Cần phân biệt giữa nợ công với “họ” nợ công

Liên quan tới vấn đề nợ công của Việt Nam, Phóng viên đã có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Trần Bạt, Chủ tịch, Tổng Giám đốc Investconsult Group và là Nhà nghiên cứu các vấn đề kinh tế. Lê Hiền thực hiện.

Vừa là chuyên gia kinh tế, nhà tư vấn luật đồng thời là nhà doanh nghiệp, Ông có thể đánh giá như thế nào về vấn đề nợ công?

Nợ công là một vấn đề toàn cầu, không chỉ riêng của Việt Nam. Tại sao nó lại là vấn đề toàn cầu? Bởi vì sự phát triển nóng của nền kinh tế thế giới để thỏa mãn đòi hỏi về tăng trưởng nên các Chính phủ đều phải đầu tư, phải vay nợ. Nhiều Chính phủ còn giải quyết nghĩa vụ quốc tế, ví dụ Hoa Kỳ, Trung Quốc…

Khi kinh tế phát triển tốt thì nợ là một loại tín dụng, còn khi kinh tế phát triển không tốt thì năng lực trả nợ có vấn đề. Năng lực trả nợ có vấn đề nghĩa là nguồn thu mà Nhà nước thu được từ các hoạt động kinh tế là không thỏa mãn được nhu cầu trả nợ. Vì thế một loạt các quốc gia đang có vấn đề như Hy Lạp, Mỹ, EU… Việt Nam cũng đang có vấn đề khi theo đánh gia mới nhất của Chính Phủ,nợ công của Việt Nam đang ở mức trên 50% GDP. Nỗi lo về nợ công là nỗi lo xuất hiện vào thời điểm mà kinh tế thế giới đang rơi vào khủng hoảng và VN buộc phải nhìn lại. Bây giờ, hiện tượng nợ công toàn cầu là nỗi lo của tất cả các chính phủ về khả năng thanh toán.

Cho nên khi nói đến nợ công là nhắc đến khả năng trả nợ, nhưng người ta che giấu nỗi lo về khả năng trả nợ bằng việc thể hiện nỗi lo về khối lượng nợ nần. Khi người ta đem so khối lượng nợ nần với GDP chính là thể hiện nỗi lo giữa việc vay và trả, Việt Nam cũng đều nằm trong tình trạng như vậy. Nợ công là một bài học rất phổ biến và rất dễ học bởi có rất nhiều bài trong quá khứ để học.

Theo ông giải pháp nào là hữu ích nhất với nợ công nói chung và nợ công của Việt Nam nói riêng?

Giải pháp vấn đề nợ công là thắt chặt chi tiêu nếu xét đầu vào của câu chuyện. Mà thắt chặt chi tiêu là hạn chế vay, đồng nghĩa là kinh tế sẽ đi xuống vì không có đầu tư. Kinh tế sẽ đi xuống thì mất việc, mất việc đẻ ra một hậu quả rất lớn của vấn đề nợ công là tình trạng thất nghiệp và các phản ứng xã hội kèm theo. Cho nên người ta thử thách tài năng của Tổng thống Obama bằng việc ông ấy xử lý tỷ lệ thất nghiệp như thế nào. Tăng hoặc giảm tỷ lệ thất nghiệp là một trong những chỉ tiêu cực kỳ quan trọng để đo đạc bản lĩnh trả nợ công. Trong một nền kinh tế không chuyên nghiệp thì khái niệm thất nghiệp cũng không chuyên nghiệp. Do đó sự thống kê về nó cũng không chuyên nghiệp. Vì vậy, lâu nay khi xem xét tình trạng kinh tế và xã hội chúng ta không để ý một chỉ tiêu cực kỳ quan trọng thể hiện toàn bộ bản lĩnh của Chính phủ chính là giải quyết vấn đề thất nghiệp.

Tôi nghĩ rằng Quốc hội VN mới chỉ bàn về vấn đề hạn chế tỷ lệ nợ công như thế nào. Đánh giá về tỷ lệ nợ công của VN cũng mâu thuẫn, thực chất nợ Chính phủ mới là nợ công, còn nợ của các doanh nghiệp Chính phủ không phải là nợ công vì các công ty đều bình đẳng theo Luật. Nhưng các công ty của Chính phủ thì ai là chủ sở hữu? Chính phủ là chủ sở hữu nên phải chịu trách nhiệm về nợ của xí nghiệp, đây chính là các DNNN. Cho nên Chính phủ mới đưa ra một vấn đề cải cách các DNNN để đầu tư công có hiệu quả. Cân đối tỷ lệ nợ và khả năng trả nợ là một trong những cân đối quan trọng để giải quyết vấn đề nợ nói chung và nợ công nói riêng. Cần đưa ra một khái niệm là các món nợ có “họ” với nợ công để cho nó rành mạch hơn, để có phương án giải quyết cụ thể.

Tôi nói lại là có một “họ” các vấn đề nợ công. Để giải quyết vấn đề nợ công thì không chỉ giải quyết mỗi vấn đề đầu vào là hạn chế chi tiêu, bởi hạn chế nó là hạn chế phát triển, tăng trưởng. Phải xây dựng họ nợ công và phân loại nó, và mỗi một món nợ thuộc họ nợ công ấy có những giải pháp khác nhau.

Ông đánh giá thế nào về “họ” nợ công?

Trong một tình trạng toàn cầu hóa thì có nợ nước ngoài và nợ trong nước, nợ của các chính quyền địa phương. Nợ trong nước cũng có nguy cơ lớn, người dân trong nước có một quyền, quyền không cho vay nữa, quyền giấu tiền đi và quyền ấy sẽ gây nguy hiểm đến toàn bộ hệ thống tài chính và ngân hàng. Mỗi một thành phần của họ nợ công ấy nó đều có những vấn đề riêng của nó và phải tìm ra được cách thức giải quyết từng loại nợ trong họ nợ công như vậy. Quan trọng nhất là tăng cường hiệu quả đầu tư. Nhất là khu vực DNNN, khoanh nợ của các DNNN tránh lây lan sang các Dn khác. Tuy nhiên khi cải cách DNNN cũng cần phải chú ý tới các nhiệm vụ xã hội và chính trị của nó./.