuất khẩu gạo luôn có những biến động khôn lường, vì thế các doanh nghiệp xuất khẩu gạo muốn thành công thì phải nghiên cứu nắm vững về thị trường để qua đó có những hướng đi đúng đắn cho doanh nghiệp.

Hà Linh